týsdagur 17. januar 2006síða 23

Nr. 12 - 17. januar 2006 23 Sosialurin Tíðindi tróttur Viðmerkingar Nøvn Skráir Tiltøk Sosialurin Lýsingar Bilar Veðrið Tey seinastu tíggju árini eru altsamt fleiri kvinnur komnar á politiska pallin, men enn er langt til javnstøðu. Politikkur Árni Joensen: fartekst@mail.dk Sæð við javnstøðueygum hava teir seinastu dagarnir verið góðir. Sunnudagin fekk Suðuramerika fyri fyrstu ferð eina kvinnu í eitt forsetaembæti, tá Michelle Bachelet vann forsetavalið í Kili. Í gjár fekk Afrika sín fyrsta kvinnuliga forseta, tá Ellen Johnson-Sirleaf varð sett í embætið sum forseti í Liberia, og úrslitið av finska forsetavalinum sunnudagin bendir á, at har verður Tarja Halonen afturvald í seinna valumfarinum. -Tey seinastu tíggju árini eru altsamt fleiri kvinnur komn­ ar upp á tær ovaru politisku røkur­nar, sigur gran­skarin Mala Htun á New School University í New York við Newsweek. Í Suðuramerika kemst tað av, at har hava myndug­leikarnir sett eitt min­stamark fyri, hvussu fáar kvinnur kunnu sita í ting­unum. Argentina var tað fyrsta landið har við tílíkari skipan, og í dag er triði hvør tinglimur hart kvinna. Í Brasil er gongdin tann sama, og herfyri vísti ein mein­inga­kanning, at 74 prosent av veljarunum eru til reiðar at atkvøða fyri einari kvinnu sum forseta, og at 57 prosent vænta eina kvinnu sum forsetavalevni innan 20 ár. Forðingar ST hevur gjørt upp, hvussu tað hevur gingist við javnstøðuni tey tíggju árini síðani ta stóru kvinnuráðstevnuna í Beijing í 1995. Niðurstøðan er, at kvinnur hava lættari við at koma sær fram í politikki enn í øðrum sambandi. Í dag eru 16 prosent av øllum heimsins tjóðartingslimum kvinnur ímóti níggju prosentum í 1995. Orsøkin til, at ójavni fram­vegis er ímillum kynini, er sambært ST, at vanliga hava kvinnurnar lægri út­búgving enn menninir, tær hava minni inntøku, og tað eru fleiri arbeiðsleysar kvinnur enn menn. Saman­umtikið eru fleiri kvinn­ur uppi í politikki í teim­um ríku londunum, men soleiðis er kortini ikki allastaðni. Eitt nú eru 15 prosent av limunum í amerikonsku Kongressini kvinn­ur, meðan helmingurin av tjóðartingslimunum í ein­ um av heimsins fátækastu lond­um, Rwanda, eru kvinn­ ur. Men Rwanda er eisini tað landið í heiminum, har kvinnurnar eru best um­boðaðar í tinginum. UTTAN ÚR HEIMI Kvinnurnar koma Ellen Johnson-Sirleaf er fyrsta kvinnan, sum situr í einum forsetaembæti í Afrika. Fyrrverandi amer­ ikanski varaforsetin Al Gore heldur, at ein óheftur ákæri eigur at kanna, um George W. Bush, forseti, hevur brotið lógina. USA Árni Joensen: fartekst@mail.dk Hevur amerikanski for­setin heimild til at geva trygd­ar­ tæn­astuni NSA loyvi til at avlurta telefonina hjá ein­s­ tøkum persónum? Hesin spurningurin hevur fingið nógva umrøðu í ameri­ konsk­um fjølmiðlum, síðani tað kom fram, at forsetin hevði givið NSA loyvi til at lurta eftir telefonsamrøðum hjá persónum, sum møguliga kundu setast í samband við yvir­gang. Forsetin heldur uppá, at hann fekk hesa heimild­ina frá Kongressini aftan á atsóknina 11. sep­ tember í 2001, men demo­ kratarnir og fleiri hóvligir republikanarar í Kongressini siga, at slíka heimild hevur hann ikki fingið. Fyrrverandi varaforsetin Al Gore heldur málið vera so álvarssamt, at hann mælir Alberto Gonzales, løg­málaráðharra til at lata ein óheftan ákæra kanna málið. Áðrenn hann gjørdist løgmálaráðharri, var Gonzales løgfrøðiligur ráðgevi hjá forsetanum, og tí kann hansara niðurstøða ikki metast sum óheft, sigur Al Gore. Óheftur ákæri skal kanna avlurtingarmálið Al Gore