fríggjadagur 10. november 2000síða 6

12 Nr. 217 - 10. november 2000 VI‹MERKINGAR Jan Gardar, valevni Sjálvst‡risfloksins Skúlaumhvørvi› og n‡ggja tøknin skal n‡tast út í æsir at menna vitunarstø›i› Til tess at ein skal kunna trívast á einum sta›i eru ta› nógvar fyritreytir sum skulu ver›a í lagi›, men vil eg loyva mær bert at nevna nakrar sum eg meini hava t‡dning í hesum saman- hangi. Ein kann vi› rímuligheit spyrja hvønn ungdóms- politik ella mentanarpolitik hevur b‡rá›i. Á hvønn hátt hugsa politikkarnir sær at skapa trivna í b‡num so- lei›is at ungdómurin ikki stingur í sekkin til tess at finna sær anna› pláss at búleikast. Solei›is eiga vit at gera okkum greitt at trivna›ur fyri ungdómin er anna› og meira enn arbei›i og bú- sta›ur. Menningin gongur vi› rúkandi fer, eg hugsi› her ikki minst um teldutøknina og samfer›slumøguleikar- nar og samstundis gerst ungdómurin minni og minni sta›bundin. Ung- dómurin í dag hevur meira og meira lyndi til at troyta møguleikarnar har hesir eru størstir. Hettar setir stór krøv til lokalsamfelagi›- til okkara politisku umbo›. Hesar avbjó›ingar gerast ikki minni tá eitt møguligt fast samband er til megin øki›. Eru vit eftirbátar á ymisku økjunum tá, ver›ur trupult at stø›ga skeivu gongdini og ver›ur ta› tá mi›sta›arøki i› avger hvussu leikur fer og ta› er neyvan ein hugalig fram- tí›armynd; ja spyr bara Árnfiringar hvussu ta› er at vera útja›ari hjá Klaksvík. Hvat mi›námsskúlum vi›- víkur eiga vit tíbetur fleiri tilbo› til ungdómin, men skuldi hesi› um b‡rá›i hev›i bori› rætt at veri enn fleiri. Eg hugsi› her um Handilsskúla og Studenta- skúla, sum eisini lógar- heimild er fyri. Solei›is er tí›anverri ney›ugt hjá skúlaungdómi í stórum tali› dagliga at leita sær tvørturum Leirvíksfjør›. Her eigu vit saman vi› landsmynduleikunum og vinnulívinum at spenna okkum út til tess at gera betur n‡tslu av tí lokala skúla umhvørvinum og n‡ggju tøknuni til tess at menna vitunarstø›i og harvi› vinna fram n‡ggjar vinnumøguleikar. Pauli Einarsson Valevni hjá javna›arflokkinum Seinastu nógvu árini hevur nógv veri› tosa› um møguleikarnar fyri at fáa virksemi ígongd aftur runt í landinum. Tosi› endar fyri ta› mesta vi› einari samanlíkning ímillum Havnina og rest- ina av Føroyum. Havnin og ta› sum liggur rundanum, ver›ur í nútímans talu kamou- flera› vi› or›inum Mi›- øki›. Hetta er bara ein roynd at spja›a Føroyar, sum fyrr var eitt samla› land, og skapa frontar ímillum oyggjar og bygd- ir. Tíverri loypa lands- politikkara á sama vogn- in, vi› at taka undir vi› teimum lærdu rá›gevum, sum siga at ráki› ger, at alt skal samlast á einum sta›, men ta› er ikki rætt. Ta› hevur alla tí› veri› so, at fólki› vil búgva so tætt saman sum gjørligt, tí tá er lættari at verja seg ímóti ymiskum vandum. Í hesum framkomna landi er vandin ikki strí› vi› vápnum, men heldur innanoyggja strí› um hvar virksemi skal vera. Um vit vilja hava eitt land sum gevur møgu- leikar hjá fólki, eisini vi› gó›ari útbúgving, at stø›ast í teimum ymisku oyggjunum, mugu teir sum valdir eru at st‡ra landinum, skjótt vísa hetta í verki. Vit sum búgva í Su›ur- oy uppliva fer› eftir fer›, at tá vit vísa á onkran n‡ggjan møguleika fyri virksemi í oynni, so ver›ur hetta uppskoti›, av landsins politikkarum, samanlíkna› vi› onnur øki í landinum, sum teir halda liggja betur fyri. Tí tonki eg: Hvønn er ta› betur fyri. Er ta› fyri tey fáu útvaldu av teim- um sum búgva her í land- inum, ta fremmandu vinnuna sum kemur inn til Føroyar ella hesir bá›ir partar samla›ir. Su›uroyggin liggur ikki verri fyri enn a›rar oyggjar í Føroyum. Ta › er bara ein spurningur um, hvat ein samanlíknar vi›. Vit sum búgva í Su›ur- oy krevja sama møgu- leika sum øll onnur í landinum, tí vit hava somu skyldur sum øll onnur, men vit merkja, at vit fáa ikki ta› sama sum onnur, fyri skattapening- in, sum vit gjalda í Landskassan. Fyri at taka eitt dømi, vil eg nevna ágangin frá restini av Føroyum, vi› landsins politikkarum á odda, ímóti at gera Drel- nes á Tvøroyri til eina veitingarstø› til olju- vinnuna. Grundgevingar hava veri› fleiri, so sum at øll skulu hava sama møguleika, vinnan skal sjálv skipa fyri hesum. Tann grovasta og seinasta grundgevingin fyri at myndugleikarnir ikki vildu vísa á Drelnes var, at myndugleikarnir kundu ikki geva einari danskari fyritøku einka- rætt til veiting úr Før- oyum. Myndugleikarnir vita fullvæl at danska felagi› sum er vi› í ætlanini at gera Drelnes til veitingarstø›, er tann parturin av einum sam- taki sum kemur inn vi› nógvum royndum á økin- um. Ta› er í veruleikan- um eitt føroyskt felag sum hevur nógv ár á baki á Tvøroyri, innan bæ›i rei›aravirksemi, handil og flutning, sum hevur fingi› sær ein útlendskan samstarvsfelaga. Hesin samstarvsháttur er ikki anna› enn ta› sum Olju- málast‡ri› hevur víst á sum ein rættur vegur hjá føroyskum fyritøkum, at koma inn í oljuvinnuna. Ta› eru fleiri onnur virkir og feløg í Føroy- um, sum hava fingi› sær útlendskar samstarvsfe- lagar, so R.B.Thomsen er ikki naka› eindømi. Munurin er bara tann, at hinir búgva ikki í Su›ur- oy. Eg dugi ikki at síggja hvat i› kann for›a einum landst‡rismanni at áleggja oljufeløgum, at brúka eina ávísa havn í Su›uroy, á sama hátt sum teir vi› lóg áleggja fiskimonnum, at selja ein ávísan part av vei›uni gjøgnum eina uppbo›s- sølu nor›anfjør›s. Hetta vildi ikki kosta Lands- kassanum eina einastu krónu, bara skapt størri møguleika fyri ø›rum virksemi, og harvi› betri trivna›i í Su›uroy. Akadem. Polit. Samrá›ing Roynast her mær kenslur bundnar, í frí›um landi valda villir hundar. Tí›in ber sár eftir skrivandi mentan meta seg sjálvar so sera hentan. Oy›sla burt álit frá spyrjandi tjó›, hva›ani fáa vit rá›ini gó›. Kosnir menn fylgja bundnari rás, uttan at vita ta›, læstir í lás. Hollar royndir fyri teoriini dvína, me›an teir sær sjálvum sam-s‡na. Innilæst liggur framkomin vitan, draga› til sín tann besta bitan. Kjaftast frítt í øllum mi›lum reisast ei úr dunnuhylum. Kámast burt fullveldislei›, nú hundadagakongur ni›arliga rei›. Um tilfangi, olju og blankan fisk, heilsuskipan og n‡ggjan hard-disk, søgulig brygdi og oljudans hvør ynskir vi› skútuni henda kjans? Peter Splidt Rigmor Dam, valevni í Havn Heimasí›a: www.rigmordam.subnet.dk Um eg ver›i vald í b‡rá›i› fari eg aktivt at arbei›a fyri at fáa nøkta› tørvin á barnaansingarplássum sum skjótast. Væl at merkja ordiligum plássum, sum b‡rá›i› stendur fyri og gjaldar vi› okkara skatta- pengum. Í løtuni standa eini 400 børn á bí›ilista og er ta› avgerandi ney›ugt, at allar hesar familjur fáa tilbo› um pláss í einum tryggum og mennandi umhvørvi, vi› einum høgum pedagogisk- um stø›i. Í mínum hugaheimi er barnaansing ein uppgáva - ikki ein trupulleiki. Vit foreldur ynskja sjálvi at kunna velja hvønn ans- ingarhátt okkum líkar best. Ta› veri seg barnagar›, dagrøkt ella útibarnagar›. Eisini vilja vit frítt kunna velja tann stovn vit ynskja. Harumframt eiga systkin sjálvsagt at ganga á sama stovni, og systkinaavsláttur eigur at vera givin. Tíverri er veruleikin í dag, at eingi av hesum krøvum eru sjálvsøgd. Onkur hugsar kanska at nú er nóg miki› sagt og skriva› um barnaansing og nóg nógv lyfti givin. Men eitt er ey›sæ› - nógv fólk eru rakt av hesum trupul- leika. Eini 400 børn standa á bí›ilista, hesi hava tvey foreldur í part. Og hetta er so avgjørt ein trupulleiki, sum rakar alla familjuna, systkin, ommur og abbar. Øll eru tey partur av ger- andisdegnum hjá familjuni, sum ikki veit síni livandi rá› um hvussu tey fáa morgindagin at hanga sam- an. Spurningurin er sera ein- faldur. Um politiskt valdu umbo›ini vilja seta ney ›- ugu upphæddina av til endamáli›, so kann tørv- urin nøktast innan heilt fá ár. Í hesum sambandi er vert at nevna, at Javna›arflokk- urin er einasti flokkur, sum hevur bundi› seg til at ra›- festa barnaansingartrupul- leikan allarfremst. Hetta krevur tó ein sterkan Javn- a›arflokk í b‡rá›num og heiti eg tí á teg um at seta kross vi› meg ella lista C. Politiskur vilji = tóm or › Barnaansing – ein spurningur um vilja Skúlaumhvørvi› og n‡ggja tøknin Akadem. Polit. Samrá›ing Í sendingini komandi sunnu- kvøld ver›a f‡ra ymisk evni: Motorsúklur, ævint‡rsøgur bæ›i upprunaligar og t‡ddar og eisini hava vit veri› vi› á konsert hjá Kulurótum, sum nú ætla sær út á nor›urlendska markna›in. Bensin í bló›inum »Ta› er nærmast ein sjúka (ert tú fyrst bitin av tí, so sleppur tú ikki av vi› ta› aftur«, sigur Petur Madsen, 43 ár, Kvíkvík »Ta› er sum at koyra rutsche- bana (tú st‡rir honum bara sjálv- ur«, Agnar Dahl, 30 ár, Tórshavn Tali› á motorsúkklum á før- oysku vegunum veksur alsamt. Dillan, i› rakti Danmark fyri fá- um árum sí›ani, er nú av álvara komin til Føroya. Basalt hevur tiki› pulsin á føroysku motor- súkklumentanini og n‡ggja mot- orsúkklufelagnum, MC Føroyar, i› var› stovna› 3. september. N‡ggjar ævint‡rsøgur til fólk í øllum aldri Ævint‡rsøgur ella fantasisøgur eru vælumtóktar um allan heim og í november koma ikki minni enn tvær n‡ggjar ævint‡rsøgur út — heimskendi Harry Potter ver›ur nú t‡ddur til føroyskt og Annfinnur í Skála gevur út fyrra bind av søgum úr Heiminum Forna. Harry Potter bøkurnar eru nú umsettar til meir enn 28 mál og eru so vælumtóktar kring allan heim, at bókasølan hevur sett øll met. Børn kring allan heim hava tiki› søgurnar um drongin Harry Potter, sum aftaná ein ringan uppvøkstur í 11 ár, fær bo› um at koma á gandaskúla, og har finnur megi innaní sær sjálvum, sum hann ikki helt, hann átti. Men ikki bara børn eru hugtikin av Harry Potter, eisini vaksin hava tiki› søgurnar til sín og lesa tær vi› minst líka stórum áhuga, sum børnini. "Eg havi altí› skriva› søgur av ymiskum slag, men ikki fyrrenn nú havi eg hugsa› um at givi› ta› út", sigur Annfinn í Skála. Hann var ikki grei›ur yvir, tá hann skriva›i bøkurnar "Hjá dvørgum í Ni›afjøllum" og "Fer›in til Zambora", at hann vi› sínum ævint‡rsøgum hevur rakt eitt rák, sum er frammi í tí›ini. Bøk- urnar eru um Hallberu og Kjart- an, sum ganga í 2 S í Hoydølum. Á eini skúlaútfer› fara tey bæ›i inn í eitt helli, og koma tá inn í ein heilt n‡ggjan heim, har tí›in er uppste›ga› og ikki ber til at venda vi› aftur. Kular Røtur á nor ›- urlendska markna›in Vit kenna tey øll — Kular Røtur - barnatónleikur og barnashow, sum hava veri› á konsertfer› í ítróttarhallum kring landi›. Nú skulu Trølla-Pætur, omman og øll hini eisini inn á nor›ur- lendska markna›in. Hetta er í hvussu so er ætlanin, sigur Stein- tór Rasmussen, sum ikki dylir fyri, at hetta ver›ur ein stór avbjó›ing. Men ta›, sum er idol fyri føroysk børn, eigur eisini at kunna gerast ta› í hinum Nor ›- urlondunum. Føroysku barna- sangirnir standa onki aftan fyri teir útlendsku, heldur hann. Frá fríggjadegi 10. november til hósdagin 16. november N‡ggjar ævint‡rsøgur til fólk í øllum aldri Marna Jakobsen skrivar sjónvarps- og útvarpsumæli hesa vikuna Mikukvøldi› kom Durita til New Zealands og leg›ist í dvala. Sendingin "Kring knøttin" ver›ur send hvørt mikukvøld og eg seti meg spent at hyggja hvørja fer›. Eg haldi, at Durita dugir væl at grei›a frá, og send- ingin er væl samansett, tá hugsa› ver›ur um, at hetta eru amatørar sum hava tiki› upp. Freia kom í ver›ina og sjálvandi var nógv tí› og nógvar myndir brúktar uppá Freiu, ta› vil so vera. Eg og nógv vi › mær munnu halda, at henda sigling var eitt rætt- iligt bragd og at Durita hevur gjørt nógvum at- finningarsomum til skammar. Hóskvøldi› gjørdi Arm- gar› Arge aftur eina gó›a sending. Sendingin "Til- vera" um incest var eisini eitt bragd. Armgar› Arge megna›i at gera ein trup- ulleika sjónligan, sum er svárur at tosa um. Hetta var sobur journalistikkur. Eg hugsi mangan um eina tí›indakvinnu, sum starv- a›ist í útvarpinum fyri nøkrum árum sí›ani, sum eisini fekst vi› sosial evni. Slíkar sendingar hava sett seg fastar í mínum huga og ta› fara hesar hjá Armgar› Arge eisini at gera. Eg vóni bert, at ikki bert løgreglu- fólk, men eisini sálarfrø›- ingar og politikarar hava lurta› væl eftir. Ta› tykist sum ta› enn bert eru kvinnur, kristiligir felags- skapir og fólkakirkjan sum hava uppdaga›, at vanlig fólk koma út í trupulleikar av slíkum slag, at okkurt má gerast, bæ›i vi› akutt- ari og fyribyrgjandi hjálp. Leygarmorgunin bo›a›i útvarpi› frá, at nú var ikki loyvt at roykja umbor› á strandfer›sluskipunum. Eg vóni, at útvarpi› ger meira vi› grundgevingar- nar hjá Strandfer›sluni. Eg haldi ta› vera sera áhuga- vert at fáa at vita, hvussu ta› ber til, at roykjarar blíva so agressivir, at teir skera setrini upp umbor › á skipunum. Eg helt, at roykjarar vóru í vanda fyri at fáa lungnakrabba, men nú sær út til at Strand- fer›slan hevur ávíst, at roykjarar gerast vanda- listar eisini. Gud viti, hvussu sær út inni í roykj- araheimum. SVF sendi hugvekjandi sending um sluppuna Cor- enet sunnukvøldi›, har einast eftirlivandi Albert Michaelsen greiddi frá ógvusligari hending á Kappanum og um eitt strí› um yvirlivilsi. Hend- ingin hevur sett seg fast í minninum á øllum, sum hava veri› vi› og hava vara› av. Áhugavert var at fylgja vi›, tá i› sonur ein av manningini var og vitj- a›i á sta›num, har Cor- enet kom til lands. Hetta er ein onnur long fer› enn tann hjá Duritu vi› Sølku Vølku. Hetta er arbei›i og brey› í munnin, mangan vi› ringum royndum. Amerikanska sølufyri- brigdi› "Halloween" hevur enn ikki fingi› fastatøkur á okkum, vit minnast enn tey sjólætnu allahalganna- dag. Útvarpi› hevur havt eitt tema alla vikuna um sorg og dey›a. Jógvan Frí›rikson hevur tosa› um manglandi sálarliga hjálp frá fakfólki til fólk, i › koma í ney› av missi. Rey›i Krossur hevur greitt frá sorgarlinjuni sum tey hava havt nú í eina tí› og eg fann endiliga útav, hvat Stu›lafelagi› Glottin ar- bei›ir vi›. Hvat skuldu vit gjørt, høvdu vit ikki allar hesar frívilligu eldsálir, sum kasta seg út í at arbei›a fyri einari søk. Mánakvøldi› var fyri- lestur eftir Hans Jacob De- bes professara at hoyra í útvarpinum. Fyrilesturin "Bygdir á heimsins enda" var grei›ur og sera áhuga- vert var at hoyra um grøn- lendsku bøndurnar, sum hvurvu sum døgg fyri sól og um orsøkirnar til hetta. Mín ummælisvika enda›i vi› dey›a Ingridar drotn- ing og vali› av forseta í USA. Av eini ella a›rari orsøk metti SVF hetta at vera so t‡dningarmiki›, at teir sendu alla náttina. Eitt sindur løgi›, tá i› hugsa› ver›ur um, hvussu líti › hevur veri› gjørt vi› at l‡sa amerikanska forseta- vali› undan valinum. Bátar og fólk Tónasláttur Í sendingini hesafer› ver›ur aftur at hoyra um tónleikalívi› úr Klaksvík.Serliga ver›ur greitt frá tí sera vældámdum tónleikabólkinum "Sóljuni", sum var nógv frammi seinast í 1940-unum til mi›skei›is í 1950-unum. Hans Egholm leggur til rættis. Mánakvøldi› kl. 20.30 Sunnukvøldi› kl. 20.00