mikudagur 22. februar 2006síða 14

14 Nr. 38 - 22. februar 2006 Væntar sær nógv av pumpuni Tað er Sp/f Hiti í Havn, sum umboðar hitapumpurnar frá Euronom, og stjór­in í fyritøkuni, Áki Mort­ en­sen, er ikki í iva, tá vit spyrja hann, hvørjar møguleikar teir síggja í hesi framleiðsluni. – Tá vit royna at markn­ að­arføra hetta, so er tað sjálvsagt, tí vit síggja hend­an partin sum eitt sera áhugavert virkisøki. Sjálvandi kundu vit bara hildið okkum til at selja oljufýrdar ketlar. Men vaks­andi oljuprísurin fær náttúrligt fólk at hyggja aðrar vegir. Og at talan við hesum er um grøan orku, er eisini í tíðarinnar anda, sigur hann. – Tí gjørdu vit okkum skjótt greitt, at vit eisini skuldu kanna, hvørjir aðr­ir møguleikar vóru á marknaðinum. Her hava vit hvat fyrispurningar til fleiri framleiðarar, og hetta er so tann loysnin, sum vit meta hevur bestu møguleikarnar á føroyska marknaðinum. Spurdur, um tey longu nú hava selt fleiri slíkar skipanir sigur hann, at útlitini tykjast sera góð. – Tað er bara góð vika síðani, at vit fingu fyrstu anleggini heim, og tey eru longu seld. Hartil er talan um sera nógvar fyri­spurningar. Bæði frá privatpersónum og virkj­um. Fyri okkum at síggja er tað eisini ein fyri­ munur, at skipanin kann útbyggjast eftir tørvi. Bæði pumpa og ketil finn­ ast í fleiri stødd um, og hartil ber eisini til at binda fleiri pumpur saman - ella at nýta aðrar orkukeldur saman við pumpuni. Eitt fjølbroytni, sum hevur við sær, at vit kunnu kappast innan stórt sæð allar part­ar av marknaðinum, heldur Áki Mortensen. -mørk Áki Mortensen, stjóri á Hita, sigur, at tey í fyritøkuni hava sera góðar vónir til hitapumpuna Miðlahúsið var stúgv­andi fult, tá HVS-fyritøkan, Hiti, í gjárkvøldi hevði fyrilestur um nýskapandi tøkni innan hitapumpur Orka Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Hitapumpur av ymsum slag hava spakuliga vunnið frama seinnu árini. Skipanin í hesum er í prinsippinum, at hiti verður tikin úr eitt nú luft, vatni ella jørðini, fyri síðani at verða leidd ur í orkukeldu, sum kann nýtast í húsarhaldinum. Nýtir bara luft Fram um aðrar pumpur, sum eru á marknaðinum, so megnar pumpan, sum fyrilesturin snúi seg um, at nýta orku úr luftini til at hita vatn. Og á tann hátt gera eitt oljufýr púrasta óneyðugt. Orkuinnihaldi í vatni er munandi størri enn í luft, og tí hevur hetta verið ein prosess, sum hevur verið ov kostnaðarmikil til, at hetta yvir høvur skal loysa seg. Kostnaðarmikið, tí tað ikki uttan víðari ber til at nýta luft, sum er kanska 8 stig at hita vatn upp í neyðugu 70 hitastigini. Tá er munandi lættari at nýta hita úr jørð ella vatni, sum hevur eitt nógv størri orkuinnihald. Tøknin á ymsu vørunum er tó støðugt betrað, og nú er svenska Euronom so komið við hitapumpuni, sum við hjálp av luft og ong­um øðrum ger oljufýrin púrasta óneyðugan. Skal tað sigast heilt stutt, so kann hetta sammetast við eitt kuldaskáp, sum virkar øvugtan veg. Altso har orka verður leidd úr luft yvir í hitalikam, sum so aftur hitar vatnið í ketlinum. Tað var stjórin á Euro­ nom, Åge Hjort, sum var komin til Føroya at halda fyrilesturin. Og hann duldi ikki fyri, at føroyska veðurlagið er framúr væl egnað til slíkar pumpur. Ser­liga, tí hitasveiggini í før­oysku luftini ikki eru so stór, og at tað tí er munandi lættari at toga eina munandi orkuframleiðslu úr luftini. Spurdur, hvørt salta luftin í Føroyum ikki kundi verða ein trupulleiki, segði Åge Hjort, at tað heldur hann ikki. Teir partur av anlegginum, sum standa úti, eru allir gjørdir úr rustfríum tilfari, og tí er hetta ikki nakar trupulleiki. Nakað sum eitt nú mongu anleggini við norsku strendurnar hava prógvað. Veldugur áhugi Skal metast eftir áhuganum fyri fyrilestrinum, so er einki at ivat í, at føroyski marknaðurin nú er til reiðar at taka móti tøknini, sum í drúgt áramál hevur vunnið frama í grannalondum. Stúgvandi fult var av fólki. Einamest áhugaðum handverkarum og fólk, sum ætla sær ella eru í ferð við at seta búgv. Í so máta mundi talan vera um rættiliga áhugaverda áhoyrarafjøld hjá seljarunum, og sum skilst, so kom eisini okkurt á ordrablokkin longu hendan dagin. Á ferðini til Føroya skal Åge Hjort halda tvinnar fyrilestrar. Tann seinni av hesum verður í Tekniska Skúla í Klaksvík í kvøld, og verður hesin kl. 19. Burtur við oljufýrinum Stjórin á Euronom, Åge Hjort, greiðir frá, hvussu slíkar hitapumpur virka. Euronom hevur í 30 ár framleitt hitapumpur av ymsum slag Hitapumpur av ymsum slag hava verið í støðugari framgongd í fleiri av grannalondum okkara seinasta 30 árini. Talan er tí í flestar mátar um sera væl roynda tøkni. Lutfallið millum olju- og streymprís er avgerandi fyri rentabilitetin í íløguni, sum verður gjørd í hitapumpu. Hetta er eisini orsøkin til, at rákið úr eitt nú Svøríki nústaðni er komið til Føroya. Ein nýggj hitapumpa av slagnum, sum varð sýnd fram í gjárkvøldi kostar 72 tkr. Hetta fyri hitapumpu, ketil og stýrieind. Eisini ber til at íbinda aðrar grønar orkukeldur. Eitt nú sól-, vatn- ella jørðhita. Er talan um nýggj hús skal hetta setast í lutfall til einar 30 tkr., sum svara til oljufýr, ketil og kaminu. Er talan um oljunýtslu á 3.500 litrar um árið, er netto­ sparingin knappar 10 tkr. um árið. Hetta grundað á dagsins el- og oljuprísir. Tað merkir, at er talan um nýíløgu, har hitapumpa verður keypt ístaðin fyri ver­andi oljufýr, er íløgan spard eftir 8 árum. Er talan um nýbygging, er meirkostnaðurin av hitapumpuni vunnin aftur eftir á leið 4 árum. Væntaða livitíðin á hitapumpuni er á leið 20 ár. FAKTA Leygardagin er ár­ligi aðalfundurin í Føroy­inga­ fel­agnum í Århus. Seinni um kvøldið spæla Finnur Jensen og Høgni Reistrup í Áarstovu mitt í býnum Føroyingafelagið í Århus hevur aðalfund leygardagin. Áhugin fyri aðalfundinum hevur víst seg at vera stórur. Hetta sæst millum annað í undirtøkuni at stilla upp til nevndarvalið. Eisini er greitt, at nevndin skal finna ein nýggjan formann. Marja Gjógvará, sum hevur myndað felagið seinastu tvey árini, flytir nevniliga heim til Føroya í summar og stillar tí ikki uppaftur. Seinni um kvøldið verður grýluveitsla í Áarstovu, sum føroyahúsið í Århus eitur. Tá spæla Finnur Jensen og Høgni Reistrup. Finnur syngur og spælir gittar, meðan Høgni roynir seg bæði á gittaranum, klaverinum, munnharmonikuni og við rødd ini. Teir báðir lesa miðla­frøði og hava spælt nakrar ferðir saman síðani summarið í fjør, tá teir fluttu til býin. Nakrar konsertir í Áarstovu er tað blivið til, men nú eru teir eisini byrjaðir at spæla fyri dønum. Sum til dømis í seinastu viku, tá teir undirhildu á eini fríggjadagsbarr á lærda háskúlanum í Århus. Tey, ið vitja húsið, ið letur upp fyri almenninginum klokkan 23, kunnu vænta eitt sindur av hvørjum tón­ list­arliga. Nevnast kunnu mill­um annað Bob Dylan, Cold­play, John Denver, Páll Finnur Páll og føroysk “syngið-við-løg”, sum eru á skránni leygarkvøldið. Fyri­ reikararnir vilja eisini vera við, at tað ikki er ómøguligt, at ein gestatónleikari eisini kemur á gátt í Áarstovu. Meiri kann frættast á heima­síðuni www.aarstova. dk. Jensen og Reistrup aftur á pallin