mikudagur 8. november 2000síða 5

Nr. 215 - 8. november 2000 9 8 Nr. 215 - 8. november 2000 Hanus A. Samuelsen var› føddur og vaks upp í mentanarbygd- ini Húsavík. Í barna- heiminum var væl av ognarjør›. Men hjá Hanusi var bókahug- urin størri enn jar›- arhugurin, og hann gjørdist skúlama›ur burturav. Hann hevur nú starvast sum lær- ari í 40 ár Vi›tal Fyrri partur Edvard Joensen Tilvildin gjørdi, at hann tríggjar fer›ir byrja›i seinni enn hinir floksfelagarnir í skúlanum. Men kortini hevur hann veri› í skúla alt lívi›. Nú skúlaári› byrja›i aftur, vóru 40 ár li›in, sí›an Hanus A. Samuelsen byrj- a›i sín læraragerning, og hann ætlar at halda fram. 10. september 1936 var aftur barnagrátur at hoyra í Skumpitoft í Húsavík. Langt var sí›an seinast. Men hendan dagin átti Sús- anna son, sum hon og ma›- urin, Óli, nevndu Hanus Antoniussen Samuelsen. Í hesum søguliga um- hvørvinum í Húsavík vaks hin lítli Hanus upp. Har komu fólk á gátt, sum væl dámdu at práta og siga frá. Søguliga hendingar vór›u tiknar fram. Tosa› var› um fólk, sum undan vóru farin og um tey, sum enn vóru uppi á døgum. Fólk, bæ›i úr bygdini og av bygd, stukku inn á gólvi›, og nógv var› spurt og fregna›, kanska serliga tá avbygdar- fólk kom á gátt. Av fólki, sum stakk inn á gólvi› minnist hann Janus undir Leitinum í Húsavík og Hans á Mølini í Skálavík sum gó›ar frásøgumenn. Hin ungi Hanus hev›i gó›an hug at læra og sat undir tí, havt var› á máli. Honum dámdi væl søgur- nar, og serliga stuttligt helt hann ta› vera, tá sagt var frá ymsum fólki, sum hev›i gjørt ta› ella ta›. Ta› var ikki bara ta›, grei›ir Hanus frá, at tey søgdu frá, hvussu fólkini vóru. Tey spældu hesi fólk- ini. Hermdu eftir teimum. Solei›is at skilja, at tey tos- a›u sum hesi fólkini, sagt var› frá. »Á tann hátt metti eg meg at kenna hesi fólkini, sum langt sí›an vóru farin hi›ani, men kortini tóktust hava vitja› heima hjá okk- um«, minnist Hanus í Skumpitoft. Gamalt umhvørvi Ta› er helst eingin heilt ná- greiniliga frásøgn um, hva›ani húsanavni› »Skumpitoft« kemur, sigur Hanus. Gamalt er, grei›ir hann frá, at har vóru gamlar toft- ir á sta›num, i› mestsum lógu sum órudd. Tær vór›u so skumpa›ar saman og brúktar sum stø›i at byggja n‡ggj hús á. Hesi húsini vór›u eftir hesum saman- skumpa›u leivdunum nevnd »Í Skumpitoft.« Mansnøvnini í húsinum gingu upp á skift. Antinis og Hanus hava teir iti›. Hanusarnavni› sigst ganga heilt aftur til Hans Tausen, danska trúbótar- mannin, føddur í 1494. Oldabbasonur hansara, Hans, var fa›ir at Nicolai Hansen Tausen, i› kom úr Noreg til Føroya fyri gó›- um 300 árum sí›an og var bartskeri og s‡sluma›ur. Sonur hansara, Hanus, átti vi› seinnu konu síni í Skál- avík Antinis, i› bygdi Skumpitoft fyri gó›um 200 árum sí›an. Abbasonur Hanusar, sum eisini eitur Hanus, er fimtanda ættarli› frá Hans Tausen og tann átt- andi Hanus í rø›ini. Antinis navni› fall burtur ímillum, tá abbi Hanusar, sum eisini æt Hanus, bert fekk eina dóttur, sum nevnd var› Súsanna. Hon giftist Óla á M‡rini, og tey búsett- ust í Skumpitoft. Tilkomin fingu tey son, sum Óli vildi skuldi bera gamla navni› í húsinum. Sjálvur metti hann seg sum tilfluttan. Drongurin var› nevndur Hanus og fekk gamla ættar- navni› Anthoniussen, sum millumnavn, og komu so- lei›is bæ›i Hanus og Ant- ines nøvnini at ver›a borin ví›ari. Hanus A. Samuelsen grei›ir frá, at abbi hansara, hin fyrr nevndi Hanus, vildi var›veita tey fornminni, sum vóru í Húsavík. Húsa- vík er søgulig bygd, har kanska mest Hústrúin hev- ur veri› kend. Upp gjøgnum tí›ina er so falli› frá, og toftirnar hava sta›i› eftir. Ikki hevur Mentist í søgu og søgn Hóast Hanus A. Samuelsen var› borin til ognarjør› í Húsavík, var hugurin til skúla og bók størri enn hug- urin til jør›ina. Hanus gjørd- ist skúlama›ur burturav, og hevur nú starvast 40 ár vi › Føroya Studentaskúla Mynd: Edvard Joensen Fa›ir Hanusar, Óli í Skumpitoft, tjørar húsini í Skumpitoft í 1973 Mynd: Edvard Joensen byggitilfar veri› ta›, mest hevur veri› til av í Føroym, so fólk hava brúkt aftur slíkt, sum hevur veri› vi› hondina. Solei›is hevur eisini veri› vi› toftunum í Húsavík. Abbin, Hanus í Skumpi- toft, tann sætti, vísti tó hes- um fornminnum ans og vir›ing og gjørdi nógv fyri at var›veita tey. Hesin ans- ur fór í arv til dóttur hans- ara, Súsonnu í Skumpitoft, sum mangur fer›ama›ur, i› vitja› hevur Húsavík seinnu helvt av tjúgundu øld, hevur hitt. Ta› er vist ikki nágreini- liga sta›fest, hvussu gomul bygd Húsavík er, sigur Hanus. Í Føroyingasøgu er Snæúlvur nevndur og í vi›- merking sagdur at búgva í Húsavík, so har man ein tann elsta búsetingin í land- inum vera. Skjalfast er, at Gu›run Sjúr›ardóttir, Hústrúin, var har í 1403. Um hana eru tvær sagnir, sum eru heldur ólíkar. Onn- ur er, at hon var olmussu- genta úr Skúvoy, sum fann gullhorni› hjá Sigmundi og fyri ta› keypti sær ta jør›, sum gjørdi hana til ríkastu kvinnu um hesa lei›ir. Hin søgnin, sum meira livir í Húsavík, sigur hana vera komna úr Noreg. Og ta› passar betri vi› tey skjøl, sum siga, at hon var úr Bergen og giftist til Húsavíkar. Rík hevur hon veri› og átti jør› bæ›i í Noreg og Hetlandi, sum skjøl eisini prógva. Hugurin var til bókina Í Skumpitoft var ognarhús og væl av jør› var til. So miki›, at tá bar væl til at liva av tí. Væntandi var, sum natúrligt eisini var, at Hanus skuldi taka vi› og bera ví›ari. Men heilt tí›liga var› greitt, at hugur hansara var til bókina heldur enn til moldina. Pápin var eisini bókahug- a›ur, men hansara umstø›- ur á ungum árum gjørdu, at ikki var hugsandi um anna› enn at vinna til lívsins upp- ihald. Ikki vildi hann for›a soninum í at lesa, og ta› er so komi› túsundtals før- oyskum studentaskúla- næmingum til gó›a hesi 40 árini, Hanus hevur undir- víst á Føroya Stundenta- skúla. Løgi› er ta› kortini, minnist Hanus. Tá hann skuldi í skúla sjey ára gam- al í september 1943, útsetti hann. Hann bí›a›i til fyrsta november. So ein dag aftr- at, men fór tó at enda í skúla nakrar mána›ar aft- aná, at skúlagongdin átti at veri› byrja›. Í Húsavík vóru tveir flokkar. Eldri og yngri flokkur. So eftir sum næm- ingurin var til, slapp hann upp í eldra flokkin. Ein lær- ari var at taka sær av bá›um flokkunum. Hóast hugurin at lesa var gó›ur, var ikki ta› nógva av lesna›i at fáa hendur á. Onkuntí› hendi ta› seg, at skúlin fekk bøkur til láns frá landsbókasavninum, og tær vór›u so lisnar vi› stór- um áhuga. Naka› var í hús- inum av avgomlum bókum, sum til dømis Heims- kringla á donskum. Og ta› var› sjálvandi alt lisi›. Tá Hanus seinni kom til Havnar at ganga í skúla, og fann útav, at eitt veruligt bókasavn var, har bøkur bara kundu lænast, fór hann rættiliga at lesa. Um hesa tí›ina fekk hann eisini fyrstu bindini av onkrum uppslagsverki, hann framvegis dagførir ár- liga, grei›ir Hanus frá. Ta› var nú ikki heilt van- ligt tá í tí›ini, at gingi› var› í skúla longri fram, sigur Hanus. Ta› var ikki ein og hvør, sum fór í skúla. Ta › var meira si›bundi›. Aka- demikarabørn og so onkur hendingur aftrat, sum hev›i gó›ar peningaligar umstø›- ur ella serliga gó›an hug. Og ikki lá ta› solei›is í kortunum heldur, at hann skuldi lesa og gerast skúlama›ur burturav. So hendi ta›, grei›ir Hanus frá, at Árni Olsen, fyrrverandi yvirlækni, sum er giftur vi› systkinabarni Hanusar, fór at tosa vi› Thomas Nygaard, sum var rektari á Føroya Studenta- skúla, um at lata Hanus sleppa á preliminerskúlan. Árni helt, at ta› var skeivt, at hesin evnagó›i drongur- in ikki skuldi fáa n‡tt sínar andaligu gávur. Nygaard var lagaligur og bey› honum at koma á skúlan, hóast skúlaári› var byrja›. Enn einafer› kom Hanus ov seint í skúla. Hann byrja›i ikki fyrr enn eftir jól. Tri›ja januar fór hann so til Havnar. Og ta›, at koma úr Húsavík til Havnar, var ein rættiliga stór broyting í lívinum, minnist Hanus. Ta› er ikki lætt, sigur hann, at koma solei›is inn í ein flokk, sum framman- undan er samansjó›a›ur. Tú kemur fremmandur inn í ein flokk, har fólkini longu kenna hvønn annan. Tú skalt inn um ein gar›, sum hinir næmingarnir longu hava la›a›. Preliminerskúlin var tvey ára skei›, sum kanska ser- liga var ætla› bygdarbørn- um, sum bert høvdu gingi› í barnaskúla, grei›ir Hanus frá. Í 1959 ver›ur hann broyttur til realskúla, sum var tr‡ára skei›. At lesa var ta› heilt stóru upplivilsi› hjá Hanusi, minnist hann. Hann las alt, sum var at lesa. Og ta›, at hann bert gekk hálvtanna› ár í preliminerskúlanum, var eingin for›ing fyri at sleppa ví›ari til studenta- skúlan. Hanus grei›ir frá, at hon- um dámdi at kalla øll fak líka væl. Ta› veri seg rokn- ing, matematikk, fysikk, søgu, mál og hvat nú var. Og tá hann skuldi í student- askúlan, kundi ta› mestsum gera ta› sama, hvørja deild hann fór á. Hann valdi matematisku deild. Hanus tók matematiskt studentsprógv í 1956. Tey vóru bara átta studentar ta› ári›. Av teimum eru tveir ikki meira á lívi. Hanus vaks upp í søguríka umhvørvinum í Húsavík. Á steinsettu túnunum, hann sum smádrongur hevur runni› um, hava fólk sum Hústrúin og Kálvur Lítli ivaleyst eisini fer›ast. Húsini í Skumpitoft h.m. Mynd: Edvard Joensen Mó›ir Hanusar, Súsanna í Skumpitoft, var fró›ar- kvinna. Her situr hon vi › f‡rsta›in á Jógvansbreyt og kar›ar fyri einum skúla- flokki, sum vitja›i Húsavík í 1973 Mynd: Edvard Joensen