hósdagur 16. november 2000síða 4

Nr. 221 - 16. november 2000 7 6 Nr. 221 - 16. november 2000 FYRISPURNINGUR Magnus Dam Landi› ger sær sjálvum eina bjarnatænastu vid at spara uppá uppvenjingar- tilbo› til rørslutarna›ar føroyingar. Hesi fólkini verda send av landinum í sta›in fyri at fáa tilbo› um uppvenjing her heima, og tad kann ikki loysa seg, heldur Rúna Sivertsen, tingkvinna hjá Fólka- flokkinum. Hon hevur tí sett Helenu Dam á Neystabø, lands- st‡riskvinnu í almanna- málum, ein fyrispurning, har hon vil hava at vita, um nøkur ætlan er um at gera eina skipan fyri tey rørslu- tarna›u. Eina skipan, har fólk fáa ney›ugu venjing- ina heima í Føroyum heldur enn í Danmark og a›ra- sta›ni. Rúna Sivertsen vísir á, at venjing og veglei›ing í gó›ari tí› hevur stóran t‡dning. Í dag finst eingin skipan, har tey, sum hava sklerosu, heilaskada, vøddasvinn og a›rar sjúkur, kunnu fáa ney›ugu upp- venjingina. Men at tørvur er á hesum tilbo›unum, kunnu áhugafeløgini hjá teimum rørslutarna›u vísa á. Tad eru fleiri gó›ar grundgevingar fyri hesum pástandinum. Fáa tey rørslutarna›u uppvenjing rættstundis, hava fleiri teirra kanska ikki tørv á koyristóli, sum kostar nógvan pening. Tey gerast meira sjálvbjargin, og minni tørvur ver›ur á hjálparfólki. Milliónir kunnu sparast á forsorgar- lógini, tí ta› ver›ur ikki neydugt at senda fólk av landinum. Harumframt ver›ur ta› heldur ikki ney›ugt vi› líka nógvum skur›vi›ger›um, sum kosta nógvan pening. Rúna Sivertsen heldur, at ta› ver›ur d‡rari fyri landskassan ikki at seta eina skipan vi› venjingar- tilbodum í verk í Føroyum. – Skjótari ein skipan kemur at virka, betri fáa vit fyribyrgt, at rørslutarna› smábørn gerast so óhjálpin, at tey enda í eini pen- siónsskipan í sta›in fyri at gera samfelagsliga nyttu, sigur Rúna Sivertsen í fyri- spurninginum til Helenu Dam á Neystabø. FYRISPURNINGUR Magnus Dam Vilhelm Johannesen úr Javna›arflokkinum heldur, at samgongan tosar vi› tveimum tungum, tá i› ta› sn‡r seg um at bjó›a út almenn arbei›i. Í einum fyrispurningi til Bjarna Djurholm, landsst‡rismann í vinnumálum, vil Vilhelm Johannesen hava at vita, hví øll almenn arbei›i ikki ver›a bo›in út. – Markna›arbúskapur er høvudsherrópi› hjá sam- gonguni. Hetta ætlar sam- gongan at fremja vid stø›ugt størri kapping. Vápnini eru privatisering og útlisitering. Almennu stovnarnir skulu broytast til almenn partafeløg vi› tí fyri eyga, at partabrøvini seinni ver›a seld privatum- og møguliga eisini út- lendskum áhugamálum, sigur tingma›urin. Vilhelm Johannesen undrast á, at samgongan tosar so nógv um markn- a›arbúskap og fría kapp- ing, samstundis sum al- mennir stovnar lata stór arbei›i gera, uttan at tey ver›a bo›in út í fríari kapping. Feskasta dømi› um hetta er Ternan, sum í hesum døgum fær bá›ar motorar- nar skiftar, uttan at hetta var› bo›i› út. Eg eri vit- andi um, at a›rar skipa- smi›jur og mekaniskir verksta›ir eru í Føroyum, sum eru før fyri at gera slík arbei›i, og sum høvdu lati› tilbo› inn, um arbei›i› var› bo›i› út, sigur Vil- helm Johannesen í fyrispurninginum til Bjarna Djurholm. N‡ggja Ternan liggur í løtuni á Tórshavnar Skipa- smi›ju, har motorarnir ver›a skiftir. D‡rar sparingar Samgongan ger mismum Húsarhaldsskúli Føroya hevur í heyst skipa› fyri einari evnisviku um neytakonuna. Í hesum sambandi ver›ur almenn kvøldseta á skúl- anum hóskvøldi› 16. november, har m.o. Ey›un Andreassen, fólka- lívsfrø›ingur, fer at siga frá. Kvinnur í bólki vi› bi›i á bakinum og dyllum á ørmunum - trúliga sóust tær mál eftir mál fara gangandi út um bøgar›- arnar og eftir útint arbei›i at koma aftur. Myndin hevur hugtiki› mong, bæ›i myndlista- fólk og skrivandi fólk. Christian Matras gevur okkum eina so inniliga l‡sing av hesum kvinn- um: Neytakonurnar ganga nú sunnan úr høgum vi› bi›um á baki og mó›ar í knøum. Skvatlar mjólk í bi›i, og prikar undir iljum lyngurin á hei›i og eyrurin í giljum. Heima liggur lítlin og svevur. Hendan myndin er farin í søguna. Men tíbetur eru kvinnur, sum ógvuliga væl minnast hesa tí›, og sjálvar hava tiki› lut í hesum arbei›i. Harafturat er innan si›søguligu bókmentirnar eisini tilfar um neyta- konuna og virki hennara. Álvara og gaman Ikki gekst altí› sum fótur í hosu hjá neytakonunum. Dømi um hetta finna vit hjá Roberti Joensen: „Ta› hendi seg, at neytakonur grísa›u. Ta › vil siga, at tær komu aftur til gar›s vi› ongari mjólk, tí tær fyri mjørka ella tjúkn ikki kundu finna neytini. Úr einari bygd ver›ur greitt frá, at tá i› neytakonur høvdu grísa›, fingu tær greyt. Grísagreyt kalla›u tey hann.“ Tær dugdu eisini at hugna sær: „Tá vit hildu neyta- konugildi, læt hvørt hús, har neytakona var, eitt ella tvey stykkir av røstum kjøti. Ræst kjøt, súpan, epli og brey› og anna› meir var gildis- maturin.“ (Brot úr bókini „Høgtí›ir og veitsluhald á vetri“). Men sigur hetta so ungum fólki í dag yvir- høvur naka› sum helst? Evnisvika Á Húsarhaldsskúla Før oya hildu tey í øllum førum neytakonuna vera so miki› áhugaverda, at tey avgjørdu at hava eina evnisviku um hana. Hetta arbei›i› er li›ugt nú, og m.a. hava næm- ingarnir gjørt klæ›-ir til hvørt sína dukku, solei›is at tær eru ílatnar búna, sum var vanligur hjá neytakonum. Til tess at henda evn- isvika skal røkka út um gátt skúlans, ver›ur nú skipa› fyri einari al- mennari kvøldsetu. Frásagnir og tónleikur Talan ver›ur eftir øllum at døma um eitt sera áhugavert kvøld. Kvøldsetan byrjar vi›, at Jóhanna á Tjaldrafløtti, lei›ari á skúlan-um, b‡›ur vælkomin. Sí›ani fer Paulina Elia- sen, lærari í handar-bei›i, at grei›a frá evnisvikuni, og ver›ur ta› serliga frá handaliga partinum, sum umfata›i arbei›i› at gera neytakonubúnan upp á dukkurnar. Ein av teimum kvinn- um, sum sjálv hevur veri› neytakona, er Hanni Poula Jensen, ætta› úr Hvannasundi og búsit- andi í Klaksvík. Hon fer at siga frá tí›ini, tá hon gekk til neytar. Ey›un Andreassen, fólkalívsfrø›ingur, fer harnæst at halda fyrilest- ur, sum hann nevnir „Pá- trúgv og si›ir í samband vi› húsdjórahald“. Millum næmingarnar á skúlanum eru fleiri, sum duga væl at spæla og syngja. Nakrar gentur fara at hava tónleikafram førslur - bæ›i floytuspæl og sang - millum frásagnirnar. Her ver›ur talan um bæ›i klassiskan tónleik og n‡ggjari sangir. Felagssangur ver›ur eisini á skránni, og har- afturat bjó›ar skúlin kaffi og kakur. Kvøldsetan hóskvøldi› 16. november er almenn og ókeypis, og hon byrjar kl. 20. Neytakonan – ein horvin vinnumynd Vilhelm Johannesen vil hava at vita, hví landsst‡ri› ikki hevur bo›i› út arbei›i› at skifta motorarnar á Ternuni, og hví onnur almenn arbei›i ikki ver›a bo›in út Tingma›urin, Hans Pauli Strøm, setti í tinginum í gjár Høgna Hoydal munn- ligan fyrispurning um, hvat landsst‡ris- ma›urin ætlar at gera fyri, at ein fjølmi›la- ábyrgdarlóg kann setast í gildi sum skjótast FYRISPURNINGUR John Johannessen Hans Pauli Strøm, ting- ma›ur, heldur ikki, at vit longur kunnu bí›a eftir einari fjølmi›laábyrgdarlóg frá landsst‡rinum. Á tingfundinum seinna- partin í gjár, har munnligir fyrispurningar vóru á skránni, vildi Hans Pauli Strøm hava at vita frá Høgna Hoydal, hvat hann higartil hevur gjørt, so at ábyrgdarlóggávan á fjøl- mi›laøkinum ikki fram- vegis skal liggja í órøkt, og hvat Høgni Hoydal ætlar at gera fyri, at ein fjølmi›la- ábyrgdarlóg kann setast í gildi sum skjótast. Átrokandi mál Hans Pauli Strøm heldur, at ta› er alney›ugt at fáa eina fjølmi›laábyrgdarlóg setta í gildi í Føroyum, so skjótt sum ta› yvirhøvur ber til. – Vit skulu helst um ikki so langa tí› út í eitt valstrí› upp undir eina avgerandi fólkaatkvø›u um ríkis- rættarliga spurningin. Hetta ver›ur uttan iva eitt eljustrí› av einari a›rari ver›. Tí haldi eg, at ta› er alney›ugt, at vit fáa eina fjølmi›laábyrgdarlóg á›r- enn valstrí›i› til fólka- atkvø›una byrjar, sigur Hans Pauli Strøm. Tingma›urin vísir á, at vit longu hava tvey aktuell dømi um, at tveir politikar- ar eru ærumeiddir í fjøl- mi›lunum í sambandi vi› hugsanir teirra um ríkis- rættarligu stø›una. Høgni Hoydal var› í einum dul- nevndum lesarabrævi í einum l‡singabla› herfyri settur í samband vi› sjálvan hin versta og Jóannes Eid- esgaard var› í einum prik- andi tátti í Útvarpinum sk‡rdur at vera landasvíkj- ari. Bá›ir hesir politikararnir hava fingi› umbering. Men ynsktu teir at fáa sta›fest, at Útvarpi› og l‡singa- bla›i› hava bori› seg skeivt at, hev›i einasti møguleikin veri›, at teir kærdu mi›l- arnar fyri rættin. – At kæra mi›lar fyri rættin er naka›, sum fólk flest aftra seg vi›, og ta› er eisini ein sannroynd, at advokatar aftra seg vi› at taka slík mál upp. Tí er ney›ugt, at vit vi› einari fjølmi›laábyrgd kunnu fáa eina nevnd, sum fólk kunnu kæra til, og sum sí›ani kann átala mi›larnar alment, sigur Hans Pauli Strøm. Vilja hava donsku lógina Í Danmark er ein n‡ggj fjølmi›laábyrgd sett i gildi fyri fáum árum sí›ani. Í 1992 vendi Løgmálará›i› sær til føroyingar og spurdi, um føroysku myndugleik- arnir ynsktu at fáa hesa somu lógina setta í gildi í Føroyum sum ríkislógar- tilmæli. Fjølmi›laábyrgd er nevniliga ríkismál og finn- ist ikki millum A og B mál- ini, sum kunnu yvirtakast eftir heimast‡rislógini. Landsst‡ri›, sum sat í 1992 svara›i løgmálará›- num, at ta› ynskti lógina setta í gildi í Føroym, men løgtingi› vildi hava nakrar ávísar broytingar í henni vi›víkjandi manningini í fjølmi›lanevndini. Løgmálará›i› var ikki sinna› at ganga hesum ynski á møti, og kom máli› tí í drag. Høgni Hoydal tók sí›ani máli› upp fyri skjótt einum ári sí›ani. Hann vildi smí›a ein føroyska fjølmi›la- ábyrgdarlóg, i› kundi setast í verk, tá fullveldismáli› í heyst var avgreitt. Men fullveldismáli› er komi› í drag, og tí ber enn ikki til at seta eina føroyska lóggávu í gildi innan hetta øki, uttan at landsst‡ri› fær eina avtalu vi› donsku stjórnina um at yvirtaka fjølmi›la- ábyrgd sum málsøki. Hetta kann gerast ein drúgv gongd, og tí mælir Hans Pauli Støm til, at danska lógin ver›ur sett í gildi í Føroyum. Jógvan Jespersen, út- varpsstjóri, og Jan Müller, bla›stjóri á Sosialinum, hava bá›ir í vi›merkingum í blø›unum sett fram ynski um, at ríkislógin um fjøl- mi›aábyrgd ver›ur sett í gildi fyribils, til málsøki› er yvirtiki› og ein føroysk fjølmi›laábyrgdarlóg er gjørd. Ta› bar okkum ikki til at fáa svari› frá Høgna Hoy- dal á›renn bla›i› fór til prentingar. Tórbjørn Jaconsen hevur sagt vi› ís- lendska sjónvarpi›, at landsst‡ri› ætlar, at Føroyar skulu hava fullveldi í 2006 ella 2007. Løgma›ur heldur kortini fast um, at landsst‡ri › ikki hevur ásett naka› áramál FULLVELDI John Johannessen Løgma›ur kennir einki til, at landsst‡ri› ætlar, at Før- oyar skulu hava fullveldi innan 2006 ella 2007. Kortini halda landsst‡r- ismenn Tjó›veldisfloksins á at melda út, at Føroyar ver›a fullveldisríki innan hetta áramál. T‡skvøldi› vísti Sjón- varp Føroya eina samrø›u, sum íslendska sjónvarpi› hev›i gjørt vi› Tórbjørn Jacobsen, landsst‡rismann, í sambandi vi› fullveldis- ætlanina. Í samrø›uni seg›i Tórbjørn Jacobsen, at rokn- a› ver›ur vi›, at Føroyar ver›a republikk í 2006 ella 2007. Høgni Hoydal, sum er varaløgma›ur og harafturat landsst‡risma›ur vi› ábyrgd fyri sjálvst‡rismál- um, hevur melda› ta› sama út í fjølmi›lunum. Hetta gjørdi hann í vi›merking, hann sendi blø›unum, tveir dagar eftir, at landsst‡ri› á tí›indafundi hev›i kunn- gjøry n‡ggju sjálvst‡risætl- anina. Høgni Hoydal seg›i í vi›merkingini, at lands- st‡ri› ætlar, at í seinasta lagi 2006 skulu øll málsøki vera komin undir føroyskt lóggávuvald og heima- st‡rislógin avrigga›. Sam- stundis vísti hann eisini á, at hetta sjálvsagt kann ger- ast innan ta tí›. Løgma›ur harta›i í fjøl- mi›lunum Høgna Hoydal eftir hesa vi›merking og gjørdi greitt, at landsst‡ri› ikki hev›i ásett naka› ára- mál fyri, nær vit skulu hava fullveldi. Ta› sama ger løgma›ur nú eftir útmeldingina frá Tórbjørn Jacobsen. – Landsst‡ri› gjørdist herfyri samt um eina felags útmelding. Og ta› er hend- an sama útmeldingin, sum enn er galdandi. Alt hitt er at tosa vi› sí›una av tí, sum landsst‡ri› er samt um, sigur løgma›ur. Anfinn Kallsberg ger greitt, at ta› ver›ur fólki›, sum á teirri seinnu av teim- um bá›um ætla›u fólka- atkvø›unum kemur at gera av, nær tí›in er búgvin at taka fullveldi. Løgma›ur ásannar, at ta› er óheppi, at landsst‡ris- menninir koma vi› slíkum útmeldingum. Men hann vil ikki siga, um hann fer at geva teimum átalu fyri sínar ger›ir. – Hvat eg fari at gera í hesum málinum er ikki naka›, sum eg fari at kunn- gera í pressuni, sigur løg- ma›ur. Útvapi› og Dimmalætting kunngera í dag eina veljarakanning um gongdina í full- veldismálinum VELJARAKANNING John Johannessen Seinnapartin í dag fara Útvarpi› og Dimmalætt- ing at almannakunngera eina veljarakanning, sum millum anna› sn‡r seg um gongdina í full- veldismálinum. Í kanningini er fólk millum anna› spurd, hvør tey halda eigur at lastast fyri, at samrá›- ingarnar vi› danir hava gingist so illa, sum tær hava. Eisini eru fólk spurd, hvørjir tveir av teimum stóru flokkunum tey meta vera best egna›ar at fáa eina gó›a avtalu í lag vi› danir. Umframt hetta eru fólk spurd teir vanligu spurningarnar, um hvønn flokk, tey høvdu valt um val var› í morg- in, hvønn tey meta vera best egna›an til løg- mann og so fram vegis. Ta› er eins og á›ur Fynd, sum hevur gjørt vejarakanningina fyri Útvarpi› og Dimmalætt- ing. Tosa vi› tveimum tungum Veljarakanning kunngjørd í dag Meldingarnar frá landsst‡rinum um fullveldismáli› halda fram at vera sera ymiskar. Tjó›veldisflokkurin sigur, at vit fáa fullveldi innan 6 ár, men løgma›ur sigur, at landsst‡ri› ikki hevur ásett naka› áramál Hans Pauli Strøm, ting- ma›ur, heldur ta› vera umrá›andi, at vit fáa eina fjølmi›laábyrgdarlóg á›renn eitt veruligt valstrí› undan eini fólkaatkvø›u um føroyskt fullveldi Mugu hava fjølmi›laábyrgd