hósdagur 9. februar 2006síða 6

6 Nr. 29 - 9. februar 2006 Tað kemur illa við hjá temum brekaðu í Føroyum, at Happa­ drátturin nú fer í søg­una. Happa­dráttar­ grunnurin er einasti grunnur í Føroyum, har peningurin fer beinleiðis til brekað, men seinastu árini eru inntøkurnar mink­aðar so nógv, at happadrátturin nú verður tikin av. – Brekað eru ikki serliga rentabul, og tí er ringt at fáa stuðul aðrastaðni frá, sigur Leila Solmunde, forkvinna í MBF og limur í Happa­dráttar­ grunninum AVTØKA Theodor E. D. Olsen theodor@sosialurin.fo Hin føroyski happadrátturin fer skjótt í søguna, eftir at hava givið føroyingum vónir um størri peningaupphæddir í samfull 56 ár. – Hetta kemur dátt við hjá okkum, og er ein dygg­ ur smeitur, sigur Leila Sol­ munde, forkvinna í Megin­ felag teirra brekaðu, MBF. Brekað í Føroyum hava nevniliga fingið tveir trið­ ingar av yvirskotinum frá happadráttinum saman við Ítróttarsambandi Føroya, ið fekk tann seinasta triðing­ in. Leila Solmunde situr sjálv í nevndini, sum hev­ ur býtt peningin út til tær umsóknirnar, ið hava verið um stuðul frá happa­ dráttarpengunum. – Hetta kemur at merkjast hjá limafeløgunum í MBF, tí hetta hevur verið tann einasti grunnurin, brekað hava kunnað søkt úr. Brekað eru ikki serliga rentabul, og tí er ringt at fáa stuðul aðrastaðni frá, sigur Leila Solmunde, ið ikki heldur tað vera so lætt at fáa pening aðrastaðni frá. Hon nevnir sum dømi ta nýggju vegleiðingina um atkomuviðurskifti hjá brekaðum, ið hon sigur hevur trupul at fíggja við stuðli frá øðrum stuðlum. Kappingin harðnað Leila Solmunde sigur seg harmast um, at inntøkurnar frá happadráttunum nú hvørva, men viðgongur, at núverandi skipan er vorðin ótíðarhóskandi, nú tað ber til at spæla eydnuspøl við fatelefonum og aðrari tøkni. Tí sigur hon seg hava vónað, at happadráttrurin fór at verða gjørdur meira nýmótans, eftir at kappingin um spælipengarnar er harðn­ að so nógv. Sum dømi um, hvat yvir­ skotið frá happa­dráttin­um nevnir hon m.a. føroysku teldutaluna, ið blind kunnu brúka, og sum hevur verið ein kostnaðarmikil verkætlan. Hóast hon situr í grunn­ inum, sum býtir pening út frá happadráttinum, sigur hon seg ikki vera eftirspurda. - Tað er ov lætt bara at taka happadráttin av, og vit áttu at verið spurd fyrst, sigur Leila Solmunde. Jacob Vestergaard umsitur happadráttin í Landsstýrinum, men hann er ikki sinnaður at fara undir nýgg spæl. Hann váttar tó, at ein áhugabólkur hevur kannað møgu­ leikarnar at byrja eitt nýtt føroyskt spæl, sum skal stuðla góðum endamálum AVTØKA Theodor E. D. Olsen theodor@sosialurin.fo Happadrátturin varð skip­ aður við løgtingslóg, og hevur virkað síðani 1. juli 1950. Síðsti dráttur verður 30. juni í ár, og so er ber ikki til longur at keypa sær ein happadráttarseðil. Jacob Vestergaard er lands­stýrismaðurin, sum vegna Innlendismálaráðið varðar av happadráttinum. Hann sigur, at málið hevur verið umrøtt eina tíð í Inn­ lendismálaráðnum eftir at landsgrannskoðarin hevur gjørt vart við, at yvirskotið er minkað javnt og samt, og sannlíkindini fyri, at drátt­ urin fer at geva yvirskot, gerast alt størri. – Tað koma eingir nýggir spælarar til, og 35 % av seðl­ unum verða ikki seldir, í mun til fyrst í 90’unum, tá 13 % av seðlunum ikki vórðu seldir, sigur Jacob Vestergaard, ið leggur afturat, at skipanin, har fleri av seljarunum føra og selja við hond, er vorðin ótíðarhóskandi og ein leivd frá fortíðini. Fær avleiðingar Spurdur, um Innlendis­mála­ ráðið ætlar at koma við onkr­ um nýggjum spæli, sigur landsstýrismaðurin: – Tíðin er farin frá, at eitt aðalráð skal varða av einum spæli. Hann sigur tó, at tað ikki er óhugsandi, at verður lóg­givið um eitt nýtt spæl, sum skal hava til endamáls at stuðla almennum og sam­felags­ gagn­ligum endamálum. Jacob Vestergaard sigur seg nevniliga hava gjørt sær greitt, at tað fær avleiðingar at taka av eitt slíkt spæl. – Happadrátturin er vorðin ótíðarhóskandi, men her eru eisini kenslur upp í, tí fólk hava havt sama seðil í fleiri ár, og summi hava arvað seðil­in. Ein triðingur fer til ÍSF og tveir triðingar fara til tey brekaðu, og tað eri eg forharmaður um, men tað gongur ímóti einum und­­ir­skoti, og so er einki at býta út. Hinvegin, um okk­­urt annað spæl kemur, so er ikki óhugsandi, at slík­­ir bólkar sum tey brek­ aðu í samfelagnum skulu fáa yvirskotið, men, ja, tað er negativt, at tey brek­ aðu missa hetta, sigur inn­ lendismálaráðharrin. Nýtt spæl ávegis Spurdur, um Jacob Vest­ er­gaard metir, at ov nógv­ ir spælimøguleikar eru í Føroyum, sigur lands­stýris­ maðurin, at vit hava Lotto, Útvarpið, Sjónvarpið og sam­band við alla verðina, og tí hevði tað kanska ver­ ið skilagott, at havt eitt ser­ føroyskt spæl, men hetta skal vera umhugsað, tí tá tú ert partur av umheiminum, so verða upphæddirnar har­ eftir, og tað ber jú til at vinna milliónir í Lotto. Jacob Vestergaard váttar tó, at hann hevur havt fund við ein áhugabólk, sum hev­ ur kannað møguleikarnar at fara undir eitt nýtt spæl. Umboð fyri hendan áhuga­ bólkin siga við Sosialin, at tey halda tað vera spell, at hetta dettur niður fyri, og tey tí meta tað vera neyðugt at modernisera eitt føroyskt spæl av hesum slagnum, ið kann vera við til at stuðla góðum føroyskum enda­mál­ um. Dygg ur smeitur hjá teimum brekaðu – Tað er ov lætt bara at taka happadráttin av, og vit áttu at verið spurd fyrst, sigur Leila Solmunde. Landsstýrið skal ikki skipa fyri eydnuspæli Í 2002 var yvirskotið í Happadráttargrunninum 114.000 krónur, eftir at ÍSF hevði fingið sín triðing. Happadráttargrunnurin læt pening fyri uml. hálva millión í 2003, sum var Ár teirra brekaðu, og tí vóru nógv tiltøk hetta árið. Harafturímóti var yvirskotið í grunninum bert 67.000 krónur hetta árið, eftir at ÍSF hevði fingið sín triðing. Í 2004 vórðu 50.000 krónur latnar, og í fjør varð einki latið. Stovnsfæið í grunninum er 480.000 krónur. Til samanberingar kann nevnast, at sambært ársroknskapinum hjá Sp/f Ìtróttarvedding fáa føroysk ítróttarfeløg ein triðing av tí, sum spælt verður fyri. Restin fór av landinum og kom partvíst aftur í vinningum. Hesum triðingur varð í 2004 uml. 10,4 millónir. Spælt varð sostat fyri góðar 30 milliónir í Lotto og øðrum donskum spølum. FAKTA – Tíðin er farin frá, at eitt aðalráð skal varða av einum spæli, sigur Jacob Vestergaard