mánadagur 30. januar 2006síða 16

16 Nr. 21 - 30. januar 2006 UTTAN ÚR HEIMI Danskar vørur eru tiknar úr handlunum í Miðeystri, Danne­ brog verður brent, sendiharrar verða boðsendir at koma heim, og norður­ lendingar fáa boð um at fara til hús. Í Danmark verður mælt til at boykotta handlar, sum mus­ limar eiga Árni Joensen fartekst@mail.dk Tær nógv umrøddu Mu­ham­medstekningarnar hjá Jyllandspostinum eru vorð­nar ein kleppur fyri Dan­mark og danir. Í Saudi­ arabia og fleiri øðrum lond­um í Miðeystri hava handlarnir tikið allar dansk­ ar vørur av hyllunum, tað sama hava apotekini gjørt við danskan heilivág, og dansk­ir sølumenn eru álop­ nir á gøtuni. Í Irak verða kristnar kirkjur brendar og bumbaðar. Saudiarabia hevur tikið sín sendiharra úr Keypmannahavn, og Libya hevur stongt sína sendi­ stovu har. Onnur lond sum Sýrialand, Jordan og Kuwait hava tikið líknandi stig. Á Vestara Áarbakka løgdu illir palestinar Dannebrog nið­ur á vegin or traðkaðu á tað, áðrenn teir settu eld á. Í Gaza-geiranum kravdu teir víðgongdu bólkarnir Islamskt Jihad og al-Aqsa Brigadurnar, at allir danir, sviar og norðmenn skulu fara haðani innan tvey ella trý samdøgur. Tað gjørdi, at danska uttanríkisráðið kendi seg noytt til at biðja danir í Miðeystri ansa sær. Vantandi kunnleiki Muslimarnir eru illir, tí Jyllandsposturin hevur háð­að Muhammed profet við at avmynda hann sum yvirgangsmann við einari bumbu á høvdinum ella við svørði í hond. Sambært muslimsku læruni skal pro­feturin als ikki lýsast við tekningum, og tí verða tekningarnar hjá danska blaðnum mettar at ein háðan av muslimsku trúnni og øllum muslimum. Jyllandsposturin hevur sýtt fyri at biðja um umbering, tað vil danska stjórnin heldur ikki gera, og tí er muslimska vreiðin vend ímóti Danmark og dønum. Flestu danir styðja Jyl­ landspostin og avgjørdu støð­una hjá stjórnini, sum skjóta seg inn undir danska pressufrælsið. Tí kom tað illa við, tá danski sendi­ harrin í Saudiarabia, Hans Klingenberg, segði sína hugsan í samrøðu við ameri­ konsku tíðindastovuna AP um vikuskiftið. – Eftir mínum tykki hevur Jyllandsposturin framt eit mistak orsakað av vantandi kunn­leika um islamsku trúnna, segði sendiharrin. Orðini fullu ikki í góða jørð í Keypmannahavn, og tals­maðurin hjá Vinstra kvikaði sær at gera vart við, at sendi­harrin var farin út um mark. Milliardir í vanda Millum donsku fyritøkurnar, sum nú verða boykottaðar í Miðeystri, eru Arla, Danfoss, Lego, Novo Nordisk og B&O. Arla, sum árliga selir mjólkarúrdráttir fyri fleiri milliardir krónur til lond í Miðeystri, er serliga meint rakt. Kunningarstjórin, Astrid Gade Nielsen, segði í gjár, at í løtuni kostar boy­ kottið fyritøkuni einar 10 milliónir krónur um dagin, og at fyritøkan er úti­stongd á stórt sæð øllum markn­ aðinum í Miðeystri. Stendur boykottið við, fer tað eisini at kosta arbeiðs­ pláss í Danmark, tí summi virki hjá Arla gera bara vørur til marknaðin í Miðeystri. Í einari roynd at sissa fólk hevur Arla havt stórar lýs­ ingar í saudiarabiskum bløð­ um, men til fánýtis. Samstundis eru kreftir í Danmark farnir at mæla døn­ um til at boykotta handlar og kioskir, sum muslimar eiga. Danska útvarpið segði í gjár, at teir seinastu dagarnar hava nógvir danir fingið sms-boð við áheitan um at gevast at keypa í hesum handlum og kioskum. Danmark í brennideplinum Illir palestinar á Vestara Áarbakka settu eld á danska flaggið Mynd: Reuters Forsetin í Finnlandi eitur framvegis Tarja Halonen. Á seinna valumfari sunnu­ dagin fekk hon 51,8 pro­ sent av atkvøðunum, með­­ an hitti valevnið, tann borg­ arligi Sauli Ninistö, fekk 48,2 prosent. Valið gjørdist meiri spenn­­andi, enn tey flestu høvdu væntað, tí í fyrra um­farinum var Tarja Ha­lon­­en langt framman fyri Sauli Nisistö. Politiskir eygleiðarar í Helsingfors siga, at avbjóðarin fekk nógv­ar veljarar afturat teir seinastu dagarnar upp undir seinna valumfarið, meðan forsetin fekk atkvøðurnar frá teimum, sum longu framm­­an undan høvdu av­ gjørt at stuðla henni. Tarja Halonen varð fyrru ferð vald til forseta í 2000. Tá vann hon longu í fyrra valumfari, men sig­ urin var líka tepur sum hesa­ferð. Tá fekk Halonen 51,6 prosent, meðan hitt valevnið, Esko Aho, fekk 48,4. Meiningakanningar tey seinastu árini hava tó víst, at onkuntíð hava um­leið 60 prosent av finsku veljarunum sagt seg vera til reiðar at styðja for­setan. Seks ár afturat Vánaligir vegir forða fyri vali Nú eru 14 ár, síðani fólk í Angola vóru á vali, og sambært forsetanum ber tað ikki til at skipa fyri vali, tí vegasambandið er so vánaligt. José Eduardo dos Santos, forseti, segði í einari røðu fyri stjórnarflokkinum MPLA, at tað er alneyðugt at bøta um vegasambandið og jarnbreytarkervið, áðr­ enn val kann haldast, og tí sleppa angolar ikki á val fyrr enn í fyrsta lagi næsta ár, segði hann. Forsetin duldi tó ikki fyri, at betri vega- og jarnbreytarsamband fer at koma flokkinum til góðar, tá val eina ferð verð­ ur. At valið verður næsta ár er ikki í samsvari við tað, sum forsetin fyrr hevur sagt, tí hann hevur leingi lovað fólkinum val í ár, skrivar AP úr Luanda. Valið í 1992 er tað ein­ asta, sum hevur verið í Angola. Tað vann MPLA, men stutt eftir valið brast borgarakríggj á, tí and­ støðuflokkurin UNITA við Jonas Savimbi á odda vildi ikki viðurkenna valúrslitið. Savimbi doyði fyri góðum trium árum síðani, og tá samdust partarnir um at binda frið. Tað hevur verið rættiliga kalt í Danmark tann sein­ asta mánaðin, og sam­ bært veðurstovuni í Keyp­ mannahavn hevur januar ikki verið so kaldur í mong ár. Meðalhitin síðani á nýggjárinum hevur verið 1,2 kuldastig, og tað er umleið eitt stig kaldari enn vanligt og samstundis tann kaldasti januar síðani 1996, tá meðalhitin var 1,8 kuldastig. Men januar hevur verið munandi kald­ ari onkuntíð fyrr. Í 1987 vóru í meðal 4,7 kulda­stig í januar. Kaldasti januar­ mánaði, sum danir vita um, var í 1942. Tá vóru í meðal 6,7 kuldastig. Mátingarnar hjá donsku veðurstovuni vísa týðiliga, at januar er vorðin munandi lýggjari tey seinnu árini. Frá 1976 til 2005 var jan­ uar í meðal 0,8 hitastig, og árini frá 1986 til 2005 var meðalhitin í januar 1,5 stig. Januar í ár er tískil eitt undantak. Sunnudagin vóru 20 ár, síðani amerikanska rúmd­ ar­ferjan ”Challenger” sprongd­ist, beint eftir at hon var farin á flog av Cape Canave­ral í Florida. Øll tey sjey rúmdarfólkini doyðu. Í tí sambandi varð skipað fyri einum minningarhaldi í Cape Canaveral sunudagin, har leiðslan í NASA og avvarðandi hjá manningini á ”Challenger” luttóku. Bill Gerstenmeier frá NASA og Richard Scobee, ið er sonur skiparan á rúmdarferjuni, løgdu kransar við ein minn­ is­varða, sum er reistur til minnis um manningarnar á ”Challenger” og ”Columb­ ia” og tríggjar rúmdarmenn, sum doyðu undir einari roynd í 1967. ”Columbia” sprongdist í 2003, tá hon var á veg aftur á Jørðina. Øll tey tólv børnini hjá manningini á ”Challenger” vóru hjástødd, tá ferjan fór upp frá tann 29. januar í 1986. 73 sekund seinni sprongdist hon. Kaldur januar 20 ár síðani Challenger