fríggjadagur 24. november 2000síða 6

Nr. 227 - 24. november 2000 11 10 Nr. 227 - 24. november 2000 Fyri ikki so langari tí› sí›ani læt Ári Rasmussen upp n‡ggja kiropraktor- og akupunktur- klinikk á Argjum og í Runavík. Hóast kiro- praktisk vi›ger› er elligomul, so er Ári bara sjálvur annar virkandi kiropraktor- urin her á landi Sveinur Tróndarson Eftir at hava búleikast utt- anlands í fleiri ár, vendi Ári Rasmussen í ár kósini móti Føroyum aftur. Útbúgving og royndir vóru komnar upp á pláss og tí hildu hann og konan, at tí›in var kom- in at seta føtur undir egi› bor› heima á klettinum, ha›ani tey bæ›i koma. Húsini stó›u og bí›a›u úti á Argjum, og í fyrsta umfari kann ta› tykjast sum ein sjálvfylgja, at tey bæ›i – ella tr‡, um dótturin ver›ur tald vi› – skuldu aftur til Føroya. Men tá hugsa› ver›ur um, at Ári hev›i egna klinikk í Noregi, vi› tveimum starvsfólkum, so kann ta› kanska tykjast eitt sindur øvugt, at skræ›a alt upp vi› rót, og flyta heim. Tí spurdu vit Ára, hví hann valdi at flyta heim- aftur. – Ta› er nokk so einfalt tá til stykkis kemur. Konan og eg eru bæ›i føroyingar, og í so máta hevur ta› altí› veri› ætlanin at flyta heim- aftur. Men ta› er klárt, at tá ein hevur egna klinikk, og hevur veri› so leingi á ein- um sta›, sum vit vóru í Noregi, so er ta› ikki ein avger›, sum bara kemur av sær sjálvum. Hinvegin má eg so siga, at vit føroyingar hava ta› solei›is, at sjálvt um vit eru burtur í nógv harrans ár – og trívast har vit eru – so er ta› ofta ein fyribilsloysn, grei›ir hann frá. Kiropraktor og akupunktør Tá Ári fór av landinum, einafer› mi›skei›is í áttati- árunum, var ta› vi› tí fyri eyga, at útbúgva seg til kiropraktor. Hansara val fall á lærda háskúlan í Odense og ta› var eisini her, at hann fekk fyrsta partin av útbúgving sínari. Seinni fór hann til Ong- lands, har hann gekk á Anglo European College of Chiropractic. Li›ugur, fór hann at arbei›a vi› tí hann hev›i lært, og ta› merkir m. a. at hann hevur arbeitt sum kiropraktor í Onglandi og Svøríki, á›renn hann flutti til Noregs, har hann hevur bú› og arbeitt seinastu níggju árini. Fyrstu tí›ina arbeiddi hann hjá ø›rum kiropraktorum, men sein- astu seks árini hevur hann havt egna klinikk, vi› tveimum kiropraktorumí starvi. Kortini var hann ikki heilt li›ugur at útbúgva seg, tí fyri umlei› f‡ra árum sí›ani fór hann aftur á skúla, og hesafer› var mál- i› at lesa til akupunktør á Norsk Akupunkturskole. Hetta er ein partí›arút- búgving, sum tekur tr‡ og eitt hálvt ár, og hann var li›ugur, sum akupunktør í vár. Annars er kiropraktorút- búgvingin ein seks ára kandidatútbúgving, sum nú kann takast vi› lærda há- skúlan í Odense. Tá Ári byrja›i kundi hann bert taka ta› eina ári í Odense. Eftir ta› lá lei›in til Ong- lands. Nú er útbúgvingartí›in farin afturum, og framtí›in liggur í Føroyum. Nærri ásett á Argjum og í Runavík har Ári hevur innrætta› sær vi›ger›arstovur. Vi›gera vøddapínu At sagt, at føroyingar eru ovvanir vi› kiropraktik, hev›i helst veri› ov nógv av tí gó›a. Einu tí›ina vóru teir tveir, men seinastu árini hevur bert tann eini veri›. A›rasta›ni – eitt nú í Noregi – eru nógv fleiri kiropraktorar, eisini um mált ver›ur eftir fólkatalin- um. Tí er hetta, samanbori› vi› okkara grannalond, ein nokk so ókendur vi›ger›ar- formur her á okkara lei›um og so er kanska ikki so fjart at spyrja Ára, hvat kiro- praktikk er fyri naka›. – Ta› er ein vi›ger›ar- formur, har vit vi›ger›a pínu í vøddum, sinum og li›um, grei›ir Ári frá. Hann sigur, at teirra ar- bei›i› er at vi›gera vøddar- nar og li›irnar vi› at strekkja teir og m‡kja teir. Ymsir teknikkir ver›a brúktir, men endamáli› er eittans, og ta› er at fáa stív- leikan og pínuna úr li›un- um og musklum, og harvi› at økja um rørsluna. – Ein annar t‡dningar- mikil partur av okkara ar- bei›søki er at geva sjúk- lingunum gó› rá› um ar- bei›sstø›ur, venjingar og hvat tey kunnu gera fyri at for›a fyri, at tey fáa sama »feilin« aftur, leggur Ári afturat. Umlei› 80% av okkara sjúklingum hava høvu›pínu, ilt í nakkanum, økslini, millum her›ablø›- ini, í mjadnunum og í lend- unum, t.v.s heilt vanligar lenda-, rygg- og nakka- pínur. Hini 20% hava ilt í ø›rum li›um so sum knø- um og albogum. Tá tosa› ver›ur um kiro- praktor vi›ger›, ver›ur ofta tosa› um, at ta› brakar og knakar. Hevur hetta kanska vi› sær, at fólk ikki tora til kiropraktor? – Eg veit, at ta› eru fólk, sum ikki tora til kiro- praktor, tí at tey vænta at fáa ilt. Samstundis má eg tó siga, at eg veit ikki um nakran, sum er givin vi› vi›ger›, av teirri orsøk at tey hava fingi› ilt ella ikki hava tolt vi›ger›ina. Sjúk- lingarnir fáa ikki ilt tá vit vi›gera li›irnar, men sjálvandi kennist ta› sárt, tá vit vi›gera vøddar, sum kanska hava veri› spentir í langa tí›. Hetta hvørvur tó ofta eftir nøkrum vi›ger›- um, sigur Ári. Skjót vi›ger› er t‡dningarmikil Tá vit spyrja Ára, nær fólk koma til vi›ger› hjá einum kiropraktor, sigur hann, at ta› er ymiskt, men at tey í høvu›sheitum kunnu b‡tast í tríggjar bólkar. Ein, sum hevur »akutta« pínu, t.d. heksaskot ella hald í nakkanum, sum fer so inn á bein, at alt anna› má bí›a. Hesi koma alt fyri eitt, tá N‡ggj kiropraktor- og akupunkturstova: Vi› nálum og berum hondum »Umlei› 80 prosent av sjúklingunum sum koma til kiropraktor hava høvu›pínu, ilt í nakkanum, økslini, millum her›ablø›ini, í mjadnunum ella í lendunum, vi› stráling ni›ur í beinini. Hetta er ta›, vit kalla »vanligar« lenda-, rygg- og nakkapínur. Hini 20 prosentini hava pínu í ø›rum li›um og musklum« tey merkja pínuna. – Næsti bólkurin eru tey, sum hava havt pínu aftur- vendandi í fleiri ár. Hesi kenna loppurnar á gongu- lagnum, um vit skulu siga ta› so, og hava lært, at um tey fáa vi›ger› stundisliga, fer pínan skjótari vekk. Tri›i bólkurin, sum er ein alt ov stórur bólkur, um- fatar tey, i› hava havt ilt í longri tí›. Ta› vanliga er, at tey ikki hava havt ól‡›andi pínu, hon er komin og farin, vor›in verri tá tey leggja ov nógv fyri, og onkur sigur eisini, at tey hava vant seg vi› pínuna. Grundin til at hesi taka stig til at koma til vi›ger› er oftast, at pínan er vor›in verri ella, at tey hava fingi› nokk og at nú skal okkurt gerast, grei›ir Ári frá. Hann leggur afturat, at ta› hjá teimum, sum hjá ø›rum vi›ger›arum, hevur stóran t‡dning, at sjúkling- arnir koma alt fyri eitt, og ikki bí›a, tí skjótari vi›- ger›in ver›ur latin, betri og skjótari síggjast úrslitini. Í samrø›u vi› ein kiro- praktor er ta› nærliggjandi at spyrja hví teir taka røntgenmyndir. Ári sigur, at ta› er rætt, at kiropraktorar ofta taka røntgenmyndir, men und- irstrikar at ta› ikki er ney ›- ugt at taka myndir av øllum sjúklingum. Ofta geva a›rar kanningar fleiri og t‡dningarmiklari uppl‡s- ingar. – Vit mugu hava í huga, at vanligar røntgen- myndir »bert« vísa beina- grindina, t.v.s ikki musklar, sinir, diskar, og líknandi. Bló›royndir og ymisk sløg av skannarum geva uppl‡s- ingar um økir, sum røntgen ikki sær, sigur hann og leggur afturat, at hann eftir at sjúklingurin er kanna›ur fyrstu fer›, ger av hvørjar ví›ari kanningar møguliga eru ney›ugar. Eykavi›ger› vi › nálum Sum nevnt frammanfyri, er Ári, umframt at vera útbúgvin kiropraktor, eisini útbúgvin akupunktør. Vit spurdu hann, hví hann fór undir hesa útbúgvingina. – Í Noregi arbeiddi eg nógv saman vi› tveimum fysioterapeutum, har annar eisini var akupunktør. Hann eggja›i mær at fara undir at lesa til akupunktør, og fyri at siga ta›, sum ta› er, so var eg lættur at yvirtala, tí ta› var greitt fyri mær, at vi›ger›in gav naka›, sum hvørki fysioterapi ella kiroptaktikk geva, sigur Ári. – Allir vi›ger›arhættir hava sína styrki og veik- leikar, og hjá okkum vi›- ger›arum, er alney›ugt, at vit eru tilvitandi um hetta. Bert á tann hátt kunnu vit veita sjúklingunum ta røttu vi›ger›ina, leggur Ári afturat. Vi› akupunkturi vi›ger› Ári serliga pínu, ta› vil siga, migrenu, akslapínu eins og mjadna- og ryggja- pínu, og ta› hevur víst seg at hava gó› úrslit. Samstarv hevur t‡dning Seinastu mongu árini er tali› av fysioterapeutum vaksi› almiki› her heima, og vit kunnu tí ikki lata vera vi› at spyrja, um ta› í veruleikanum ikki er sam- anfall millum ta›, sum kiropraktorar gera og ta›, sum fysioterapeutarnir gera. Ári vi›gongur, at yrkis- bólkarnir liggja tætt í ávísum førum. – Men ta› er tó munur á. Vit hoyra javnan um fólk, sum antin hava fingi› vi›ger› hjá fysioterapeuti ella hjá kiropraktor uttan úrslit. So ver›ur hin vi›- ger›in roynd og so ber bet- ur til. Hetta kemst í grundini av, at vit hava ymiskar útbúgvingar og harvi› ymiskar meiningar um hvussu vi›ger›in skal fara fram. Ta› merkir so eisini, at vit geva sama sjúklingi ólíka vi›ger›. Men í veruleikanum merkir ta› bara, at sjúklingurin fær fleiri tilbo›, og í sí›sta enda, skuldi ta› veri› til ta› betra, sigur Ári. Nær skal ein so fara til fysioterapeut og nær skal ein fara til kiropraktor? – Í veruleikanum haldi eg, at ta› er samarbei›i›, sum hevur størstan t‡dning. Øll tey seks árini eg ar- beiddi í Noregi, hev›i eg tætt samstarv vi› læknar, fysioterapeutar og aku- punktørar. Vit tosa›u um ivamál, sum stungu seg upp í sambandi vi› vi›ger› av ymsum sjúklingum, og ta› gav eitt gott úrslit. – Tí ta› er upp til okkara, sum arbei›a vi› hesum, hvønn dag, at avger›a hvørja vi›ger› tann ein- staki sjúklingurin skal hava. Onkuntí› gevur t.d. fysioterapi betri úrslit, onkuntí› kiropraktikk og onkuntí› er ta› ein bland- ingur av bá›um, sum skal til, og tí hevur ta› so stór- an t‡dning, at vi›ger›- ararnir samstarva, heldur Ári. Mytur »Tú mást læra teg at liva vi› pínuni« – Hesi rá› eru givin alt ov ofta. Tey flestu kunnu fáa hjálp í dag. »Eg havi ilt í rygginum, tí ta› eina beini er styttri enn hitt« – Eingin er symmetriskur, men vanliga klára ryggurin og kokan at laga seg eftir at anna› beini er styttri. »Eg havi ilt í beinunum, tí havi eg diskusprolaps« – Hóast sjúklingurin hevur pínu í beininum, so er ta› ikki vist, at hann hevur diskusprolaps. Ofta vísir ta› seg, at pína í vøddum, koku eins og onnur sløg av ryggjapínu, kunnu geva pínu út í fótin. »Tú ver›ur frískur í rygginum av at liggja í seingini« – Í flestu førum vísir ta› seg at vera skeivt at leggjast í seingina, tá ein hevur pínu í rygginum. Loyvir pínan tí, skal sjúklingurin upp at ganga. »Um kiropraktorvi›ger› ikki virkar eftir tveimum ella trimum fer›um, so er nyttuleyst at halda fram.« – Ja, hetta hoyra vit vi›hvørt. Hetta kemst helst av, at nøkur sløg av ryggjapínu bert krevja heilt fáar vi›ger›ir. Men hevur sjúklingurin gingi› leingi, so krevur ta› drúgvari vi›ger›. »Kiropraktorar vi›gera bara beinagrindina« – Kiropraktorar hava útbúgving at kanna og vi›gera li›ir og musklar, sum ikki virka, sum teir skulu. Li›vi›ger› er vøddavi›ger›, og umvent. Vøddarnir slappa bert av um li›irnir virka eftir vild. Tí vi›ger›a flestu kiropraktorar li›ir og vøddar. Visti tú at? • tú hevur 400 vøddar • beinagrindin telur 214 knotur • kiropraktikk er ein seks ára útbúgving • tær ikki n‡tist ávísing frá lækna fyri at sleppa til kiropraktor • eftir at tú ert fyltur 40 ár minka møguleikarnir fyri brá›feingis hald í rygginum • 80 prosent av nor›búgvum fáa ilt í ryggin minst eina fer› í lívinum »Ta› eru nógv, sum ikki tora til kiropraktor, tí tey halda, at mann fær ø›iliga ilt. Tey hoyra, at ta› brakar og knakar og tí eru tey bangin. Hinvegin, so havi eg enn ikki uppliva›, at fólk eru givin vi› vi›ger›ini av teirri orsøk, at tey hava fingi› ilt ella ikki hava tolt vi›ger›ina« Eftir at hava veri› í Danmark, Onglandi, Svøríki og Noregi sí›ani 1984 hevur Ári Rasmussen gjørt av at flyta aftur til Føroyar, og nú hevur hann lati› upp kiropraktor og akupunkturstovu í Nor›urstíggi á Argjum og í heilsumi›stø›ini í Runavík (Mynd: Jens Kr. Vang) »Sjúklingurin rindar 100 krónur fyri hvørja vi›ger›ina. Sjúkrakassin rindar restina, líkamiki› um sjúklingurin hevur ávísing frá lækna ella ikki. Ta› vil siga, at sjúklingi tørvar ikki ávísing fyri at koma í vi›ger› hjá kiropraktor«