hósdagur 17. november 2005síða 28

28 Nr. 221 - 17. november 2005 Diabetes og fysioterapi Heilsa & lívsstílur Heilsa maggi@sosialurin.fo Gjalda sjálvi fyri royki­ pausurnar Á nógvum arbeiðs­pláss ­ um og skúl­um er vanligt at roykj­arar halda saman og fáa sær eitt hugna­ligt prát í royki­rúmum, undir trapp­um ella úti í garði­ num. Men nú skulu roykj­ arar, sum eru í starvi hjá Århus komm­unu sj álvir gjalda fyri sínar royki­ pausur. Í øðrum komm­ unum sum t.d. Brønd­by er als ikki loyvt at roykja í arbeiðs­tíðini. Tað eru ikki øll sum eru so glað fyri herda royki­­poli­tikkin, men eitt nú felags­skapurin Kræft­ens Bekæmp­else sær hetta sum ein stóran fyri­mun. Kelda: Politikken Í sambandi við at altjóða diabetes­ dag­urin var 14. november, skrivar Leila á Lofti frá Fysioterapi á Argjum um rørslu sum við­ gerðar­amboð til ávísar sjúkur, eitt nú diabetes typa 2 Diabetes Leila á Lofti At tað er gott at røra seg er onki nýtt, men tað nýggja eru altjóða kanningarnar, ið vísa á rørslu sum við­gerð­ ar­amboð til ávísar sj úkur, eitt nú diabetes typa 2, sum eg skrivi um, nú altjóða dia­betesdagurin var 14. no­vember. Typa 2 diabetes hevur tað til felags við typu 1, at blóðsukri er ov høgt. Blóð­ sukrið verður stillað av hor­ monum, har insulinið er tað týdningarmesta. Insulinið, sum verður gjørt í búkspýtskirtlinum, syrgir fyri at føra sukrið frá blóðinum og inn í vødda- og feittkyknurnar. Typa 1 diabetes er eyðkend við, at onki ella sera lítið insulin verður gjørt, so har er daglig insulinviðgerð neyð­ug. Typa 2 er eyðkend við at insulinið ikki virkar nóg væl á tær kyknur, sum skulu upptaka sukrið frá blóðinum og at ov lítið insulin veðrur gjørt í búkspýtskirtlinum. Tey góðu tíðindini eru, at hetta kann broytast við fitt av rørslu, sunnari mati og tí neyðuga heilivágnum. Hóast ein, ofta óvitandi, hevur haft typu 2 diabetis í langa tíð, ber til at betra um støðuna við broyttum lívstíli. Tá eg nevni rørslu, er tað øll rørsla, sum økir um puls og andadrátt, men ikki meira enn so, at tú alla tíðina kanst tosa, sum til dømis tá tú gongur heilt skjótt. Vit kunnu brúka orðið ”íðkan ”. Best er at fara til læknan, áðrenn íðkanin byrjar, hetta fyri at staðfesta um aðrar sj úk­ur ella sj úkueyðkenni eru, tað kann vera hjarta- og æðrasj úkur, nervabruni ella slitgikt. Nervabruni ger, at ein ikki følir eins nógv í fótunum. Mill­um 40 og 70% av øllum diabet­ikarum fáa onkuntíð hendan trupulleikan, tá er best at umgangast íðkanir, ið tyngja niður á føturnar, (renn­ ing og longri gongutúrar) fyri at fyribyrgja sárum. Vel tá heldur at svimja, súkla ella set teg á eina rógvi­ maskinu. Læknin kann eisini senda sj úklingin til fysioterapeut, sum hjálpir einum ávegis. Fysioterapeuturin kann sam­an við tær finna út av, hvar títt støðið er, tvs. testa tína konditión, styrki og javn­ vág. Fysioterapeutarnir á klinikk­um í Føroyum hava sátt­mála við MFS , Megin­ felag Sjúkrakass a Føroya . Eftir hesum sáttmála ber til at fáa venjingar individu­ elt og í bólkum. Av tí at boðberaskipanin við lið og vøddar í undir­ beini­num oftani er niðursett, er javnvágin ring. Hevur tú ringa javnvág, so verður gongu­lagið hareftir, og vand­in fyri fleiri skaðum økist, eisini her ber til hjá fysioterapeutinum at hjálpa tær við at finna fram tær venjingar, sum júst tú hevur tørv á, eins og at ráðgeva um góðar skógvar og møgulig innlegg. Fysioterapeuturin tek­ur sær eisini av øðrum trupul­ leikum í rørslulagnum, ið gera at tað er pínufult at røra seg. Vit hava nógv góð amboð í amboðskass anum, sum kunnu linna pínu og økja liðanina. Viðhvørt er tað nokk at fáa hjálp til at finna útav, at tann pínan, sum møguliga er, ikki er vandamikil, at tú kanst venja hóast alt. Rørsluráð og hugskot: - við hesum fyribyrgir tú stress, depression og angist • Far til læknan • Byrja varisliga. Tað takur 4-6 mánaðir at koma til teir 30 min. dagliga, sum gera best nyttu • Fá ein fysioterapeut at hjálpa tær í gongd • Vigar tú ov nógv, er bæði súklan, svimjingin og at ganga við stavum gott • Styrkivenjing er góð, men ver ansin um blóðtrýstið er ov høgt • Skift aktivitetir sum t.d. urtagarðsarbeiði, støv­ súgving, vaska gáttir og klæðir, ja, alt ger mun • Brúka trappur - allastaðni • Bilurin nýtist ikki parkeringsplássið nærmast handlinum • Gang í gangifelag • Far til eitt av teimum mongu motiónstilboðunum í kvøldskúlaregi • Far til føroyskan dans • Minst til at pulsurin skal upp • Legg fjarstýringina til sjónvarpið burtur, so mást tú reisa teg av og á • Fá tær hund - hann má út fleiri ferðir um dagin • Far saman við onkrum tú trívist saman við í venjingarmiðstøðirnar • Far ein góðan regntúr, og legg til merkis vælveruna aftaná • Í byrjanini kanst tú deila teir 30 min. til 3 ferðir 10 min. um dagin • Hav altíð drúusukur ella juice við, tá tú fert • Minst til gott á føturnar og hosur, ið ikki gnadda. • Gleð teg yvir, at tú við rørsluni styrkir vøddar, spengur, liðir og beinagrind Kelda: www.fysio.fo