fríggjadagur 27. oktober 2000síða 8

gult cyan magenta svart 14 Nr. 207 - 27. oktober 2000 Ingálvur fær mentanarvir›islønina Útvarpi› ver›ur vi›, tá okkara fremsti listarma›- ur, Ingálvur av Reyni, mán- akvøldi› fær handa›a Mentanarvir›isløn Lands- ins. Hetta er størsti hei›ur, listarmenn í Føroyum kunnu fáa, og Ingálvur av Reyni kemur Regini Dahl og Jens Paula Heinesen á baki. Ingálvur av Reyni hevur tekna› og mála› alt sítt lív, og hann er framvegis virk- in, nú hann er á 80. ári. Sendingin mánakvøldi› kl 20 ver›ur seind bein- lei›is úr Nor›urlandahúsi- num. Sjómanssendingin Vitin Tveir fyrrverandi sjógarpar hava vitja› útvarpsstov- una í Lindini. Ta› eru Jóannes Jacobsen úr Hvalvík og Øssur Berghamar úr Havn, sum fara at siga eitt sind- ur frá teirra upplivingum á sjónum. Jóannes fer at siga frá eini dramatiskari hending umbor› á fyrsta Bliki, sum Skipafelagi› átti. Øssur fer at huglei›a um ein túr til skips, har mammubeiggin, Júst í Túni, var skipari. Mi›skei›is í sendingini tekur Øssur ræ›i› á mikro- fonini og fremur mikrofonkvett. Hann roynir seg eina løtu sum útvarpsvert. M.C. Restorff endar nú sum gestur í síni egnu sending. Ta›, sum hann sigur frá, er ikki vanliga at hoyra í sjómanssendingini Vitanum. M.C. Restorff er hesafer› vertur í sjómanssending- ini Vitanum. Árant J. Hansen um- mælir útvarp og sjón- varp seinastu vikuna: Føroysku sendingarnar í sjónvarpinum sí›stu vik- una hava ikki veri› tær sendingarnar ein hevur gingi› og hugsa› um dag- in eftir. Og tó. Ein glotti er. Durita Holm og skip hennara Salka Valka. Ja, eg vil fara so langt sum at kalla hesa sendirø› eina sólstrálu. Eitt frískt lot utt- an av havi.Teir fyrstu part- arnir bo›a í øllum førum frá, at vit hava naka› gott í væntu. Myndagó›skan er framúr gó›, frásøguhátt- urin er lættur vi› ikki sørt av speisemi og dvølt ver ›- ur ikki ov leingi í sama sta›i. Sendingin er upp- l‡sandi og hugnalig. Eg ivist ikki í, at henda send- ing far fleiri at brellast eft- ir at royna ta› sama. Rø›- in er eisini stak væl egna› til undirvísing. Snøkt sagt, ein sending fyri øll. Sjálv- ur havi eg altí› havt tokka til bøkurnar hjá Troels Kløvedal, Erik Vedersø og ø›rum, i› hava siglt runt knøttin vi› seglum. Eg havi ikki lisi› bókina hjá Duritu enn, men kanska er ta› gott at hava hana til gó›ar. Ta› er seinnu árini vor›i› ein setningur held- ur enn ein dreymur hjá mongum ungum í Føroy- um at fara út í heim at síggja seg um. Ymsasta›ni uttan úr heimi lata ung fólk frætta frá sær, og siga frá teirra upplivingum í fjarskotnum londum. Hetta er gle›iligt, tí hetta er vi› til at byggja br‡r og harvi› tolsemi millum okkum og onnur fólka- sløg. Eitt tolsemi, i› okk- ara eftirkomarar møguliga koma at arva beinlei›is frá foreldrunum. SvF og hinir fjølmi›larnir skulu hava rós fyri at taka hesi ung- fólk í álvara. Ein onnur sending, i › veruliga hevur fest seg í sinni›, er sendingin "Ein drápsma›ur kemur heim". Ikki havi eg sæ› slíkan psykopat sí›ani Hannibal (the Cannibal) Lecter var á skíggjanum seinast. Ta›, sum eg hefti meg mest vi›, er, hvussu slík menniskju ver›a skapt. Hvat elur slíkan óndskap? Hetta fingu vit nakrar t‡›iligar ábendingar um í sendingini. Vantandi kær- leiki og umsorgan í barna- árunum. Her hava øll for- eldur naka› at hugsa um. Uttan at mála fanan uppá veggin: Barnavernd- irnar kring landi› hava ongantí› havt so nógv og trupul mál sum nú. Strálan á skíggjanum Frá fríggjadegi 27. oktober til hósdagin 2. november Mánakvøldi› kl. 20.00 Árant J. Hansen, lærari í Fuglafir›i, Nor›agøta Spurningarkappingin aftur á skránni Útvarp Føroya hevur í fleiri ár sent spurnarkappingar. Hesar hava veri› fyri bæ›i skúlanæmingar og meira tilkomnar luttakarar, men tey hava tó ikki kappast móti hvørjum ø›rum. Hesar spurnarkappingarnar hava nú fleiri ár á baki. Tær fyrstu vóru í sekstiárunum, og hava tær veri › fastur gestur á vetrarskránni hjá útvarpinum vi › jøvnum millumbilum, tó er okkurt ári› dotti› burtur- millum. Hesi seinastu árini hevur Suni Merkistein sta›i› fyri kappingunum, og hann hevur havt ein dómara afturat sær fyri at halda skil á stigunum. Tey fyrstu árini Suni hev›i sendingina um hendi vóru kappingarnar mest fyri vaksin, og spurningarnir vór›u eisini laga›ir til vaksin. Í fjør var› so fari› undir spurnarkapping millum framhaldsdeildirnar í Føroyum. Allir skúlarnir í Før- oyum, sum hava framhaldsdeild, sendu tríggjar gløgg- ar næmingar til kappingina. Endin var at Vágs skúli vann á einum av Klaksvíks skúlunum. Fleiri vóru tikin á bóli, hvussu væl tey ungu vistu, og kappingin var væleydna›. Kappingin var› solei›is skipa›, at luttakararnir fingu sama spurning settan og skuldu sí›ani svara. Nú herjar Suni Merkistein so á aftur vi› einum n‡ggjum umfari av spurnarkappingum fyri fram- haldsdeildirnar. Sendingarnar ver›a á skránni hvørt leygarkvøld kl. 19.05. Fyrsta kappingin ver›ur millum grannarnar úr Fuglafjar›ar skúla og Stranda skúla. Eins og í fjør ver›ur Ove Olsen dómari í kappingini. Anna›hvørt leygarkvøld ver›ur sendingin á skránni. Leygarkvøldi› kl.19.05 Leygardagin kl. 17.00 VI‹MERKINGAR Jógvan Arge valevni tjó›veldisfloksins til b‡rá›svali› Su›urstreymoyingar og kollfir›ingar hava skriva › eina t‡dningarmikla søgu hesi seinastu árini. Teir hava broti› ni›ur gar›ar og mørk, so alt øki›, sum høv- u›ssta›urin nú fevnir um, kann mennast undir einum. Samanleggingin av fleiri smærri kommunum vi› ta stóru kommununa í lands- ins mi›depli tryggjar sera gó›ar møguleikar fyri eini skipa›ari og skilagó›ari menning av landsins mi›- stø›, og veitir fólkinum á hesum lei›um betri livi- og virkismøguleikar. Me›an fólk a›rasta›ni í landinum tykjast trek at ganga saman í størri eindir at loysa átro›kandi samfel- agsspurningar, hevur ein jøvn gongd fram móti størri kommunueind veri› í sy›ra parti av Streymoynni tann seinasta aldarfjór›ingin. Tórshavnar Kommuna skor›a›i einamest á, at fáa Hoyvík, Hvítanes, Kald- bak, Argir, Sy›radal og Nor›adal uppí. Hetta sama hevur eisini sta›i› grannu- num nor›anfyri Hórisgøtu í bo›i, og nú samgongurnar blivu so gó›ar, tóku koll- fir›ingar av á fólkaat- kvø›u. Hugsa vit bara hendan sama aldarfjór›ingin aftur í tí›ina, so vóru møguleikar- nir at menna Su›urstreym ikki nóg gó›ir, tí smáar, partvís ósamanhangandi, kommunalar eindir gyrdu Havnina inni. Hesum eru vit tíbetur komin burturúr, og avbjó›- ingin í dag er at taka vi› teimum møguleikum, sum samanleggingarnar hava vi› sær, og leggja doyin á at menna alla kommununa sambært teimum møguleik- um, sum eru á teimum ymsu stø›unum. Tí var ta› nattúrligt á rá›- húsinum í Havn at vísa fel- agnum vi› frystihotellinum á at byggja á keiøkinum í Kollafir›i, og tí er ta› eisini sjálvsagt, at eitt nú ringveg- ager›in í Marknagili heldur fram út á Argir. Ta› er ein sjálvfylgja, at allir borgarar í hesi saman- løgdu kommunu hava somu rættindi og somu møguleik- ar eins og teir hava somu skyldur í felagsskapinum. Ta› kann tykjast langt av Kjalnesi su›ur á Argir, men hetta er ikki naka› heilt ó- nátúrligt samband. Fara vit eitt sindur aftur í tí›ina, kann sta›festast, at fólkini, sum bygdu Argir í árinum 1829, komu beint av Kjalnesi. Har hev›i í nøkur ár bú› hvalbingurin Andrass Mortansson av Hólarlagi, sum var giftur vi› Elspu Dánjalsdóttir av Kjalnesi. Hon var dóttur ein tofta- mann, sum var uppsitari á ná›insgar›inum hjá presti, og mamma hennara var úr Uppistovu á Mi›ger›i. Kennskapur og ættar- bond gjørdu, at gott sam- band var millum kollfir›- ingar og teir fyrstu argja- menninar. Nú hava argja- menn og kollfir›ingar so tiki› saman aftur vi› allari Havnini ímillum sín. Ta › skuldi bo›a› frá gó›um. B‡urin og bygdirnar Rigmor Dam valevni til b‡rá›svali› í Havn Ein fleksibul bústa›ar- markna›ur er eitt krav í framkomna samfelagnum, har mobilitetur, bæ›i á ar- bei›s- og bústa›armarkn- a›inum, er ey›kenni›. Tórshavnar Kommuna eigur at bjó›a leiguíbú›ir ella lutaíbú›ir til fólk, sum av ymiskum orsøkum ikki hóska inn í vanliga bústa›- armynstri› og húsamarkn- a›in. Ta› veri› seg pensio- nistar, einsamallir uppi- haldarir, lesandi, breka›i, menningartarna›i, misn‡t- arar, heimleys og sálarliga sjúk, ella bara fólk sum ikki ynskja at keypa hús, og har- vi› binda seg í ein mans- aldur ella longur. Ásannast má tó, at allir hesir bólkar krevja ymiskar loysnir og eigur tí ein mi›vísur bústa›arpolitikk- ur, í summum førum í sam- starvi vi› landsmyndug- leikarnar, at ver›a førdur. Onkur hava tørv á samb‡li, onnur á íbú› vi› serligum atgongumøgulikum hjá rørslutarna›um og uppaftur onnur bara einum kamari. Sum er, eru tey flestu latin upp í hendurnar á privata í- bú›armarkna›inum, har vantandi tryggleiki, høgir prísir og tilvildarlig gó›ska rá›a. Tí eigur Tórshavnar B‡- rá› at bera so í bandi, at leiguíbú›ir ver›a tøkar, og sostatt geva fólki valmøgu- leikan millum traditionella bústa›armarkna›in og onn- ur, kanska meira sosial, alt- ernativ. Harumframt kunnu slíkar loysnir for›a einum parti av spekulatiónini á húsamarkna›inum, av tí at vinnulív og privatfólk fáa eitt alternativ, til syndarligt høgu leiguprísirnir, sum nú valda á pørtum av leigi- markna›inum. Í løtuni er hetta útleigaranna skomm, men kan lættliga eisini blíva b‡rá›sins, um ikki til- tøk ver›a sett í verk at for›a ø›rskapinum og stig tikin at broyta bústa›ar- mynstri›. Tíbetur eru vit ymisk og hava tí eisini ymiskan tørv. Bústa›ur - ymiskar loysnir til ymisk fólk Marita Petersen 60 ár 21.10.00 Merkiskvinna seksti ár klótur snara – tí›in gár barnatí› í Vági rann fjør›ur aldi mangan mann lívgandi for fólk og vinnu – rann her rót hjá merkiskvinnu tí›in mundi fornar si›ir br‡na vunnu kvinnur rættin fram á pall at trína stolt á landsins hægstu rók fyrsta kvinnan lei›slu tók har›ir mundu stormar landi› herja – kravdist bjarging, haldgó› verja mundi frúgvin Marita um hallir fara – fremst í mann- og kvinnuskara droyrreytt litar benjardøgg tráddan vøll, har djúpt fall høgg dimmi› lætti ví›vølli frá stinn hon mundi standa tá havi› stóra vísti tenn skútan stolta siglir enn merkiskvinnan Marita mundi sterk um pallin fara – hitna›u hjørtu í kvinnuskara vit geva ljó› á stóra degi – tøkk fyri treysti, mátt og megi ljó›a skulu ynski vár til lukku Marita – seksti ár Leivur Hansen, borgarstjóri Tak tú tær bara endiliga hei›urin av skúlagøtuni í Kaldbak, sjálvt um tú lítlan og ongan lut eigur í, at máli› nú er loyst til gle›i fyri øll. Men tú manst ivaleyst hava meira brúk fyri tí enn eg, so Páll Petersen — vælgagnist og gott val! Gó›i Páll Daisy Sloan, valevni hjá Fólkaflokkinum Hetta er trupult at siga, eg kenni ikki svari›, men øll hava síni serligu ynski í mun til sín persónliga tørv. Og í eini stø›u, har politik- arar skulu b‡ta eina »skatt- akøku« solei›is, at allir bólkar í kommununi fáa sín rímiliga part, ver›ur úrslit- i›, at fleiri øki, kanska øll, liggja í hálvum gekki, borgarin fær eina hálva loysn. Ra›festingin mangl- ar ella er tá skeiv, og ø›rvísi ra›festing er kanska mátin, tí veruleiki er at: – ta› eru rættiliga nógvar familjur, stakir uppihaldar- ar, ung, eldri og rørslutarn- a›, sum ongan bústa› hava. – pensjonistar og onnur hava onki alternativ, skuldu tey ynskt ein minni og/ella ód‡rari bústa› – ta› eru nógv børn, sum onki ansingarpláss hava í dagrøkt ella dagstovni – øll børn eiga, men hava ikki sama rætt til forskúla og frítí›arskúla – skúlarnir eru ov smáir – ongin skúlalækni er í Tórshavnar kommunu – ikki allir n‡fø›ingar í kommununi fáa vitjan av heilsusystir – bí›ilistin í Tórshavnar Musikkskúla er langur – vegirnir treingja nógva sta›ni til ábøtur – ta› treingir til at frí›k- ast um nógva sta›ni í b‡- num og eg kundi hildi› fram. Fólkaflokkurin ætlar at gera naka› vi› hetta, og vi› atliti til, at skattatr‡sti› ikki økist. Fær borgarin nokk fyri skattapeningin? Johan Mortensen Valevni fyri Tjó›veldisflokkin Vit hava heilt fitt av handlum í Havn. Er tali› og útbo›i› av handlum nøktandi vil tann nátúr- liga kappingin millum hesar tryggja borgaru- num vørur til kappingar- førar prísar. Men handilslívi› skal hava gó›ar umstø›ur at virka undir. Eg skilji at ta› ofta er rættuliga stór misnøgd millum handlar í Havn vi› hvussu fer›sla, park- ering, upplatingartí›ir og onnur vi›urskifti ver›a umsitin av B‡rá›- num. Um handilslívi› held- ur at naka› er at finnast at hvussu B‡rá›i› um- situr teirra áhugamál so er naka› gali› og eigur slíkt at at ver›a kanna› og broytt beinanvegin. Bureaukrati og illvilji skal ikki for›a handils- lívinum í at virka til fulnar. Tjó›veldisflokkurin vil taka sær av áhuga- málum teirra handlandi. Handlar ì Havn Tórger›, Elin & Jonhild Atli S. Justinuseen Árnafjør›ur Eg vil vi› hesum reglum inniliga heita á Føroya Tele um at skipa solei›is fyri, at vit íbúgvar í Árnafir›i eisi- ni kunnu n‡ta okkara GSM fartelefon óavmarka›. Í løtuni kunnu vit ikki n‡ta GSM fartelefonina í okkara heimbygd, sam- stundis sum vit gjalda fast- gjald fyri hesa tænastu, sum vit ikki kunnu brúka meir enn 70-80%. Eitt er tó vælskiljandi at ikki ber so væl til at røkka øllum kundunum í landinum sam- stundis, men vinarliga havi okkum í huga, tá tit gera næsta stig, tí sum stø›an er í løtuni, so er hetta ógvu- liga ótolandi, at man ikki kann n‡ta hesa telefon, har- aftrat kann vi›merkjast at her er stórur aktivitetur inn- an fyri vinnulívi›. Áheitan á Føroya Tele!