hósdagur 23. februar 2006síða 27

Nr. 39 - 23. februar 2006 19 UTTAN ÚR HEIMI Í gjár var val í Uganda, og fyri fyrstu ferð høvdu veljararnir høvi at velja ímill­um valevni úr fleiri flokk­um. Eygleiðarar halda kort­ ini, at gamli forsetin, Yo­weri Musuveni, fer at fáa meiri enn 50 prosent av atkvøðunum, so hann sleppur undan einum val­ umfari afturat. Hann hevur sitið við valdið í Uganda seinastu 20 árini, og herfyri skipaði hann so fyri, at grund­lógin bleiv broytt, so hann slapp at stilla upp eina ferð afturat. Hóast valið verður kall­ að demokratiskt, hevur and­støðan ikki havt tær bestu umstøðurnar upp undir valið. Í november í fjør bleiv andstøðuleiðarin, Kizza Besigye, tikin og skuld­settur fyri neyðtøku og landasvik. Hann var júst komin aftur til Uganda eftir at hava verið í útlegd síðani valið í 2001, tá hann mátti lúta fyri Musuveni. Herfyri segði Musuveni, at hann heldur seg hava stýrt Uganda væl seinastu 20 árini, sjálvt um upp­ reistrarherurin Harrans Mót­støðuherur hevur rik­ið hálva aðru millión fólk frá húsi og heimi har norðuri í landinum. Upp­reist­rar­ her­urin er kendur fyri sín óhugnaliga harðskap og hevur millum annað burtur­ flutt nógv túsund børn og brúkt tey til hermenn ella trælir. Demokratiskt val í Uganda 80 prosent av teimum, sum eru virkin á danska ar­beiðs­ marknaðinum, atbeiða meiri enn teir ásettu 37 tím­­ar­nar um vikuna, og ein kann­ing vísir, at tey fáa ann­ að­hvørt frídagar ella peng­ ar afturfyri. Kanningin, sum fak­fe­­lag­ ið HK hevur gjørt, vís­ir, at 20 prosent arbeiða yvirtíð hvørja viku, onnur 20 pro­­sent arbeiða ofta yvir­ tíð, og 40 prosent siga, at tey arbeiða yvirtíð av og á. Bara tey seinastu 20 prosentini siga, at tey hava ongantíð yvirtíð. HK heldur ikki, at tað er nakar trupulleiki, at so nógv fólk arbeiða meiri enn ta sáttmálasettu ar­beiðstíðina. Felagið vísir á, at tað hevur sjálvt gjørt sáttmálar, sum loyva yvirtíð, og tí er tað sjálvandi í lagi, at hesin møguleikin verður brúktur. Nógv arbeiða yvirtíð Dómsvaldið í Fraklandi hev­ur dømt tríggjat fransk­ ar myndamenn fyri at hava tikið myndir av Dianu prin­ sessu og unn­usta hennara, Dodi Al Fay­ed, áðrenn og aftan á bil­van­lukkuna, sum kostaði teimum og bil­ førara teirra lívið í au­gust í 1997. Myndamenninir vórðu dømdir fyri at hava gjørt seg inn á privatlívið hjá fólki, sigur BBC. Teir tríggir vórðu fríkendir í einum øðrum rætti í París í 2003 og 2004, men eftir trýsti frá pápa Dodi Al Fayed, Mohamed Al Fayed, gjørdi dómsvaldið av at taka málið uppaftur. Hesaferð fingu myndamenninir bót. Teir tríggir myndamenn­ inir tóku fyrst myndir av Dianu of Dodi Al Fayed, tá tey fóru úr Riz-hotellinum. Seinni tóku teir eisini mynd­ ir av teimum báðum, meðan tey sótu føst í bilinum í Alma-tunlinum. Myndamenn dømdir Ein sjey ára gomul genta har eysturi í India varð nú um dagarnar gift við einum hundi, tí ættarfólk hennara vilja vera við, at á tann hátt kann ættin sleppa undan ein­ari bannlýsing, sum plág­ar ættina. Avgerðin at lata gentuna giftast einum hundi bleiv tikin, tí tað vísti seg, at tenn­inar í yvirmunninum hjá gentuni komu undan, áðrenn nakað sást til tenn­ inar í undirmunninum, skriv­ar AP. Gentan og for­ eld­ur hennara eru úr ættar­ bólkinum Santhal, og har halda tey, at tað boðar frá vanlagnu, um tenninar í yvir­munninum koma fyrst, og at tann einasta loysnin er, at gentan verður gift ein­ um hundi. Sambært AP stóð brúd­ leypið í tríggjar dagar eftir gomul siði hjá Santhal-fólk­ inum. Pápi gentuna sigur tó, at tað stendur gentuni frítt at gifta seg aftur seinni og tá við einum manni, vil hon tað. Genta gift við hundi Sum er líða 11 milli­ ónir fólk hungur í Eysturafrika orsakað av turki, men serfrøð­ ingar bera ótta fyri, at um fá ár fara 100 milliónir fólk at svølta Hungur Árni Joensen fartekst@mail.dk Í Kenya orka húsdjórini ikki at standa á beinunum, tí tey hava einki at eta, og bøndurnir fáa lítið og einki fyri tey deyðu djórini, tí tey eru at kalla bara skinn og bein. Í Somalia doyggja fólk av vætutroti á veg til brunnarnar, og sum altíð eru tað børnini, sum líða mest. ST hevur sett sær fyri at, at í 2015 skal talið á svøltandi fólki verða helvtina minni enn í dag, men serfrøðingar bera ótta fyri, at tað fer at ganga tann øvugta vegin, og at talið heldur verður fleir­faldað tey næstu níggju árini. Matvørustovnurin hjá ST, WFP, bað longu í heyst altjóða samfelagið hjálpa teimum nógvu svøltandi í Eritrea, Djibouti, Somalia og Kenya, tí at 6,2 milliónir fólk har høvdu hjálp fyri neyðini. Nú sigur WFP, at talið er 11 milliónir, og at tað veksur dag frá degi. Hjálparfelagsskapurin Ox­­fam kunngjørdi fyri stutt­­um eina frágreiðing um støð­­­una í Somalia. Har verð­ur millum annað sagt, at fleiri hundraðtúsund fólk fáa bara trý gløs av vatni um samdøgrið, og tað skulu tey brúka til matgerð, reingerð og til at drekka. Mong royna at ragga sær til keldur og brunnar eftir vatni, men fleiri og serliga børn doyggja á vegnum av vætutroti. – Eingin kann liva við trim­­um gløsum av vatni í 40 stiga hita, sigur Mohamed Elmi, sum er deildarleiðari hjá Oxfam, við Reuters. Danin Per Pinstrup-And­ er­­son, sum er stjóri á al­ tjóða mat­vøru­gransk­ingar­ stovninum IFPRI, segði á einari ráðstevnu herfyri, at við verandi gongd hevur al­­tjóða altjóða samfelagið ongan møguleika at røkka málinum um at skerja talið á teimum svøltandi eina helvt innan 2015. Tvørturímóti helt hann, at vit fara at hava umleið 100 milliónir svølt­ andi um níggju ár, verður einki munagott gjørt. Tað fer at fáa avleiðingar. – Hetta er sera harmiligt og fer at gera heimin til eitt vandamikið stað. Fleiri verða eggjað til at fremja yvirgang fyri at vísa sína misnøgd við tann altsamt veksandi munin á ríkum og fátækum, segði Per Pinstrup Anderson. Tað er væl hugsandi, at serbisku myndug­ leikarnir hava funnið Ratko Mladic, sjálvt um hann ikki er tikin enn Serbia Árni Joensen fartekst@mail.dk – Tað áliggur serbisku stjórn­ini at handtaka Ratko Mladic og at útflýggja hann til rættarsókn í Haag. Tað var viðmerkingin hjá høvuðsákæpranum í Haag, Carla del Ponte, tá serbiskir fjølmiðlar fyrradagin hildu uppá, at generalurin var tik­ in. Seinni avsannaði stjórn­ in í Beograd tíðindini í fjøl­ miðlunum, og tað gjørdi Carla del Ponte eisini. Men eygleiðarar halda, at tað er væl hugsandi, at serb­ iska stjórnin hevur fingið samband við generalin, men at hon roynir at fáa hann at geva seg yvir, so hon kann sleppa undan at taka hann við makt og at noyða hann til Haag. Eygleiðararnir vísa á, at serbiski forsætisráðharrin, Vojislav Kostunica, var ímóti av­gerðini hjá undanmanni sínum at senda Slobodan Milo­sevic til Haag ímóti hansara vilja. Tí kann hann ikki útflýggja Mladic, utt­ an so at hesin játtar at fara sjálvboðin, siga eygleið­ar­ arnir. Ein ónevnd kelda í serb­ isku tryugdartænastuni segði við AP í gjár, at stjórnin í Beo­grad kann væl hava fingið samband við Ratko Mladic, uttan at hon hevur sagt dómstólinum í Haag frá. Norski Balkan-ser­frøð­­ing­ urin Svein Mønnesland tekur undir við hesum sjónarmiði. Hann vísir á, at 15 serbar, sum eru undir illgruna fyri krígsbrotsverk, hava givið seg yvir til myndugleikarnar, síðani Kostunica tók við. Eing­in veit, hví teir valdu at geva seg yvir, men tað er ikki óhugsandi, at pengar eru uppií, ella at aðrir hava fingið grið afturfyri, sig­ ur Mønnesland við Aften­ posten. – Tað er ikki óhugsandi, at stjórnin í Beograd er til reiðar at lata Mladic fleiri milliónir krónur afturfyri, at hann gev­ur seg yvir, sigur norski Balkan-serfrøðingurin. Vandi fyri at 100 milliónir fara at líða hungur Verður einki munagott gjørt, fara 100 milliónir fólk at líða hungur um fá ár Mynd: Reuter Loyniligar samráðingar um Ratko Mladic