mánadagur 16. januar 2006síða 19

Nr. 11 - 16. januar 2006 19 og í haganum omanfyri Vest­ manna. Hann sigur, at SEV hevur longu fingið heilt nógva vitan um orkuframleiðslu úr vindi í Føroyum og tey næstu árini skulu brúkast til at útvega enn meiri vitan. Men royndirnar av hesum vindmyllunum hava ikki bara verið góðar. – Nógv hevur verið tosað um, at tað órógvar netið hjá SEV at hesar vindmyllurnar koma afturat. Og tað hava vit eisini ásannað nú vit hava havt hesar tríggjar myll­ urnar. – Myllurnar órógva netið, men enn hevur tað ikki verið verri enn so, enn at SEV hevur kunnað hildið seg innanfyri tey kravdu markvirðini. Tá ið netið órógvast merkir tað, at SEV fær ikki leverað streymin við tí kravda spenn­ ings-góðskuna og tað kann gera at elektrisk tól og elektrisk útgerð, oyðilegst. – Sostatt ber ikki til at seta fleiri myllur á netið hjá SEV, sum støðan er nú og tískil kunnu vit fyribils gloyma alt um at tapesera Føroyar við vindmyllum, soleiðis sum onkur kanska droymur um. Hann vísir á, at ein diesel­ motorur ella ein vatnturbina geva heilt støðugan streym, tá ið tær verða sett til. – Men tað er ógvuliga ójavnt, hvussu nógv ein mylla framleiðir, tí tað veldst alt um, hvussu nógvur vindur er og tað ger, at netið órógvast. Finn Jakobsen sigur, at í eini roynd at loysa trupul­ leikan við at netið órógvast, hevur SEV sett pening av í ár í eini roynd at útvega tól fyri, sum verða sett á netið og sum stabilisera spenn­ ingin, so at hann alla tíðina verður innanfyri tey kravdu markvirðini. Talan er um eina battarí­ skipan, sum tað løðir uppí, tá ið myllurnar geva ov nógv­ an streym, men sum streym­ ur verður tappaður av, tá ið myllurnar geva ov lítlan streym. Sostatt kann veitingin al­tíð verða støðug. – Hetta við at netið órógv­ ast, er ikki ein trupulleiki, sum bara føroyingar hava. Munurin er bara, at vit mugu klára okkum sjálvi. Vit liggja einsamøll úti í Atlantshavi og netið er sera lítið, samanborið við netini í øðrum londum. Men av tí at okkara net er so lítið, er tað tilsvarandi viðbrekið og tí tolir tað lítið av, áðrenn tað órógvast. Hinvegin er netið í Danmark samanbundið bæði við Týskland og Svøríki og tí tolir tað nógv meiri órógv enn okkara net tolir.   Tað er ikki av tilvild, at SEV hevur sett tríggjar myllur upp í Neshaga og at Røkt hevur tríggjar myllur omanfyri Vestmanna. Hetta er nevniliga tað, sum netið hjá SEV tolir, uttan at tað verður órógvað so nógv, at tað er neyðugt at keypa eina stabiliseringsskipan, sum enn er rættiliga dýr. Stór menning Spurningurin er so, hvat fer at henda framyvir. – Hetta komandi árið skal í fyrstu syftu brúkast til at fáa meiri vitan burturúr teimum myllum, vit hava keypt. Men tað skal eisini brúkast til at kanna um tað ber til at seta stabilserandi tól á netið so at fleiri myllur kunnu setast upp, uttan at órógva netið so illa, at SEV ikki fær hildið seg innanfyri tey kravdu mark­virðini. Finn Jacobsen sigur so­statt, at sum støðan er nú, kunnu vit gloyma alt um, at vindorka skal verða eitt álit í orkuveitingini í Føroyum. Men nýggja tøknin, sum tann stabiliserandi útgerðin at seta á netið, kann broyta fortreytirnar rættiliga mun­ andi og tá kann talan verða um vindorku á einum heilt øðrum støði. – Fyrst verður tað kortini neyðugt at tøknin verður ment so nógv, at prísurin verð­ur soleiðis, at tað ber til at fáa ein burðardyggan rakstur, annars verður streym­ urin ov dýrur. Samstundis er stór gongd í at menna elektrolýsuverk, har vindmyllur gera streym til framleiðslu av vatni. Harafturat verður arbeitt við at menna alduorku. Tað er eitt arbeiði, sum SEV er farið undir saman við Wavegen. Í hesum sambandi hava SEV og Wavegen stovnað felagið SeWave, sum ætlar at gera eitt alduorkuverk við Nípuna í Vágoy. Og í Noregi og Bretlandi verður eisini roynt at menna tøkni, sum kann vinna orku burturúr havstreymi. Í stutt­ um gongur tann tøknin út uppá at seta myllur niður á botn, so at tað er streymur, sum fær bløðini at mala, held­ur enn vindur. Sjálvur hevur Finn Jakob­ sen stórt álit á, at tøknin um nøkur ár verður so framm­ arlaga, at tað ber til at nýta hana á burðardyggum grundarlagi og tá broytast fortreytirnar munandi. Opin fyri møguleikum Annars ásannar hann, at oljan er nú so dýr, at SEV noyðist at hugsa um aðrar orkukeldur. – Tað er eisini ein ábyrgd sum SEV tekur í fullum álvara og tí er felagið ógvu­ liga opið fyri nýggjum møgu­ leikum. Í hesum sambandi er vind­ orka ein møguleiki, sum SEV hugsar nógv um og sjálvur ivist eg ikki í, at tað er ein framtíð í hesum. Tann framtíðin er ikki bara beint hinumegin næsta horn. Sum sagt er nýtslutíðin fyri eina myllu í Føroyum áleið 3800 tímar um árið. Men eitt ár 8760 tímar og vit hava skyldu til at veita viðskiftafólki okkara støðugan streym allar 8760 tímarnar um árið. Orkan sum manglar í, má so framleiðast við vatnorku, ella aðrari orku. Men enn stava 55% av orkuframleiðsluni hjá SEV frá oljuverkum, 40% stava frá vatnorku og bara 5% stava frá vindorku. – Tí mugu vit hugsa um aðrar orkukeldur. Sjálv­andi skulu vit útbyggja vatn­ ork­una, men eisini hon er av­markað og hartil er tað dýrt at útbyggja hana. Hinvegin er vatnorkuútbygging ein íløga sum heldur sær rætti­ liga leingi, eini 50-100 ár, samstundis sum ein vind­ mylla bara heldur í 15 ár. – Skulu vit hugsa um aðrar orkukeldur, verður mett, at tað ganga eini 10 ár, áðrenn elektrolýsuverkini verða so framkomin, at tey kunnu brúkast til burðardygga streym­framleiðslu. Sam­ stund­is verður mett, at menn­ ingin av alduorku er á sama støði, sum vindmyllutøknin var fyri 15 árum síðani. Harumframt er arbeiðið at menna verk, sum vinna orku burturúr havstreymi, men tann tøknin er eisini á sama støði, sum vindmyllutøknin var fyri 10 árum síðani. – Hesi næstu 10 árini vænti eg sostatt, at rættiliga stór frambrot fara at enda í royndunum at menna var­ andi orkukeldur, sigur Finn Jakobsen. Men hetta vísir bara, at vit verða rættiliga tengd at oljuni í nakað nógv ár aft­ urat, leggur hann afturat. Nú tað verið tosað um vindorku, alduorku og aðrar orkukeldur í nógv ár, men tað er ikki fyrrenn tey seinastu árini, at SEV er komið ígongd av álvara. Hava tit verið ov seinir á veg? – Tað haldi eg avgjørt ikki. Vit hava fylgt gjølliga við tøkniligu menningini á økinum, men sum sagt ganga tað nøkur ár afturat, áðrenn tøknin er so frammaliga til føroysk viðurskifti, at vit kunnu fáa burðardygga orkuframleiðslu burturúr nógvum av teimum varandi orkukeldum, har menningin er komin longst. – Tað er eisini ein spurn­ing­ ur um SEV skal vera roynd­ arkanin og ganga undan at menna tøkni, sum enn er á royndarstigi. Vit kundu eisini gjørt sum grønlendingar. Teir hava heilt greitt boðað frá, at teir seta ongar vindmyllur upp, fyrrenn í 2010, tí tá meta teir, at tøknin er nóg frammaliga. - Kortini halda vit at vit hava eiga at geva okkara ískoyti til menningina, sig­ ur Finn Jakobsen. Tað er samstarv okkara í SeWave eitt dømi um, leggur hann afturat. Sí annars www.sev.fo www.sewave.fo rður oyum Hendan stabbamyndin vísir, hvussu nógvan streym vindmyllurnar í Neshaga hava framleitt hetta seinasta árið. Framleiðslan svarar rættiliga væl til tær metingar, sum SEV gjørdi frammanundan Hóast tað bara eru 200 metrar ímillum myllurnar í Nesaga, er tað rættiliga stórur munur á, hvussu nógvan streym tær klára at gera. Tað vísir, at tað er ikki bara neyðugt við góðum myllum. Staðið, hartær verða settar, skal eisini veljast við allarstørsta umhugsi