hósdagur 16. november 2000síða 3

Nr. 221 - 16. november 2000 5 4 Nr. 221 - 16. november 2000 Skattaprosenti› í Havn er nú lækka› úr 19 prosentum ni›ur í 18,75 prosent. Hetta var› samtykt á felags fundi millum Tórshavnarn b‡rá› og Kollafjar›ar bygdará›. Fíggjarætlanin fyri Tórshavnar Kommunu er nú endaliga avgreidd. Jan Christiansen leg›i vegna Fólkaflokkin broytingaruppskot fram, sum skuldi lækka skattaprosenti › ni›ur til 18,5, men ta› vann ikki frama FÍGGJARÆTLAN Stefan í Skorini Havnin er vi› at gerast eitt rættiligt skattaskjól saman- bera vit vi› skattatr‡sti› í teimum mest skuldar- bundnu kommununum í Føroyum, har kommunu- skatturin er upp móti 23 prosentum. Tú sleppur umlei› 4 prosent bíligari í komm- unuskatti, um tú b‡rt í Tórshavn. Á felagsfundi 14. novem- ber samtyktu Tórshavnar b‡rá› og Kollafjar›ar bygdará› fíggjarætlan fyri 2001. Størsta broytingin er, at skattaprosenti› lækkar úr 19% ni›ur í 18,75%. Fíggj- arætlanin fyri næsta ár er sostatt endaliga samtykt í b‡rá›num. Fíggjarætlanin javnvigar í ár vi› 380 milliónir krón- ur sammett vi› 338 milli- ónir krónur í fjør. Ein av or- søkunum til øktu javnvág- ina er, at Tórshavnar og Kollafjar›ar kommuna leggja saman 1. januar næsta ár. Fólkaflokkurin í b‡rá›n- um gjørdi eina roynd at lækka skattaprosenti› enn mera, ni›ur í 18,5%. Hetta skuldi gerast vi› at skava 5 milliónir krónur av verandi fíggjarætlan, sum javnvigar vi› 380 milliónir. Hetta uppskoti› vann ikki frama, og tí ver›ur skattaprosenti› 18,75 næsta ár. Ein av orsøkunum, til at skattaprosenti› lækkar, er, at íbúgvar í Kollafir›i hava goldi› 18,5% í komm-unu- skatti, me›an havnarbúgvar hava goldi› 19%. Fyri at samanleggingin ikki skuldi kennast serliga tung fyri Kollafjør›, møttust rá›ini í mi›juni, og skattaprosenti› var› sett til 18,75. Størsta játtanin er til barnaansing Størsta einstaka útrei›slan hjá kommununi næsta ár er barnaansingin. Henda játt- anin er økt úr 66,8 millión- um í ár til 81,4 milliónir næsta ár. Foreldur at smá- børnum hava lagt tr‡st á b‡rá›i› um at loysa trupul- leikan vi› teimum mongu børnunum, sum ikki fáa ansingarpláss, og ta› er líkt til, at okkurt hendir nú. Rakstrar- og íløguút- rei›slurnar næsta ár hækka úr 215 upp í slakar 270 milliónir krónur. Orsøkin til hækkingina er, at íløgu- játtanin er hækka› vi› 18 milliónum og rakstrarút- rei›slurnar hækka somu- lei›is vi› 18 milliónum, nú Kollafjør›ur og Havnin leggja saman. Játtanin til tekniskar veit- ingar er 72,4 mió., skúla- mál 37,2 mió., fyristing 28,1 mió., mentan og um- hvørvi 15,6 mió. og sosial- og heilsumál 13,5 mió. krónur. Kommunan fer næsta ár at gjalda slakar 40 milliónir krónur í láns- gjøldum. Kommunan hevur eisini ein framtí›argrunn, og har eru settar 5 milliónir. Hesin grunnur hevur til endamáls at skapa stabilitet og at kunna seta útsettar íløgur í verk. Hetta ver›ur gjørt tá javnvág aftur er innan byggivinnuna, og tá Føroya landsst‡ri loyvir kommun- um at økja íløguvirksemi. Eisini samtyktu Tórs- havnar b‡rá› og Kollafjar›- ar bygdará› at mótmæla, at Føroya løgting ger t‡›andi lógarbroytingar í útrei›slu- b‡tinum millum land og kommunur. Eisini ver›ur mótmælt, at skattalættar ver›a samtyktir, sum hava stóra ávirkan á kommunalu inntøkuna, uttan at hetta fyrst er lagt fyri kommun- urnar til ummælis, og hetta ver›ur gjørt, eftir at komm- unala fíggjarætlanin er samtykt. Á felags fundinum var› fíggjarætlanin fyri Tórs- havnar havn eisini einmælt samtykt. Havnin eitt rættiligt skattaskjól Havnabúgvar skulu næsta ár gjalda 18,75% í kommunuskatti næsta ár sammett vi› 19% í ár - um føroyingar sjálv- ir áseta fer›aætlanina og henda ver›ur fylgd Aftaná 4. samrá›ingarum- far gjørdist ta›, i› kundi hómast longu aftaná 1. samrá›ingarfund, púra greitt, nevnliga at Føroya Landsst‡ri ikki skuldi vænta sær danskan stu›ul í ætlan síni at fáa Føroyum fullveldi. Vi› hesum í huga átti fullveldisætlanin nú at ver- i› løgd. Føroysk fyriskipan av fullveldisætlan Ta› átti sostatt at veri› klárt, at føroyingar nú sjálvir skulu fyriskipa eina fullveldisætlan og harvi› at ríkisstu›ulin skal ni›ur- trappast og málsøki yvir- takast av føroyingum uttan stórvegis avtalur vi› danir. Tí ta› er sera líti› sannlíkt – aftaná 7 mána›ars sokall- a›ar samrá›ingar – at danska stjórnin fer at vísa áhuga fyri at gera avtalu, i› beinlei›is lei›ir móti før- oyskum fullveldi og bindur komandi landsst‡ri›. Danska stjórnin fer helst at vísa á, at vi›víkjandi ríkisstu›linum, so ver›ur samrátt um henda vi› jøvn- um millumbilum, og at før- oyska landsst‡ri› bert kann ynskja at fáa minni ríkis- stu›ul til hesar samrá›ing- ar. Tá i› ta› kemur til yvir- tøku av málsøkjum, heimil- ar heimast‡rislógin Føroya Landst‡ri at yvirtaka flestu málsøkini. Danska stjórnin fer helst at vísa á, at hon er klár til at samrá›ast um yvirtøku av seinastu máls- økjunum, tá i› heimast‡r- islógin er n‡tt til fulnar. Danska stjórnin hevur meira ella minni longu gjørt klárt, hvørji sjónar- mi› hon hevur og fyri at tryggja sær, at ta› ikki enn einafer› ver›ur danska stjórnin, i› eigur avger›- andi or›i›, átti føroyingar nú fyrireika seg til sjálvir at taka fullveldi. Gerast óheft av ríkisstu›linum Vi›víkjandi ríkisstu›linum (blokkinum) kundi føroyski búskapurin gjørst óheftur av hesum vi› eitt nú, at lati› ein prosentpart av blokkinum í ein grunn á hvørjum ári›. Tá i› yvir- skoti› á fíggjarætlanini nú er relativt stórt, kundi byrj- a› veri› vi› eitt nú at lati› 30% av blokkinum í grunn í 2001, 40% í grunn ár 2002, 50 % í grunn 2003 – solei›is at 100% av blokk- inum var latin í grunnin ár 2008. Uppsparingin kundi veri› skipa› á nógvar ymiskar hættir, og møgu- leiki hev›i solei›is veri› fyri stigvísari uppsparing av blokkinum alt eftir hvørja skiftistí› ein ynskti. Helst vil ein tílík skipan tó bera í sær, at danska stjórnin ver›ur tr‡st til – serstakliga frá danskari sí›u – at minka blokkin til Føroyar. Uttan mun til um blokkurin var› uppspardur ella danska stjórnin gekk vi› til at minka blokkin, so var› komi› nærri føroyska málinum, nevnliga at gerast óheft av blokkinum. Ríkisstu›ulin hava vit so- statt ríkar møguleikar fyri at gerast óheft av, enntá á ein hátt, i› ikki krevur av- talu vi› donsku stjórnina, og á ein hátt, i› vi›førir eina skynsama skiftisskip- an. Yvirtøka av málsøkjum Eisini eru enn málsøki, i› ikki eru á føroyskum hond- um, og skulu hesi yvirtak- ast umsitingarliga eins væl og búskaparliga. Stø›an hesum vi›víkjandi er tann, at stutt er eftir á mál, á›r- enn Føroyar kunnu yvirtaka ta› í eftir er. Landsst‡ri› kann gera eina ætlan fyri, hvussu og nær ymisku málsøkini skulu yvirtakast, og so er bert at yvirtaka so hvørt sum ein er umsiting- arliga førur fyri at yvirtaka málsøkini. Ver›a st‡rini sett í verk at fyrireika yvir- tøkurnar, sambært eini tí- líkari ætlan, er verkætlanin sostatt sett í verk og er ta› sí›an væntandi bert spurn- ingur um tí›, á›renn Føroy- ar umsitingarliga ver›a før- ar fyri at yvirtaka seinastu málsøkini. Búskaparliga krevja yvirtøkurnar eisini nakrar krónur, men vi› skilagó›ari fyriskipan fer hetta ikki at ver›a nøkur for›ing. Løgtingsvali› nærkast Løgtingsvali› nærkast í hvørjum og ivast mong sjálvsagt í, um komandi landsst‡rini nú eisini fara at fullføra eina slíka ætlan vi›víkjandi ríkisstu›linum og yvirtøku av málsøkjum. Til ta› kann ver›a sagt, at búskaparfrø›ingar stórtsæ› eru samdir um, at ta› er til frama fyri føroyska búskapin at gerast óheftur av ríkisstu›linum og yvir- tøku av seinastu málsøkj- unum eru flest allir føroy- ingar áhuga›ir í. Hartil kemur at allir flokkar hava sagt seg vera áhuga›ar í, at Føroyar skulu gerast bú- skaparliga sjálvstø›ugar, og tískil má væntast at ein stigvís uppsparing av blokkinum eins og yvirtøka av flestu málsøkjum áttu at fingi› brei›a politiska undirtøku. Um ta› ikki skuldi víst seg at veri› politiskur vilji til at fullføra eina slíka ætlan hóast alt, má spurn- ingur setast vi›, um polit- iska stjórnin er nóg búgvin til at stjórna tjó›veldinum Føroyar. T‡›andi at velja rætta vegin Samanumtiki› kann sigast, at stø›an er tann, at ta› er líti› sannlíkt at danska stjórnin fer at eftirlíka nakrari ætlan hjá Føroya Landsst‡ri, i› lei›ir móti fullveldinum og bindur komandi landsst‡ri› og sjálvt um ta› skuldi› hent, at stjórnin eftirlíka›i eini tí- líkari ætlan, kann komandi landsst‡ri› broyta hesa avtalu um ta› ynskir hetta. Um fari› ver›ur fram á skynsaman hátt, solei›is at føroyska fólki› kennur seg trygt vi› fullveldisætlanina, er stórur meiriluti í før- oyska fólkinum fyri at Før- oyar gerast eitt tjó›veldi. Føroyar átti tískil nú sjálvar at fyrireika seg til at gerast eitt tjó›veldi, uttan fleiri avtalur vi› Danmark enn ney›ugt er, tí uttan mun til avtalu ella ikki, so er og ver›ur ta› ein spurningur um føroyska politiska vilj- an komandi árini til at full- føra fullveldisætlanina, i› ver›ur avgerandi. Føroyskt fullveldi er nú sett ovarliga á politisku dagsskránna og har er ta› komi› fyri at ver›a, men hóast stórtsæ› allir vegir nú føra til fullveldi, so má ásannast at ta› eru ávísir vegir, i› føroyingar fáa størri ávirkan á og eru tryggari og skjótari enn a›rir. Roynt hevur veri› at koyrt tann vegin, i› Dan- mark og Føroyar n‡ta í fel- agsskapi, men hetta vísti seg at ver›a ein einvegis motorvegur fyri Danmark, me›an ta› fyri Føroyar var ein blindur vegur. Hesu- fer› ræ›ur um at velja rætta vegin, tí um skeivt ver›ur valt, kann ta› krevja stóran umveg og taka drúgva tí›, at koma aftur á røttu lei›- ina. Nú ræ›ur tískil um, at velja tann vegin har Føroy- ar sjálvar áseta fer›aætlan- ina og harvi› sjálvar áseta bæ›i trygdarkrøvini og fer›ina. Ta› er hesin vegur, i› skjótast, tryggast og á mest hei›urligan hátt lei›ir okkum til føroyskt full- veldi. Kristina Háfoss Allir vegir føra til fullveldi VI‹MERKING T‡skvøldi› gjørdi Vágs B‡rá› av at lækka kommunu- skattin. Men and- stø›an í b‡rá›num var ímóti. Hon vil heldur hava peningin til at byggja havnina út fyri, og til barnagar› KOMMUNUSKATTUR Áki Bertholdsen Nú skal kommunuskatturin í Vági lækkast. Á b‡rá›sfundi t‡skvøldi› samtykti ein meiriluti av Vágs B‡rá› at lækka kommunuskattin 1,25% næsta ár. Vàgs Kommuna hevur annars veri› sera illa fyri fíggjarliga, so í nógv ár hevur skattaprosenti› í Vági veri› 23%, sum er ta› mest loyvda. Men hesi seinastu árini er ta› gingi› nógv framá í Vági og fíggjarstø›an er batna› ár undan ári. Og nú helt b‡rá›i› sostatt, at tí›in var búgvin til at lækka skattaprosenti› ni›ur í 21,75 %. Barnafrádrátturin er 2.500 krónur í ár og hann ver›ur óbroyttur næsta ár. Kommunan ásetur ikki longur kirkjusakttin, tí hann ver›ur nú tikin saman vi› landsskattinum. Sostatt ásetir kommunan ikki long- ur kirkjuskatt. Heldur barnagar› og havn enn lægri skatt Ta› var einans samgongan í Vágs B‡rá›, sum atkvøddi fyri skattalækkingini. Hinvegin vóru teir bá›ir í uttanflokkalistanum, sum er í andstø›u, ímóti at lækka skattaprosenti›. Teir bá›ir, Poul Johannus Joensen og Sølvi Andrea- sen, mæltu til at skattapro- senti› uppá 23% var› var›- veitt. Teir mæla heldur til at brúka peningin til at út- byggja Vágs Havn fyri og til at gera barnagar› fyri. Teir vístu á, at vinnulívs- menn í Vági høvdu gjørt vart vi›, at teir høvdu brúk fyri djúpari havn, enn tann, sum nú er í Vági. Teir hildu eisini, at tí›in er farin frá dagrøktarskip- anini og at Kommunan átti at fara undir at byggja barnagar› ísta›in.Teirra uppskot var, at tá i› tr‡ ár vóru farin, skuldi kommun- an hava mennandi barna- gar›s og frítí›artilbo› til øll børn ímillum _ og 8 ár. Teir søgdu, at hvørt pro- sent, sum skatturin lækkar, gevur kommununi ikki meiri enn 1.270.000 krón- ur. Og teir vóru eisini grei›ir yvir, at hetta muna›i ikki nógv, men teir hildu, at hetta kundi vera ein byrjan. Og tí mæltu teir eisini til, at kommunan tók stig til at fíggja havnaútbygging. Teir hildu, at tær 1.270- .000 krónurnar, sum vág- bingar komu at spara í skatti um ári›, var líti› aft- urímóti teirri meirinntøku, teir kundu fingi›, um um- stø›urnar hjá vinnulívinum batna›u, so at ta› bleiv meiri arbei›i. Og teir hildu eisini, at ein trygg barnaansingarskipan var ein avger›andi fortreyt fyri at fáa fólk at stø›ast í Vági og kanska at flyta af- tur til Vágs. Skatturin avger›andi Men teir bá›ir komu ongan veg vi› sínum broytingar- uppskoti, tí hinir sjey b‡- rá›slimirnir feldu ta› og samtyktu ísta›in at lækka skattin. Jógvan Krosslá, b‡rá›s- forma›ur, vísti á, at skuldi kommunan fara undir barnagar›ar nú, og kunna nøkta allan tørvin í 2003, so mátti allar a›rar ætlanir sleppast. Og hann helt, at ta› var lívsney›ugt at lækka skattin. Dánjal Bjarkhamar helt at skuldi fólk stø›ast í bygdini og kanska flyta aft- ur, var ta› júst avger›andi, at skatturin var› lækka›ur. Páll Augustinussen vísti á, at kommunan skylda›i so nógv nú, at hon fekk ikki loyvi til at taka lán. Nú fáa vágbingar skattalætta RØRSLUTARNA‹ Áki Bertholdsen Nú skal lyft gerast í Heilsumi›stø›ina í Vági. Ta› er ein íløga, sum Vágs B‡rá› nú hevur samtykt at byrja uppá næsta ár. Í fíggjarætlanini fyri komandi ár, sum var› samtykt á b‡rá›sfundi t‡skvøldi›, stendur, at 40.000 krónur skulu set- ast av til eina lyft í Heilsumi›stø›ini. Heilsumi›stø›in er í tveimum hæddum, har kommunulæknin er í ne›ra og tannlæknin í erva. Og í løtuni eru bara trappur upp á loft, og ta› ger ta› ómetaliga tvørligt hjá rørslutarna›- um at sleppa til tann- lækna. FER‹SLUTRYGD Áki Bertholdsen Nú er ætlanin at gera eitt ste›gipláss til bussar vi› skúlarnar í Vági. Bæ›i kommunuskúlin og Mi›námsskúlin liggja li› um li›, men parker- ingsvi›urskiftini eru sera vánalig. Ikki minst er ta› sera skubbut hjá teimum, sum koyra í og úr skúla vi› bussi. Ta› er so trong- ligt, at ta› er mangan ru›uleiki, og ta› ver›ur mett, at ta› er ikki heilt vandaleyst at hava so vánaligar umstø›ur tá i› skúlanæmingar skulu í og úr skúla. Vágs B‡rá› hevur í fleiri ár tosa› um at gera eitt ordiligt ste›gipláss til bussar vi› skúlarnar, men ta› er ongantí› komi› longri. Men nú ætlar b‡rá›i› at naka› skal henda. Á fíggjarætlanini fyri komandi ár hevur b‡rá›i› samtykt at seta 150.000 krónur av til eitt ste›gi- pláss vi› skúlarnar til bussar. Ætlanin er at gera ste›giplássi› á stykkinum ni›anfyri gomlu kommu- nuskrivstovuna og Mi›- námsskúlan. Ein trupulleiki hjá kommununi hevur veri›, at ta› er landi›, sum eigur stykki› undir Mi›náms- skúlanum.B‡rá›i› hevur søkt fyri tveimum árum sí›ani um at fáa loyvi at gera ste›gipláss har, men hevur ikki fingi› svar frá landsumsitingini. Men nú ver›ur so roynt aftur. VÁGS KOMMUNA Áki Bertholdsen Næsta ár skal ætlar Vágs B‡rá› at byggja út í komm- ununi fyri gó›ar 2,8 milli- ónir. Hetta er eitt sindur minni enn í ár, tí í ár er bygt út fyri 3,3 milliónir í Vági Á b‡rá›sfundi t‡skvøldi› var› fíggjarætlanin samtykt og hon javnvigar vi› 32,6 milliónum. Hetta er eitt sindur meiri enn fíggjarlóg- in í ár, sum javnviga›i vi› 29,8 milliónum. Sum nevnt a›rasta›ni, ver›ur skatturin lækka›ur úr 23 %, ni›ur í 21,75% 12 milliónir í avdráttum Annars skal Vágs komm- una næsta ár betala 7,2 milliónir í avdráttum og 4,8 milliónir í rentum, ella til- samans 12 milliónir. Hetta er væl meiri enn kommunan hevur betalt í ár. Í ár hevur kommunan goldi› 4,2 milliónir í av- dráttum og 3,4 milliónir í rentum, ella tilsamans 7,6 milliónir. Sostatt skal kommunan gjalda 4,4 milliónir meiri í rentum og avdráttum kom- andi ár, enn hon hevur gjørt í ár. Men ta› er eftir teirri n‡ggju avtaluni um komm- unuskuldina, at kommunan skal betala so nógv. Eftir avtaluni skal kommuna tey næstu fimm árini betala 10% av skuldini hvørt ár í avdráttum. Tá i› tey fimm árini eru farin, er kommun- an komin heilt uppundan, tí tá er skuldin komin ni›ur á 45 milliónir og ta› er ikki meir enn ein gó› álíkning. Næsta ár fer kommunan um 32 milliónir inn í skatti. Í løtuni skyldar kommunan 72 milliónir. Veg til eldrasamb‡li At so nógv skal betalast í rentum og avdráttum, hevur gjørt, at eitt sindur má spar- ast í rakstrinum, hóast inn- tøkan er hægri. Men ta› hjálpir, at av tí, at kommunan yvirtekur barnaansingina, og landi› afturfyri yvirtekur eldraøk- i›, sparir kommunan álei› eina hálva millión. Umframt tær útbygging- ar, sum greitt er frá a›ra- sta›ni, ætlar b‡rá›i› eisini at gera veg til Eldrasamb‡l- i›. B‡rá›i› hevur sett 550- .000 krónur av til endamál- i› á fíggjarætlanini fyri 2001. Ætlanin er at gera veg frá Eldrasamb‡linum, oman í høvu›svegin ni›ri á Marknoyri. Somulei›is skulu 300- .000 krónur brúkast til n‡ggja luftskiftisskipan í skúlanum, tí ta› er kravt. Eisini eru 900.000 krónur settar av til n‡tt reinsiverk, og kirkjugar›urin skal byggjast út fyri 400.000 krónur. Annars kann kommunan byggja út fyri einar fimm milliónir, eftir karmunum, sum fíggjarmálast‡ri› hev- ur sett upp. Eftir at hava hvat hægst loyvda skattaprosent í fimm ár, fáa vágbingar skattalætta komandi ár Byggja út fyri 2, 8 milliónir Fara at gera lyft í Heilsumi›stø›ina Gera ste›gipláss til bussar í Vági