mikudagur 8. november 2000síða 2

Nr. 215 - 8. november 2000 3 2 Nr. 215 - 8. november 2000 – At gera sorinskriv- aran til løgtingsins umbo›smann er ein óheppin byrjan hjá einum so ómetaliga t‡dningarmiklum og stórfingnum stovni, sum løgtingsins um- bo›sma›ur er, sigur Gunleivur Dalsgar›, forma›ur í Starvs- mannafelagnum LØGTINGSINS UMBO‹SMA‹UR Áki Bertholdsen Joen H.Andreasen, sorin- skrivari hevur fingi› eina har›a byrjan í starvinum sum løgtingsins umbo›s- ma›ur. Tí nú er landsins størsta fakfelag fari› at sáa iva um áliti› á tí n‡ggja umbo›s- manninum. – Vit ivast í, um hann ver›ur so álitisvekjandi í sínum arbei›i, sum vit halda, at ein stovnur, sum Løgtings Umbo›sma›ur eigur at vera, sigur Gunn- leivur Dalsgar›, forma›ur í Starvsmannafelagnum. Og forma›urin heldur, at hetta er ein ógvuliga ó- heppin byrjan hjá einum so ómetaliga t‡dningarmikl- um og stórfingnum stovni, sum Løgtingsins Umbo›s- ma›ur er. Men Gunnleivur Dals- gar› leggur stóran dent á, at hesar atfinningarnar eru ikki vendar ímóti Joen H. Andreasen sjálvum. – Eg veit veit onki anna›, enn at hann er ein hampa- ma›ur í allar mátar. Men ta› er tann funktión, i› hann er hevur havt í sam- felagnum, sum ger, at vit kunnu ikki hava fult álit á honum. Ta›, sum forma›urin í Starvsmannafelagnum sip- ar til, er, at ta› er íme›an, Joen H.Andreasen hevur veri› sorinskrivari í Føroy- um, at reglur á danska arbei›smarkna›inum eru gjørdar til rættarsi›venju í Føroyum, hóast hesar regl- arnar ikki eru galdandi í Føroyum. Gunnleivur Dalsgar› sigur, at fyri nógvum árum sí›ani var› semja gjørd á danska arbei›smarkna›in- um um at innføra arbei›s- rættin. – Hetta er ein rættur, sum hevur endaligu avger›ina tá i› ósemjur stingaseg upp á arbei›smarkna›inum, tí dómar hjá arbei›srættinum kunnu ikki skjótast inn fyri annan rætt. – Hetta er ein skipan, sum føroysku fakfeløgini hava strí›st ímóti vi› hond og fót, tí vit vilja ikki hava hana í Føroyum. Vit vilja var›veita ta skipan sum er. Og ta› er, at taka ósemjur seg upp, skulu vit hava møguleika til at royna tær vi› vanliga rættin, vi› teimum møguleikum sum har eru at skjóta málini inn fyri hægri rætt. – Men íme›an Joen H.Andreasen hevur veri› sorinskrivri, er hann farin at hyggja eftir ásetingunum á danska arbei›srættinum og er farin at gera tær til rættarsi›venju í Føroyum. Gunnleivur Dalsgar› sig- ur, at hetta hevur volt fak- feløgunum stórar trupul- leikar. – Sostatt kunnu vit ikki hava fult álit á mannin- inum, tí ta› er væl hugs- andi, at fleiri mál, sum fak- feløg fara at leggja fyri Løgtingsins Umbo›smann, júst fara at snúgva seg um slík vi›urskifti. – Spurningurin er, hvørja stø›u hann fer at taka í slíkum málum sum Løg- tingsins Umbo›sma›ur, tá i› hann, sum sorinskrivari, frammanundan hevur veri› talsma›ur fyri at gera danskar reglar til rættar- si›venju í Føroyum. – Tá fari eg at ivast í, um hann kann vera so utt- anvelta›ur, sum hann eigur at vera,sigur Gunnleivur Dalsgar›. Og avlei›ingin av tí kann eisini skjótt vera, at vit fara at aftra okkum vi› at brúka ein slíkan umbo›smann í tann mun, vit annars høvdu brúkt hann. Í útvarpinum mánakvøld- i› seg›i n‡valdi Umbo›s- ma›urin, at hann skilti púra onki av atfinngingunum, tí hann helt ikki, at hann, sum dómari, hevur veri› par- tískur mótvegis fakfeløgun- um. – Ta› hevur onki vi› máli› at gera. Ongin hevur sagt, at hann er partískur. Ta›, sum hetta sn‡r seg um, er, at me›an hann hevur veri› sorinskrivari, hevur hann fer› eftir fer› tiki› prinsippini í danska ar- bei›srættinum, sum vit ikki vilja vita av, uppí sínar metingar, og gjørt tær til rættarsi›venju í Føroyum. Og ta› hevur volt okkum stórar trupulleikar, sigur Gunnleivur Dalsgar›. – Løgtingi› kundi havt spurt fakfeløg- ini, hvørji krøv tey seta til Løgtingsins Umbo›smann, heldur Gunnleivur Dalsgar›, forma›ur í Starvs- mannafelagnum LØGTINGSINS UMBO‹SMA‹R Áki Bertholdsen – Ta› er harmiligt, at løg- tingi› aftur hesufer› bar seg solei›is at, at enn meiri sjógvur bleiv lagdur ímill- um tingi› og vanliga borg- aran. Ta› heldur Gunnleivur Dalsgar›, forma›ur í Starvsmannafelagnum, nú Løgtingi› gjørdi av at seta Jen H. Andreasen í starvs sum løgtingsins umbo›s- mann. Hann finst at manna- gongdini, sum var› brúkt, tá i› umbo›sma›urin var› valdur. Starvsmannafelagi› hev- ur alment í brævi til Løg- tingi› f‡lst á, at løgtingi› velur ein umbo›smann, sum er 67 ára gamal, sam- stundis, sum øll onnur al- ment sett, mugu leggja frá sær, tá i› tey eru 67 ár. Afturímóti hevur løg- tingsforma›urin, Finnbogi Ísakson, ført fram, at talan er ikki um eitt starv, men um eitt val. Og tá i› fólk ver›a vald, er onki aldurs- mark uppeftir, hvørki í politikki, ella í a›rar mátar. Leggur sjógv ímillum Gunnleivur Dalsgar› sigur, at hann veit val, at løgtings- forma›urin hevur rætt sum so. – Men ta›, sum er ógvu- liga er ódámligt, er, at løg- tingi› meiri og meiri leggur sjógv ímillum seg sjálvan og vanliga borgaran. – Sostatt upphevjar Løg- tingi› seg til naka› serligt, sum er omanfyri vanliga fólki› og ta› haldi eg er ógvuliga ódámligt. Eitt anna› dømi er, at løgtingi› herfyri játta›i sær sjálvum eina stóra lønar- hækking, uttan at nakar kundi leggja seg út í ta›. – Eg veit, at løgtingi› hevur buktina og bá›ar endarnar, tí ta› er okkara lóggevandi ting. Men ta› er langt úti, at ta› fer› eftir fer› skal provokera vanliga borgaran vi› at hevja seg upp um fjøldina og gera seg til naka› serligt, sigur Gunnleivur Dalsgar›. Hann heldur, at ta› var ikki meiri enn rímiligt, enn at Løgtingi› sjálvt gav seg undir tær somu ásetingar, sum eru galdandi fyri vanliga borgaran. Kundu spurt seg fyri Hann er grei›ur yvir, at ta› eru ikki fakfeløgini, sum skulu seta Løgtingsins Um- bo›smann. – Men hvat gjørdi ta›, sum Løgtingi› spurdi seg fyri hjá fakfeløgunum um, hvørji krøv tey seta til ein slíkan stovn. Hev›i Løg- tingi› gjørt ta›, hev›i ta› heilt greitt fingi› at vita, at, at okkara meting eru fólk ógegni›, sum hava veri› kn‡tt at føroysku rættar- skipanini. Gunnleivur Dalsgar› heldur, at ta› rættast hev›i veri› at valt ein umbo›s- mann uttan ífrá, sum ikki hevur havt tilkn‡ti til før- oysku rættarskipanini, men sum kortini hevur royndir, so at hann kundi ført naka› n‡tt vi› sær inn í føroyska umsiting. – Hann skuldi í hvussu so er veri› eitt óskriva› bla› í føroysku rættarskipanini, sigur forma›urin í Starvs- mannafelagnum. Annars tekur hann fult undir vi›, at vit fáa Løg- tingsins Umbo›smann. – Men ta› hevur stóran t‡dning, at byrjanin er l‡ta- leys, og hetta var ein óheppin byrjan, leggur hann afturat. Hava ikki fult álit á Joen H. Andreasen Joen H. Andreasen hevur fingi› eina har›a byrjan sum Løgtingsins Umbo›sma›ur, tí nú hevur størsta fakfelagi› í landinum gjørt greitt, at ta› hevur ikki fult álit á honum Fakfeløgini seta trygdina hjá sínum egnu í vanda Aftursvar til Jørgen Niclasen í Sosialinum leygardagin 4. november Tey fyrstu árini, sátt- málar vóru ímillum fakfeløgini og Fíggj- armálast‡ri› (tá undir heitinum Føroya Landsst‡ri), um Vakt- ar- og Bjargingarskip- ini, var ta› solei›is, at fakfeløgini mettu seg í sáttmálatrætum, ikki at hava verkfalsætt tá i› ta› snú›i seg um bjarging. Ta› hendi eisini, at eitt fakfelag var í verkfalli og nokt- a›i sínum limum at luttaka í tænastu vi› vaktarskipunum, men bjarging var tó und- antikin. Tá bo›a›i landsst‡r- i› frá, at um feløgini l‡stu verkfall fyri sínar limir, so skuldu tey eisini í verkfall, fyri tann partin, i› var bjarging. Sí›an tá hev- ur Landsst‡ri› ongan- tí› bori› upp á mál, um at fáa bjarging undantikna verkfalls- stø›u. Um Fiskimálará›- harrin Jørgin Niclasen, serliga harmast um, at BRIMIL ikki er tøkur til bjargingartænastu, og bi›ur um at fáa serstø›u fyri bjarging so kann hann bi›ja um ta›, men ta› hevur als ikki veri› upp á tal, og bólturin liggur hjá Fíggjarmálast‡rinum. Um Fiskimálará›- harrin ivast í, um stø›- an veruliga er so sum sagt frá omanfyri, so kann hann spyrja sínar næstu embætismenn, nevniliga Kaj P. Mort- ensen, a›alstjóra og Elmar Højgaard, fyri- bils lei›ara á Fiski- vei›ueftirlitinum, tí teir vóru tá ávikavist skipari og st‡rima›ur vi› Tjaldrinum. Ellintur Abrahamsen forma›ur Leggur sjógv ímillum seg og vanliga borgaran – Ta› er ógvuliga óheppi›, at Løgtingi› aftur einafer › skuldi velja at provokera vanliga borgaran, heldur Gunnleivur Dalsgar›, forma›ur í starvsmanna- felagnum Forma›urin leggur frá sær Bygdarrá›sforma›urin í Sandavági seinastu tvey valskei›ini, Suni Joensen, stillar ikki upp aftur til kommunuvali› 21. novem- ber. Suni Joensen hevur veri› bygdarrá›sforma›ur í Sandavági tr‡ valskei› í tveimum umførum. Og næstforma›ur hevur hann veri› eitt skei›. Suni Joensen var› fyrstu fer› valdur í bygdarrá›i› í Sandavági á valinum í 1980. Hann gjørdist tá for- ma›ur og sat í hesum sessi- num ta› valskei›i›. Á vali- num í 1988 var› hann aftur valdur í bygdarrá›i›, og var næstforma›ur fram til vali› 1992. Bæ›i í 1992 og í 1996 var› hann afturvaldur og hevur veri› bygdarrá›s- forma›ur í Sandavági hesi bæ›i valskei›ini. Hesi bæ›i seinnu val- skei›ini hava veri› sera strævin. Ta› vita øll, sum hava veri› í politikki, ta› veri› seg lands- ella komm- unalpolitikki, at nítiárini hava tiki› fast. Men Sandavágs Komm- una, vi› Suna Joensen vi› st‡risvølin, er sloppin so heilt hampiliga snikkaleys gjøgnum kreppuna, sum var. Í dag er nettoskuldin hjá Sandavágs Kommunu heilt nær »nullinum«. Og ta› er ikki tí at bara er spart, og einki er gjørt í kommununi. Suni Joensen sigur, at ein orsøk til, at hann gevst nú, er n‡ggja kommunulógin. Hon krevur, at ein komm- una á stødd vi› Sandavágs Kommunu skal hava bygd- arrá›sformann í starvi í hvussu er hálva, og helst fulla tí›. Suni Joensen metir ikki, at hann hevur orku at røkja eina so krevjandi uppgávu umframt sítt borgarliga starv, sum er at vera tann- lækni í Sandavági. Forma›urin í Sørvági leggur eisini frá sær Petur Kruse, bygdarrá›s- forma›ur í Sørvági telist eisini millum teirra, sum ikki stilla upp aftur til vali› hesarfer›. Petur Kruse er 51 ára gamal, sonur Andrias Vil- helm Kruse av Ei›i og Ol- ivu Katrinu f. Danielsen úr Sørvági. Petur er giftur Biritu Gunnarsdóttur úr Vestmanna. Petur tók lær- araprógv á Føroya Lærara- skúla í 1975 og hevur veri› lærari í Mi›vágs/Sanda- vágsskúla sí›ani 1976. Hann var á ársskei›i á Dan- marks Højskole for Leg- emsøvelser í 1975/76. petur hevur veri› bygdarrá›sfor- ma›ur í Sørvági sí›ani 1993. Petur Kruse hevur skriva› bókina um Sørvágs krikju 1886-1986. 60 ár Seinasta leygardag fylti kendi útró›rarma›urin Rodmund Joensen úr Sør- vági 60 ár. Rodmundur er ein ma›ur sum hevur eina toskatrúgv á, at ta› ber til at brey›fø›a seg av tí sum okkara fongríka hav gevur. Hann kennir hvørt mi› á hansara lei›um, hvørt frá- vik í rákinum og hann er so royndur sum útró›rarma›- ur, at hann kann sanna, at ein vánalig streymloysa kann roynast verri enn ein gó› mysing. Og hann tr‡r upp á útró›- urin í framtí›ini. "Nú eru vi›urskiftini vor›in mun- andi betri. Vit hava fingi› uppbo›ssølu her vesturi og ta› tekur bert nakrar fáar minuttir at sleppa av vi› fiskin. Fyrr mátti hvør fiskur yvir høvd. Vit kunnu egna nógv nú, í tí tí›ini vit hava vunni› vi› skjótu avrei›ingini. Og so er prís- urin frálíkur. Ta› sn‡r seg slett ikki longur um at fáa so stóra nøgd sum gjørligt. Ta› lættir, sigur Rod- mundur Joensen. Og Rodmundur tekur ta› meira róligt nú. Hann hevur sey›, so um heysti› kemur líti› burturúr og november hevur vi›ra› illa. - Men hjá mær eru krøv- ini ikki so stór, eg eri gamal drongur og eg eigi bátin sjálvur, so ta› leikar ikki so hart á, sigur Rodmundur. Rodmundur hevur veri› útró›rarma›ur alt lívi›. Hann hevur eitt stutt skifti veri› vi› trolara, men ann- ars hevur hann hildi› seg til húkin undir Føroyum og í Grønlandi vi›. je Sosialurin Stovna›ur: 1927 Ábyrgdarbla›stjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Bla›stjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tí›indalei›ari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Markna›ardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Dagbjørt S. Hansen dagbjort@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Bla›fólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Ey›un Klakstein eydun@sosialurin.fo John Johannessen john@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turi› Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Sveinur Tróndarson sveinur@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Útgevari/uppseting: Sp/f Sosialurin Prent: Prentmi›stø›in Avgrei›sla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Bla›i› ver›ur prenta› mánadag-fríggjadag klokkan 1400 L‡singar Freistir: Tekstl‡singar Størri l‡singar L‡singartorgi› Heilsanir T‡sdagsbla›i› Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsbla›i› T‡s. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsbla›i› Mik. kl. 10 T‡s. kl. 15 T‡s. kl. 12 T‡s. kl. 12 Fríggjadagsbla›i› Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsbla›i› Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri l‡singar, sum nógv arbei›i stendst av, mugu vera inni í gó›ari tí› og á›renn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbi›jast í gó›ari tí›. Stødd: Ein heil sí›a í Sosialinum er 254mm brei› og 346mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmi› millum teigarnar er 4mm. DAGSINS MEINING Al Gore ein for›an fyri høgrasnaring Í gjár kjósa›u amerikan- arar sær n‡ggjan forseta. Vali› stó› millum dem- okratiska Al Gore og republikanska George W. Bush. Stórur spenn- ingur er um hetta ta› mest t‡›andi forsetavali› í USA í næstan hálvt- hundra› ár. Ikki bert í USA er stórur spenning- ur. Eisini í okkara egna heimsparti ver›ur fylgt væl vi› valinum, tí úrs- liti› kann koma at hava t‡dning fyri Europa eis- ini, ikki minst á tí trygd- arpolitiska økinum. Me›an Al Gore vil halda fram vi› at brúka ameri- kanskar hermenn, har ta› leikar hart á langt frá amerikanska meginlandi- num, vil Bush lata euro- pearar og onnur lond taka sær av "sínum" trupulleikum. Eyglei›- arar vilja vera vi›, at vit fara at fáa eitt USA, sum fer at isolera seg meira, kemur Bush til valdi›. Í strí›smálum - eisini í uttanríkispolitikkinum - sum eitt nú kreppuni í Mi›eystri, er væntandi, at Bush fer at vera nógv "har›rendari" og ikki so altráur at brúka orku til at fáa partarnar at semj- ast vi› samrá›ingarbor›- i›. Fyri vanligar amerikan- arar sn‡r vali› seg ikki so nógv um uttanríkis- politikk. Ta› sn‡r seg fyrst og fremst um teirra egna heimliga umhvørvi, og her eiga vit ikki at gloyma, at USA fevnir um 50 ymiskar statir, hvør vi› sínum ey›kenn- um og egna "innanstats- politikki". Sum dømi kann nevnast, at statirnir í USA á nógvum økjum hava sínar egnu lógir, eitt nú er dey›arevsing galdandi í nøkrum stat- um, men ikki í ø›rum. Amerikanarar skulu ikki bert velja ein n‡ggjan forseta. Teir skulu eisini velja umbo› til kon- gressina og senati›, og haraftrat er guvernørval. Ta› er okkara vón, at Al Gore vinnur hetta vali›. Saman vi› verandi for- seta, Bill Clinton hevur Gore nú í heili 8 ár tryggja› javnan vøkstur í amerikanska búskapi- num. Hóast Gore og Clinton ikki hava megn- a› at liva upp til summi av teimum lyftum givin hava veri› vi› valini eitt nú um størri sosiala trygd og eitt betri heilsu- verk, so eru ta› demo- kratarnir í USA, sum standa fyri flestu av teimum eftir okkara tykki mest grund- leggjandi rættindum hjá samfelagsborgarum yvir- høvur. Demokratarnir eru eisini besta bolverki› móti einum høgraráki, sum alla tí›ina lúrir og ikki minst vi› Bush í Hvítu Húsunum. Ein ávísur vandi er fyri, at Bush kann ver›a vald- ur nettup tí, at hann líka- sum hevur roynt at kam- uflera ta›, sum hann og hansara næstu stu›lar veruliga standa fyri, nevniliga ein konserva- tiva høgrasnaring í flestu av lívsins vi›urskiftum. Ein orsøkin til at rep- ublikanararnir taptu vi› seinasta val var nevniliga tann, at framstandandi republikanarar vóru so høgravendir, at amerik- anska fólki› vendi teim- um baki›, tá avtorna›i. Ta› var teimum ovbo›i›. Hvør minnist ikki Gingrish! Ta› er henda ví›gongda høgrapoli- tikkin, sum Bush roynir at balla inn í meira mod- eratar vendingar. NØVN Í VIKUNI Tøkk Stóra tøkk kæru tit øll, sum á ymiskan hátt gleddu meg so hjartaliga á 80 ára fø›ingardegnum 25. oktober. Hansina Mortensen