mikudagur 1. november 2000síða 7

12 Nr. 210 - 1. november 2000 Ivamál tykist nú vera, hvørt ta› er loyvt at leika vi› trimum út- lendskum leikarum á einum einum hond- bóltsli›i. Fyri lands- kappingina merkir hetta, at ta› eisini er ivi um, hvørt Stjørn- an og VÍF eru á odda í bestu kvinnudeidlini HONDBÓLTSREGLUR Jákup Mørk Seinnu árini er ta› vor›i› alt meira vanligt, at hond- bóltsfeløgini her á landi hava styrkt um hópin vi› útlendskari arbei›smegi. Hetta er ein gongd, sum eisini kennist aftur frá ø›r- um li›ítróttum, eitt nú fót- bóltinum, og sum so man ta› heldur ikki vera nakar, i› hevur naka› ímóti hes- um. Tvørtur ímóti munnu nógv vera á einum máli um, at útlendsku leikararnir hava hækka› stø›i› í heim- ligu kapping okkara, og har umframt eisini hava veri› vi› til at ment føroysku leikararnar. Ta› er í mong- um førum læruríkt hjá leik- arum okkara, tá teir í eitt tí›arskei› kanska fáa út- lendskan venjara, sum kemur vi› n‡ggjara inn- spræning, ella kanska bara talan er um ein venjingar- felaga, sum hevur roynt seg á hægri stø›i. Marki› er 20% Ein spurningur í øllum hes- um hevur tó veri›, hvussu nógvar útlendingar eitt fel- ag kann gera n‡tslu av. Tos- i› er kanska vor›i› serliga aktuelt í ár, har vit í kvinnu- hondbóltinum hava sæ›, at tey bæ›i oddali›ini, Stjørn- an og VÍF, hava gjørt n‡tslu av trimum útlendskum leik- arum. Hondbóltssambandi› hevur sum so ongar grei›ur reglur fyri hesum, og iva- leyst hava bæ›i Stjørnan og VÍF tí rokna› vi›, at tey ikki hava gjørt naka› skeivt, tá tey hava fingi› leikarar til landi›. Mark er tó á, og er ta› Ítróttasamband Føroya, sum hevur ásett hetta. Í grein 29 gjá ÍSF, undir pettinum, ymiskar ásetanir, stendur: »Um sersamband/- deildarsamband ikki hevur lógir ella regluger›, i› greitt siga, hvørjar treytir eru fyri luttøku, hava li› hjá hesum sersambandi/deild- arsambandi, i› luttaka í Føroyameistaraskapinum í ítrótti, í mesta lagi loyvi at hava 20% av útlendingum á li›unum. At Hondbóltssambandi› eigur at ganga undir hesa reglur, tykist als eingin ivi at vera um. Undir fyrsta pettinum av lógarpartinum hjá HSF, sum eitur »sam- bandi› millum HSF og ÍSF« ver›ur sta›fest, at øll feløg og sersambond undir ÍSF hava skyldu at akta lógirnar hjá sambandinum. Tulkingarspurningur Sostatt tykist einasti spurn- ingur í hesum sambandi at vera, hvussu reglan vi› teimum 20 prosentunum eigur at tulkast. Talan kann ver›a um fleiri møguleikar, sum geva rúmd fyri ávíka- vist einum, tveimum ella trimum leikarum. Í »ringasta« førei er talan um prosentpartin av teim- um leikarum, sum eru á vøllinum samstundis. Hett agevur 1,4 leikarar, sum ver›ur runda› til ein út- lendskan leikara fyri hvørt li›i›. Meira sannlíkt tykist tó vera, at ta› skal skiljast sum prosentparturin av 12 leikarum. Hetta gevur 2,4 leikarar, runda› av til tveir leikarar fyri li›i›. Ein tri›i møguleiki, er, um tali› ver›ur rokna› av samla›a leikaratalinum í hópinum. Í hópinum kunnu nevnliga vera 16 leikarar, tó at bert 12 av hesum kunnu koma í dyst. Er hetta tal galdandi, fáast 3,2 leikarar burtur úr. Er henda regla galdandi, kunnu li› altso hava tríggj- ar útlendskar leikarar vi› í hópinum, men hetta má so vera treyta› av, at hópurin telur í minsta lagi 13 leikar- ar, tí tá ber til at runda pros- entpartin upp til tríggjar leikarar. Spurningurin tykist so- statt at vera, hvussu hug- taki› »á li›num« í lógar- tekstinum hjá ÍSF skal skiljast. Er hetta tali› av leikarum á vøllinum, tali› av leikarum, sum eru í dysti, ella er ta› samla›a støddin á hópinum. Hvat ger HSF Eftir stendur so spurningur- in, hvørja stø›u HSF tekur í hesum málinum. Í fyrstu atløgu er allar- helst ney›ugt, at kapping- arnevndin ger eina ni›ur- stø›u, tí hon hevur smb. regluger›ini heimild til at taka avger› í trætumálum í sambandi vi› kappinga. Í ø›rum lagi kann talan gerast um, at ein a›al- ella eykaa›alfundur hjá HSF skal taka stø›u til, um HSF skal hava egnar reglur á øk- inum, solei›is sum vit kenna ta› frá fótbóltinum. Harumframt má eisini setast spurnartekin vi›, hvussu HSF skal fara fram í málinum, um komi› ver›ur fram til, at hægst loyvda tali› er minni enn tríggir útlendingar. Ta› kann ikki metast sum rættvíst, um Stjørnan og VÍF ver›a dømd at missa stig, sum tey hava vunni› á vøllinum. Neyvan hava tey fingi› útlendingar til land- i›, uttan at hava spurt seg fyri, hvørjar reglur eru galdandi. Eisini fíggjarliga kann ta› gerast dyggur smeitur hjá hesum feløg- um, um ta› nú vísur seg, at tey brádliga eru noydd at senda ein av útlendsku leikarunum heim aftur, og bert hava gjørt n‡tslu av hesum í ein fimtapart av kappingini. Hvussu víkir og vendur, so kann í øllum førum sta›- festast, og HSF ver›ur noytt at taka eina stø›u í málinum. Hondbólturin kann í øllum førum ikki liva vi›, at ivi skal vera um, hvørt eitt li› er fremst ella aftast í landskappingini. At enda kann Stjørnan hevur n‡tt tríggjar útlend- ingar í trimum av sínum fimm dystum, me›an VÍF í øllum sínum dystum hava n‡tt tríggjar útlendskar leikarar. Nr. 210 • mikudagur • 1. november 2000 • 74. árgangur • www.sosialurin.fo Spurningur um marki› av útlendskum leikarum Nú tykist ivamál vera um, hvussu nógvum útlendskum leikarum eitt felag kann gera n‡tslu av Reglurnar hjá HSF siga, at sersambandi› skal akta lógirnar hjá ÍSF um tey 20% Rolf Guttesen Ongantí› hava fólk sæ› eitt slíkt samanbrot og skrædl fyri snurrandi sjónvarpstól- um, sum tann tragedian, sum var framførd á Christi- ansborg hóskvøldi› 26. ok- tober ár 2000. Men her er einki at flenna at. Hetta er stutt og gott, ella langt og ringt, ein sorgarleikur, sum rakar allar føroyingar bæ›i burturi og heima, bæ›i sambandsmenn og sjálv- st‡riskvinnur. Hetta var so Føroya Landsst‡ri, valt demokrat- iskt av einum meiriluta av føroysku veljarunum, sum var fari› í Kongsins b‡ at fáa síni avgerandi politisku ynski uppfylt. Í meira enn tvey ár hevur øll orka veri› sett inn í eina "fullveldis- ætlan", sum skuldi fáa fólk- i› undan fremmandari kúgan, og so helst eisini út- vega eina flaggstong í New York. Ni›urstø›an, nú hæsa› er av, má vera, at har var okk- urt heilt gali›. Antin vi› æt- lanini, solei›is sum hon var løgd til rættis av fullveldis- landsst‡rinum, ella vi› teim monnum og kvinnum sum skuldu samrá›a tingini uppá pláss. Um verkætl- anin var gó› ella ring? Ta › er ein politiskur spurning- ur! Tær politisku tingingar- nar og avger›irnar eru í seinasta enda alt avgerandi. Sendinevndin kundi fingi› ein sáttmála um fullveldi heim vi›, um teir vildu ella tordu. Nyrup hevur í hesum máli allatí› veri› púra klár- ur: "Ta› er í lagi, um Før- oya fólk vil ta› so. Vit fara ikki at seta okkum ímóti eini demokratiskari avger›. Men so er stø›an millum londini broytt; ta› er ikki ó- keypis at taka fullveldi." Politikkur er ikki eitt divideri-roknistykki Fullveldislandsst‡ri›, vi› einum varaløgmanni á odda, hev›i eina turkatrúgv uppá, at tær røttu útroknin- garnar og framskrivingar- nar kundu siga, nær tann føroyski búskapurin var› bur›ardyggur. Ta› ber væl til at gera strikumyndir um búskapargongdina og mangt anna› langt inn í framtí›ina. Men hetta er ein teoret- iskur fimleikur, sum líti› og einki hevur vi› veruleik- an at gera. Eingin kann siga naka› serligt vi› skili um, hvussu stø›an er um 5, 10 ella 15 ár. Ta› kunnu fiski- frø›ingar heldur ikki. Ta› er faktiskt sta›fest vi› lóg, at so er. Ja, før- oyskari løgtingslóg! Ikki ber til at gera eina ætlan, sum bara heldur eitt ár fram. Tí hevur man Eyka- fíggjarlógina til at lappa holini vi›. Tí avvísti danska stjórnin - sjálvandi - at vera uppi í einum divideri-rokn- istykki, sum "objektivt" skuldi siga teimum, hvat teir áttu at gjalda føroying- um í 15 ella 80 ár. Slíkt kunnu bara óroyndir ama- tørar finna uppá. Útbrendar teoriir og hugsjónir kasserast! Ta› var ein klókur heims- spekingur, Karl Popper, sum seg›i, at ta› ikki kom ann uppá at prógva teoriir. Hvørki vísindaligar ella politiskar. Ta› var meiri umrá›andi at forkasta tær og blaka tær burtur. Og hann hevur so púra rætt. Heldur tú fast um gamlar teoriir og eisini politiskar ideologiir, so stir›nar sam- felagi› og doyr til endans. Breznev og Ciaucescu hildu fast um sínar ideolog- iir, og høvdu nevndir og stovnar í hópatali til at finna tey vísindaligu prógvini. Teir vildu einki forkasta av avolda›um stal- inistiskum tankagó›si. Tí eru teir strika›ir av land- kortinum í dag. Er tí›in ikki komin til at forkasta ymist forolda› nat- ional-romantiskt tankagó›s og tokutos, sum hevur plág- a› føroyskan politikk í mong ár? Kærleikin til heimlandi› hev›i helst triv- ist væl frægari uttan hetta hálvfeudala, og til tí›ir hálvfascistiska, svassi›. Sami Popper var eisini í- móti teim altumfatandi samfelagsligu kollveltingu- num, sum ein ideologi royndi at gjøgnumføra, ta› veri seg leninisma, stalin- isma, nazisma ella naka› anna›. Ta› fór at enda gal- i›. Nettup tí, at ta› ikki ber til at siga framman undan, hvussu umfatandi broyting- ar fóru at virka. Frægari var at hava ein stigvísan poli- tikk, sum hann kalla›i "pie- cemeal social engeneer- ing", ella ein stigvísa sam- felagsliga tilgongd. Tak problemini, sum tey eru, finn eina loysn. Tak tey næstu, finn eina loysn osfr. Ov stórur biti? Fullveldislandsst‡ri› vildi hava alt nú, her og beinan- vegin! Milliónir í 15 ár, su- verenitet, partnership og Drotning, øll saksøkir alt fyri eitt, samstundis skuldu føroyingar hava somu rætt- indir í Danmark, sum hig- artil. Fingu teir ikki ta›, so vóru danir nøkur reyv- arh....! Sum tí›in lei›, og sam- rá›ingarumførini ikki vóru fullveldismonnum til vild- ar, so øktist mismóti› og desperatiónin. Ætlanin hev›i veri› at koma heim bæ›i vi› posa og sekk, og siga: Hygg! fari› tit nú á fólkaatkvø›u og gevi› okk- um atkvø›una, so fáa tit "fullveldi"! N‡ggju rá›ini: Provo- katión og Konfronta- tión Men gakk. Hetta var torfør- ari enn vænta›. Stígur kom í "processina". N‡ggj rá›a- ger› var› løgd. Nú skuldi streingjast har›ari á. Kósin bleiv: Provokatión!! Kon- frontatión!! Og hvørja fer› Ríkisstjórnin so fór at siga, at hetta hava tit, sambært galdandi lóg, ongan rætt til at gera, so geyla vit bara: "Hygg vit sleppa einki at gera, teir vilja bestemma alt. " So komu brøvini til ST, og til Nato og royndirnar at fá ein 3. part uppí sum eyg- lei›ara. Og snakki› um Partnership for Peace (Eitt pent navn; men hetta er búri› vi› teim óst‡rligu villhundunum í bakgar›i- num hjá Nato). Hetta var at fara út um mark. Teir vistu av tí. Men, sum a›ir hundar, so ‡ldu teir allir, sum avrátt var. Men ta› var eitt tilætla› skrædl Oktoberskrædl, kaos, cirk- us. Solei›is sá ta› út, men hetta var alt planlagt og til- ætla› frammanundan. Sosi- alurin refererar frá tí›i- ndafundi í Landsst‡rinum á›renn teir fóru avsta›, "Anfinn Kallsberg metti ney›ugt vera, at koma burt- urúr donskum statsrætti og yvir í fólkarætt." Sama stendur eisini í talunotati- num hjá Løgmanni til sam- rá›ingarfundin. Dekan og seint er beint undan 4. samrá›ingarumfar at hálsa um, og bráddliga royna at umdefinera lands- ins stø›u. Enntá til naka›, sum er bæ›i skeivt og prov- okerandi. Men medvitandi provokerandi. Hetta skuldi skapa konfrontatióna. Teir vistu fullvæl, at teir ikki høvdu fingi› ta› burturúr "prosessini", sum teir ætla›u. Teir vistu at teir fóru at tapa eina fólkaat- kvø›u. Tí skuldi heldur vera kaos og forvirringur, kon- frontatión. Ein fíggindi og syndabukkur skuldi finn- ast. Varaløgma›ur hev›i betalt einum íslendskum serfrø›ingi, sum skuldi skriva eitt responsum, og prógva, at føroyingar vóru føroyingar. Sjálvt um Heimast‡rislógin og Ríkis- ins Grundlóg eru galdandi, skuldi Føroyar eisini vera ein tjó› (nation) í fólkarætt- arligari merking. Teir kundu spurt ein annan ella tíggju a›rar, og helst fingi› onnur svør. Men, ta› var júst hetta bestillingsarbei›i, sum skuldi brúkast politiskt til eina konfrontatión og provokatión. Fólkarættur og nationalur rættur Fólkarættur er ein skipan, sum ver›ur brúkt til at reg- ulera vi›urskiftini millum suverenar statir. Tann nati- onali rætturin regulerar vi›- urskiftini millum borgarar í einum suverenum stati. Stø›an er í dag tann, at Før- oyar eru ein partur av Rík- isfelagsskapinum saman vi› Grønlandi. Tann suver- eni staturin eitur Konge- riget Danmark. Har innan- fyri eru tveir ríkispartar, sum hava serligar sjálvst‡r- isskipanir: Grønland og Føroyar. Kongaríki› Dan- mark, og harvi› Føroyar og Grønland, er limur í United Nations. Henda stø›a kann broyt- ast. Og ta› var ta›, sum "fullveldisprosessin" gekk út uppá.Lei›in skuldi vera: Samrá›ingar-Sáttmálaupp- skot-Løgtingssamtykt- Fólkaatkvø›a-Fullveldi. Men fullveldislandsst‡ri› tordi ikki at senda eitt upp- skot vi› 4 ára skiftistí› til fólkaatkvø›u. Hetta er ess- ensurin, úrdrátturin, av øll- um tokutosinum. Tí ste›ga›i processin upp. Tí tóku teir móti rá›- um frá einum garvillum tjó›veldismanni, um at diskutera nationalistiska ideologi á samrá›ingar- fundi á hægsta stigi. Gal- skapurin vann, skili› tapti. Hvat ætla teir nú? Ja, serliga varaløgma›ur, men eisini snórahundurin hjá honum, høvdu eitt mál á skránni. Ta› miseydna›- ist. So nú hevur varaløgm- a›ur ikki meir at missa pol- itiskt; tí lat ta› vera kaos. Lat okkum berjast manni- liga móti fíggindanum. "Hava vit ongar fíggindar, so skapa vit teir sjálvir" Samfelagsfrø›ingurin, sum plagar at tala síni vísdómsor›, hevur longu sagt vi› Jyllandspostin, at landsst‡ri› nú kann hugsast at ganga so langt, at teir vilja fáa onnur lond at leggja uppí. Well - so vita vit ta›. Stø›an er heilt óvanlig - og hættislig Teir áttu at lagt frá sær, og lati› veljararnar sagt sín demokratiska dóm. Vara- løgma›ur átti at fingi› sær sess aftast í løgtinginum, so hann kundi lært politiskan fólkaskikk. Kanska blivi› myndugur, sum hann sjálv- ur plagar at taka til - um onnur. Men teir sleppa ikki maktini so lætt! Ta› syrgiliga er, at hetta hevur skapt ein ómetaligan ótryggleika og forvirring millum fólk. "Hvat kunnu hesir menn ikki finna upp- á?" ver›ur spurt. Galskapurin rakar alt Føroya fólk. Vir›ingin fyri politikkarum í landsins lei›slu, og bá›um head- monnunum har, er slett ikki á nøkrum nullpunkti, hon liggur langt undir. Ta› er kalt í løtuni. 30.oktober 2000 Teir mistu einki á gólv! Nei, teir blaka›u medvitandi alt frá sær VI‹MERKINGAR Starvsfólk søkist at byrja skjótast SOLAR FØROYAR Arbeiðsuppgávur: Talan er um fjølbroytt arbeiði í umfatar sølu av alarmútgerð, edv, tele og alt tað ein el- innleggjari hevur brúk fyri. Førleikakrøv: Kunnleiki innan handil hevur fyrimun. Fyrispurningar og umsókn verður at senda til: Solar Føroyar Postboks 105 Brekkutún 2 110 Tórshavn Tlf. 317933 Sosialurin - 311820