týsdagur 31. oktober 2000síða 6

– Hetta er so óverd- ugt. Ta› skapar ikki vir›ing fyri okkara landsst‡ri. Ta› kundi gott veri› gjørt uppá annan máta, har vit høvdu eitt sindur av sjálvsvir›ing heldur enn at framtúra vi › einum og ø›rum, sum bara skapar frustrati- ón, konfrontation og ótryggleika fyri allar partar. Eisini fyri fólk. Vit eru í villar- rei›. Hvat ver›ur nú ta› næsta teir finna uppá spyr advokat- urin Bjørn á Heygum FRAMTÍ‹ARSTØ‹A FØROYA Jan Müller Ein av teimum, sum ikki plagar at leggja fingrarnar ímillum, tá stór og álvarslig politiskt mál eru til vi›- ger›ar er Bjørn á Heygum, advokatur í Havn, og kanska serstakliga, tá hesi hava ein løgfrø›iliga brodd. – Eg dugi ikki at síggja, at ta› hevur so ovurstóran t‡dning, hvussu man eina- fer› tulkar eitt or› sæ› í mun til realitetirnar í sam- rá›ingunum, sum eru tær, at vit fáa ta› sjálvst‡ri og tann suverenitet, sum vit sjálvi ynskja. Ta› er jú sta›- fest. Ta› má væl vera kjarn- an, beinagrindin í hesum málinum sigur Bjørn á Heygum og vísir til, at danski forsætisrá›harrin Nyrup alment í sjónvarpin- um hevur úttala› hetta og at hann eisini hevur sítt bak- land í ordan, har hann jú hevur alt fólkatingi› aftan- fyri seg. Bjørn á Heygum sigur tí, at um Føroya fólk vi› eina fólkaatkvø›u avger vi› einum meiriluta, at man ynskir ein suverenan stat, so fær ta› ein suverenan stat. Hann heldur tí, at vit eiga ikki at royna at grugga máli› og líkasum fara út á eitt akademiskt sí›uspor vi› tulkingunum av tjó›, landi, fólki osfr. – Eg haldi ikki ta› er serliga relevant. Hví man skal hava fólkaat- kvø›u um eina tulking av einum or›i ella definitión? Ta› síggi eg ikki rættiliga endamáli› vi›. Mær tykist, at máli› hevur lyndi til at fara út á eitt sí›uspor. Bjørn á Heygum sigur ví›ari, at landsst‡ri› má væl hava innsæ›, at man kemur ikki longur vi› sam- rá›ingunum, nú vit hava fingi› grei› bo› um f‡ra ára skiftistí›. – Vitandi um at man ikki kemur ígjøgn- um vi› eina fólkaatkvø›u vi› einum uppskoti um ein føroyskan suverenan stat, sum byggir á f‡ra ára skift- istí›, so havi eg varhugan av, at hetta seinasta stigi› hjá landsst‡rinum sn‡r seg um taktikk. Man líkasum roynir at koma inn gjøgnum bakdyrnar vi› øllum hesum akademisku tulkingunum av statsrættar- og fólkarætt- arligum vi›urskiftum ofr. og fær harvi› grugga› alt máli›. Samdur vi› Nyrup Advokaturin og fyrrverandi sambandstingma›ur sigur sera annars vera samdan vi› Nyrup um, at soleingi tey vi›urskiftini eru gald- andi, sum eru ta›, er út- gangsstø›i› fyri tjakinum statsrættur. – Ta› má ta› vera. Antin man tekur undir ella ikki vi› teimum vi›ur- skiftum, sum eru, so má man vir›a tey. Tí ta› er á legalum juridiskum grund- arlag, at vit hava eina skip- an, sum er Heimast‡rislóg- in. Solengi tann skipanin er í gildi millum Føroyar og Danmark, tosa vit sum út- gangsstø›i um statsrætt og ikki fólkarætt. At man so út frá ø›rum sjónarmi›jum kann fáa okkum at vera eitt land og ein tjó›, málsliga, geografiskt, mentanarliga osfr. er so sín søk. Men ta› er ikki so avgerandi í hes- um samanhanginum. Bjørn á Heygum sigur ví›ari, at uttan mun til hvørja politiska uppfatan man hevur, so má man royna at vera objektivur og reellur og taka útgangsstø›i í tí veruleika sum er og ikki einum veruleika, sum man ynskir sær. Hann skal kanska koma seinni. Hann heldur annars fyri, at ta› eru undarlig signal, sum landsst‡ri› kemur út vi›, um nú at kontakta ST og fara undir at fyrireka eina fólkaatkvø›u, tá vit ikki fáa at vita, hvat endamáli› er. – Men eitt stendur rimm- arfast, og ta› er, at lands- st‡ri› hevur rent seg fast. Totalt. Spurningurin er, um teir í heila tiki› kunnu koma ví›ari. Og meta teir ta›, hvat er so metodan! Nú skulu teir so hava eina fólkaatkvø›u. Og vísandi til eina fólkaatkvø›u, har Føroya fólk tekur undir vi›, at ta› er ein tjó›, fer lands- st‡ri› so at sta›festa, at nú er ein meiriluti fyri før- oyskum suvereniteti og fer so samrá›ast út frá tí. Ein kann spekulera út í ta› óendaliga um, hvat teir ætla. Ta› er sera ringt í løt- uni at peila teir av vísir advokaturin á og heldur fram: – Mær dámar ikki henda konfrontatiónspolitikkin, sum ta› alla tí›ina ver›ur lagt upp til. Ta› er full- komiliga óney›ugt og fyri mær at síggja, kundi tú nátt nógv longur vi› samrá›- ingum og vi› at var›veitt gó› vi›urskifti, solei›is at man var tryggur vi› hvønn annan. Ísta›in fyri hetta alla tí›ina at koyra tingini upp í ein spíss og nærum mi›ja móti at fáa saman- brest millum partarnar. Ta › er ikki ein máti at røkka einum máli uppá. Hvat bagir Fólkaflokkinum? Ta› undrar ikki Bjørn á Heygum, at Tjó›veldis- flokkurin kemur vi› hes- um, tí ta› er jú teirra politikkur. – Teir vilja hava eitt fullveldi her og nú og ongantí› ov skjótt. Tá legg- ur man ikki nógv í, um man ikki hevur gó› vi›urskifti vi› danir. Ta› hevur man kanska ongantí› havt. Men at Fólkaflokkurin og Sjálv- st‡risflokkurin skulu fara so langt út og lata seg toga og lokka so langt av Tjó›- veldisflokkinum, undrar meg stórliga. Og eg veit eisini, at teir hava ikki upp- bakking í heilt stórum parti av sínum baklandi fyri tí rikna politikkinum. Tosar tú vi› fólkafloksfólk og sjálvst‡risfólk, so siga tey, at hetta var ongantí› mein- ingin vi› hesi samgonguni. Tá ta› ræ›ur um spurn- ingin tjó›, so heldur Bjørn á Heygum, at vit hava altí› mett okkum sum tjó›. – Spurningurin er tá, hvussu hetta ver›ur fata› í stats- rættarligum samanhangi. Eitt er hvørja fatan vit hava í okkara hugaheimi av spurninginum tjó›. Eitt anna› er hvussu hetta reint løgfrø›iliga skal handfarast og hvat útgangsstø›i› er í eini samrá›ingarstø›u. Tá kanst tú ikki brúka or›i› tjó› sum synonym vi› ein suverenan stat. Ta› ber ikki til undir verandi fyritreyt- um. Tí er umrá›andi, at man skilir hesi tingini at. Tá ta› sn‡r seg um mentan ol. eru vit ein tjó›, men ta› má ikki koma hartil undir verandi fyritreytum, at vit fara at gera samanberingar vi› eina tjó› og ein suver- enan stat. Ta› ber ikki til. Man má ikki blanda hesi tingini saman. Ta› sigur Nyrup eisini, og eg eri púra samdur vi› honum. Vit mugu samrá›ast út frá teimum verandi statsrættar- ligu fyritreytunum, sum galdandi eru millum part- arnar. Hvat so kann koma aftaná veldst um úrsliti› av samrá›ingunum. Vil misbrúka fólkaatkvø›u Bjørn á Heygum er annars bangin fyri, at landsst‡ri› tilætla› ætlar at brúka hug- tøk, sum eru minni ítøkilig og meira ella minni luftig og so eftirfylgjandi leggja sína tulking í ta› og presentera ta› fyri Nyrup og siga: – Ger so væl, vit hava havt eina fólkattkvø›u um, at vit eru ein tjó›, ergo er talan um, at man er fyri einum suverenum stati. Ta › er ikki reelt at arbei›a uppá tann mátan. Ta› er ikki nokk, at tú tekur stø›u fyri og ímóti nøkrum, tú skal eisini kunna vita framman- undan, hvat ta› eftirfylgj- andi skal brúkast til. – Hetta er so óverdugt. Ta› skapar ikki vir›ing fyri okkara landsst‡ri. Ta › kundi gott veri› gjørt uppá annan máta, har vit høvdu eitt sindur av sjálvsvir›ing enn at framtúra vi› einum og ø›rum, sum bara skapar frustratión og konfrontation og ótryggleika fyri allar partar. Eisini fyri fólk. Vit eru eitt sindur í villarrei›. Hvat ver›ur nú ta› næsta teir finna uppá spyr advok- aturin og svarar – Man veit ta› aldrin. Vit fáa ta› sjálvst‡ri vit ynskja Bjørn á Heygum, advokatur: – Hetta er ein óverdug stø›a fyri okkum føroyingar Nr. 209 - 31. oktober 2000 11 10 Nr. 209 - 31. oktober 2000 Hotellið við útsýninum RÆSTKJØTAVEITSLA RÆSTKJØTAVEITSLA Borðbílegging á tel. 317500 Altíð vælkomin á "Tøkun lætt" og "Fimmbogi Lisberg & vinmenn" luttaka og eisini verður felagssangur undir borðhaldinum Kostnaður fyri tiltakið kr. 250,- Til Matna Ræst Kjøt og Súpan Sosialurin - 311820 Leygarkvøldið 4. nov. kl. 19.30 v i ð f ør o y s k u m o g e n s k u m da nsi v i ð f ør o y s k u m o g e n s k u m da nsi – Spurningurin er, um vit hava yvirtiki› undirgrundina ella um vit bert eru slopp- in at spæla vi› hana, at vit bara hava fingi› hana til láns? Um man lurtar eftir tí, sum Nyrup sigur, so ljó›ar ta› sum, at vit bara hava fingi › alt til láns. Og hava teir hug at taka ta› aftur, so gera teir ta› sigur Anfinn V. Han- sen, advokatur, sum heldur ta› hev›i veri › gott, um vit í Føroy- um fáa eitt prinsipielt or›askifti um ríkis- rættarligu vi›urskift- ini FRAMTÍ‹ARSTØ‹A FØROYA Jan Müller Ein av teimum føroysku advokatunum, sum oftani luttekur í almenna polit- iska/løgfrø›iliga or›askift- inum í Føroyum er Anfinn V. Hansen í Havn. Sosialur- in hevur spurt, hvat hann heldur um stø›una, nú slit er íkomi› í samrá›ingunum millum Føroyar og Dan- mark um framtí›ar stø›u Føroya. Anfinn V. Hansen heldur ósemjuna snúgva seg um, antin føroyingar eru naka› serstakt ella vit bara eru ein partur av ríkinum, og har ta› vi› eini vanligari fólka- tingslóg hevur veri› sagt, at vit hava nøkur vanlig rætt- indi. – Gamla teoriin var, at føroyingar hava fingi› út- delegera› naka› ta› sama sum amtini í Danmark og at man líkasum livir av ná›i av fólkatinginum. Um fólkatingi› í morgin mein- ar, at heimast‡ri› ikki skal vera galdandi longur, so tekur man ta› bara av. Før- oyingar n‡tast tí als ikki at spyrjast eftir. Anfinn V. Hansen vísir sí›ani til, hvussu gongdin hevur veri› henda hesi 50- 60 árini. – Í 1948 var› sta›fest, at ta› er ein munur millum føroyingar og danir. At føroyingar hava fingi› nøkur fólkarættslig rætt- indi, og at ta› er komin ein si›venja, sum í prinsippin- um setur grundlógina til viks á nøkrum punktum. Nógv teori hevur veri› frammi um, at danskir myndugleikar kunnu ikki seta til viks føroyskar myndugleikar á økjum, har heimast‡ri› hevur yvirtik- i›. Ta›, sum nú hendir, er, at danir siga, at hetta er ikki rætt. Sagt ver›ur nú, at før- oyingar eru ein partur av grundlógini, solei›is sum hon er or›a›. Tvs. at heimast‡ri› er ikki nevnt í grundlógini, og ta› merkir, at man hevur eingi rættindi. Føroyingar hava tí í veru- leikanum ikki fleiri rættindi enn einhvør kommuna í Danmark vísir Anfinn V. Hansen á og leggur aftrat, at hetta er ta›, sum forsæt- isrá›harrin ikki vil ganga frá, og ta› merkir so aftur, at vit her eru innan fyri vanligan statsrætt. Ta › framgongur so eisini av grundlógini, at man kann tveita ein part av ríkinum út, um man ynskir ta›. – Hetta er ta›, sum for- sætisrá›harrin vil tosa út frá, me›an landsst‡ri› met- ir, at føroyingar uppfylla treytirnar eftir vanligum fólkarætti til at vera sjálv- stø›ugt fólk og fáa tey rætt- indi, sum eitt serstakt fólk hevur til at kunna skipa síni egnu vi›urskifti. Anfinn V. Hansen sigur at hetta er sama tjaki› sum veri› hevur um t.d. Kosovo, har danir tó siga beint ta› øvugta. Hann heldur eisini Turkaland vera eitt gott dømi um hetta sama. Turkaland vi›ur- kennur ikki kurdar. Ta › metir teir sum fjallaturkar og vil ikki geva teimum nøkur serstøk rættindi. Turkiska stjórnin sigur, at hetta er eitt innanh‡sismál. Talan er um eitt samla› ríki og eina samla›a lóg, og ta› er eingin, sum hevur nøkur serstøk rættindi til at kunna útrópa seg naka›. Turkaland hevur fingi› nógvar atfinningar móti hesi stø›u síni mótvegis kurdunum frá Mannarætt- indafelagsskapum, Dan- mark og ES, sum vísa á, at kurdar lutvíst uppfylla treytirnar fyri at vera eitt fólk. Har eru danir hinu- megin, men tá sn‡r seg um vi›urskiftini vi›víkjandi Føroyum, so meta teir ikki, at ta› sama er galdandi, og ta› heldur føroyski advok- aturin vera ein løgin stø›a. Anfinn Hansen vísir ann- ars á, at aktuella máli› um vi›urkenning av Føroyum sum tjó› er væl íkomi› eftir or›askifti› í sambandi vi› Føroyar og ST og Nato. - Ta› er spurningurin um, hvønn koyriplan tú skal fylgja fyri at koma til eitt endaligt úrslit, hvør ta› í veruleikanum er, sum situr yvir fyri hvørjum ø›rum. Har hevur landsst‡ri› so valt eina kós, sum í hvørt- fall juridiskt tey flestu eru samd um, at ta› hevur rætt at hava. Men jura og polit- ikkur fylgjast ikki altí› at leggur advokaturin aftrat. Fólkaatkvø›a Hvat vi›víkur spurningin- um um fólkaatkvø›u sigur Anfinn V. Hansen, at ein slík fer ikki at snúgva um, antin vit eru ein tjó› ella ikki. – Ein kann í prinsipp- inum ikki hava eina fólka- atkvø›u uttan man er ein tjó› ella onkur meinar, at man er ein tjó›. Ta› eru ymisk objektiv kriteriur, sum skulu til fyri at sta›- festa, at talan er um eina tjó›, og tey kann ein ikki atkvø›a um. Ein atkvø›ugrei›sla er heldur ikki bindandi uppá nakran máta vísir Anfinn Hansen á. – Hon er eitt slag av eini útví›ka›ari opinionskanning. Vi› eini slíkari ber til at finna fram til, hvat viljin er í Føroyum. Um føroyingar t.d. ganga inn fyri at útviska munin, sum er millum ein føroying og ein dana ella um teir vilja hava sta›fest, at ta› er ein munur. Tvs. um fólki› heldur ta›. Ta› liggur sum so ikki nógv jura í hesum. Men um føroyingar, sum eru í Føroyum, ikki kenna seg sum føroyingar men heldur sum eitt slag av dønum, so kann man finna fram til, um ta› er ta› teir meina. Siga fólk ja til, at vit eru naka› serstakt, so hevur man eisini fingi› eina útmelding um at vilja og sum man so kann brúka politiskt. – Hvat heldur tú persón- liga um ta vend, sum er íkomin eftir seinasta sam- rá›ingarfundin? – Tá landsst‡ri› heilt frá byrjan seg›i, at ta› vildi hava eina avtalu, og man tá skal fylgja teirri linjuni, so er hetta í prinsippinum ta› rætta at gera. Tí alt hetta byrja›i jú vi›, at føroyingar vóru ónøgdir vi›, hvussu Heimast‡rislógin virka›i. Ta› var grei› politisk semja um, at Heimast‡rislógin mátti broytast uppá onkran máta, og ta› mátti gerast greitt, at vit høvdu ein ser- ligan status. Hetta gekk eis- ini Javna›arflokkurin inn fyri. Fylgir man tí, sum nú ver›ur sagt innan statsrætt, so ver›ur í veruleikanum sligi› fast, at Heimast‡ris- lógin hevur heldur einki serligt tilverugrundarlag meira, enn at vera ein vanlig lóg. Heimast‡rislógin Anfinn Hansen sigur, at ta› kundi veri› áhugavert nú at fingi› framprovokera› eitt tjak um, hvussu hetta vi› Heimast‡rislógini veruliga fyriheldur seg. – Skulu vit velja millum av hava eitt hálvt ella eitt heilt sjálvst‡ri ella stendur vali› millum at hava okkurt slag av sjálv- st‡ri ella eru vit bara bein- lei›is ein undirorna›ur partur undir tí danska ríkin- um? Ta› er væl eisini fyri at fáa hetta tjaki› fram innan- h‡sis í Føroyum og ikki so nógv í Danmark, at lands- st‡ri› hevur tiki› hetta fram. Út frá signalunum, sum eru komin fram mill- um flokkarnar, hevur ta› veri› eitt sindur ógreitt, hvat í veruleikanum var› samrá›st um. Í so máta er hetta skilagott, men ta› er so ein politiskur spurning- ur. Anfinn Hansen heldur fyri, at vit í veruleikanum hava parkera› samrá›ing- arnar vi› danir um fullveldi og eru farin inn í eitt anna› prinsipielt or›askifti. – Spyr man landsst‡ri› um alt hetta, ver›ur svari›, at ta› hevur gingi› út frá tí, sum ta› nú hevur bi›i› um at fáa vátta›, nevniliga ta›, sum danir hava tiki› undir vi› alla tí›ina. Tí er ta› ein n‡ggj stø›a, tá danir ikki vilja taka undir vi› tí. Sí›- ani 1948 hevur veri› sagt, at Heimast‡rislógin fast- leggur nøkur rættindi, sum ikki kunnu takast aftur. Tí er hetta, sum nú er komi› fram, ein n‡ggj stø›a. Eru Føroyar eitt amt vi› serlig- um rættindum? Undirgrundina til láns! Uppá fyrispurning um ta› ikki fleiri dømi um, at føroyingar hava yvirtiki› mál og sum ikki kunnu tak- ast aftur av dønum, eitt nú yvirtøkan av undirgrundini ella ráevnunum sigur adv- okaturin: – Spurningurin er, um vit hava yvirtiki› undirgrundina ella um vit bert eru sloppin at spæla vi› hana – hava vit bara fingi› hana til láns? – Hvat heldur tú? – Um man lurtar eftir tí, sum Nyrup sigur, so ljó›ar ta› sum, at vit bara hava fingi› alt til láns. Og hava teir hug at taka ta› aftur, so gera teir ta›. Anfinn Hansen sigur ví›- ari, at hevur danska stjórnin givi› okkum undirgrundina so nógv, at teir ongantí› aftur kunnu rá›a yvir henni aftur, so hevur hon harvi› eisini tilsí›usett sjálva grundlógina. Spurningurin er so, um undirgrundin veruliga er givin so nógv, at hon ikki kann takast aftur! Ta› er ta›, sum vit mugu fáa sta›fest. – Vit hava fingi› lyfti um ymiskt sí›ani 1948, har tingini líkasum skulu passa seg sjálvi, og so leingi tey kunnu ta›, hava vit tey. Men um tey í veruleikanum kunnu fer›ast aftur til Dan- markar er naka›, sum vit ongantí› hava fingi› av- prøva›. Ta› er væl ta›, sum landsst‡ri› hevur bi›i› Nyrup um at vátta og sum hann ikki kann vátta. Tí tá lovar hann ov nógv. Anfinn Hansen vísir á, at fyrrv. forsætisrá›harrin, Schluter úttala›i seg á sinni um, at føroyingar skuldu hava undirgrundina og be- halda hana. Spurningurin tá er, hvussu nógv hann hev- ur bundi› seg vi› tí avger›- ini! – N‡ggi forsætisrá›- harrin Nyrup vil ikki úttala seg um slíkt. Tá er spurn- ingurin, um hann vi› hes- um tekur or›ini hjá hinum aftur ella hevur eina a›ra meining! Íkemur ein ósemja, so kanst tú ikki fáa ein dómstól at avgera hana. Tá eru ta› í prinsippinum bara kanónir, sum kunnu avgera ta›. Sunt or›askifti – Hvat vantar tú fer at henda í kjalarvørrinum á seinasta fundinum í Keyp- mannahavn: eitt eljustrí› ella eitt sunt or›askifti? – Eg rokni vi›, at vit fáa eitt sunt or›askifti um nak- a›, sum vit hava tosa› ov líti› um, og har føroyingar mugu finna út av sjálvir, hvat teir halda. Vit mugu fáa vent or›askiftinum frá at ver›a alt ella einki til at ver›a, hvat vit hava og hvat vit ynskja at fáa í sta›in fyri. Hava bara fingi› undirgrund til láns -Danir kunnu ikki taka undirgrund- ina aftur. Teir kunnu ikki á legalan hátt taka naka› aftur, sum vit hava fingi› so sum undirgrund- ina. Hetta sigur Halgir W. Poulsen, advokatur, sum var vi› í samrá›ingun- um vi› danir um yvirtøku av undir- grundini. UNDIRGRUND Jan Müller – Vit eiga hvønn olju- dropa, sum kemur upp úr undirgrundini sigur advokaturin, sum heldur fyri, at avtalan føroying- ar og danir hava gjørt um undirgrundina kann bara takast aftur vi› eini kontrakollvelting – Um vit fara at kríggjast móti Danmark, og teir taka Føroyar vi› hermegi, so kunnu teir gera, hvat teir vilja leggur hann eitt sindur speirekandi aftr- at. Uppá fyrispurning hvørja vi›merking hann hevur til ta stø›u, sum er íkomin, eftir at sam- rá›ingarnar í Keyp- mannahavn slitna›u í farnu viku vísir Halgir W. Poulsen til úttalilsi síni í útvarpinum um sama mundi›, tá hann m.a. førdi fram, at ta› var heilt burturvi› at spyrja nakran ella sáa iva um, antin føroyingar eru ein tjó› ella ikki. – Anfinn og Høgni vilja hava eina váttan um, at vit eru eitt so- kalla› fólkarættarligt subjekt. Ta› kann disk- uterast. Men eg dugi ikki at síggja, at ta› hev- ur nakran relevans. Man kann ikki krevja av danska forsætisrá›harr- anum, at hann skal geva erklering uppá ta›. Ta › mátti veri› nóg miki› fyri hesar menninar, at teir hava fingi› eina váttan frá donsku stjórn- ini og danska fólkating- inum um, at hesi vilja samrá›ast vi› okkum um loysing og vilja vit loysing, so fáa vit ta›. Hvat meira hava teir brúk fyri spyr Halgir W. Poulsen! Vit eiga hvønn oljudropa Anfinn V. Hansen, advokatur skilur væl landsst‡ri›, at ta› vil hava eitt prinsipielt or›askifti um Heimast‡rislógina