mikudagur 29. mars 2006síða 23

UTTAN ÚR HEIMI Vinnarin á ísraelska tjóðartingsvalinum, Ehud Olmert, sigur, at Ísrael skal hava endaligt mark innan fimm ár - við ella uttan hjálp frá palestinum Ísrael Árni Joensen fartekst@mail.dk – Ísraelska demokratiið hev­ur talað. Ísrael vil hava Kadima, segði ein fegin Ehud Olmert, eftir at tað var vorðið greitt, at flokkur hansara hevði vunnið tjóðar­ tingsvalið í gjár. Sambært valnevndini fekk Kadima 28 av teimum 120 sessunum í tinginum, og Arbeiðaraflokkurin gjørd­ist sum væntað næst­størsti flokk­ ur við 20 um­boð­um. Síðani kom átrúnaðarflokkurin Shas við 13 tinglimum, høgra­flokkurin Yisrael Beiteinu við 12 og at enda Likud við 11 tingmonnum. Politiskir eygleiðarar í Jerusa­lem vænta, at Kadima og Arbeiðaraflokkurin fara at tingast um at skipa stjórn, tí teir báðir flokkarnir eru samdir á teimum flestu týð­ andi økjunum. Men Ar­beið­ ara­flokkurin verður neyvan lættur at dansa við. Flokkurin fekk eitt betri valúrslit, enn tey flestu høvdu væntað, og tí fer hann væntandi at seta fleiri krøv fyri at skipa stjórn saman við Kadima. Ósigurin hjá Likud var størri, enn eygleiðarar høvdu roknað við, men í gjárkvøldið segði Benjamin Netanyahu, floksformaður, kortini, at hann ætlar sær at halda fram í formansstarvinum. Endaligt mark Í takkarrøðuni endurtók Ehud Olmert, at Kadima fer at fullføra ætlanina um, at Ísrael skal hava eitt endaligt landamark í seinasta lagi í 2010, og at flokkurin held­ ur fast um ætlanina at niður­ leggja nakrar av teimum jødisku niðursetubygdunum á Vestara Áarbakka. Hann ásannaði, at sambært halgu­ bók er Vestari Áarbakki land jødanna. – Men veruleikin og um­støð­urnar gera, at vit eru til reiðar at gera eina neyð­semju, sum ber í sær, at vit mugu lata ein part av tí elskaða landinum Ísrael frá okkum, hóast tað nívir okkum, segði Ehud Olmert millum annað. Hann duldi ikki fyri, at Ísrael fer at fullføra sítt landa­ mark, sama um palestinar vilja medvirka ella ikki. – Eru palestinar ikki sinn­ aðir at virka fyri friði, fer Ísrael at taka sína lagnu í egn­ ar hendur og at áseta markið eftir tingingar við USA og aðrar stuðlar. Hamas-leiðarin Ismail Haniyeh, sum fyri stuttum varð tilnevndur palestinskur forsætisráðharri, segði í gjár­ kvøldið, at tað verður ikki friður í økinum, um Ísrael ásetir markið uttan at tosa við palestinar. Longu mánaðir undan innrásini í Irak hevði George W. Bush, forseti, gjørt av at leypa á landið, sama um vápna­ eftir­lits­menninir hjá ST funnu nøkur hópoyðingarvápn ella ikki USA Árni Joensen fartekst@mail.dk Tá George W. Bush og Tony Blair hittust í Hvítu Húsunum í januar í 2003, greiddi amerikanski forsetin bretska forsætisráðharranum frá, at hann hevði gjørt av at leypa á Irak. Tað hevði ong­an týdning, um vápna­ eftirlitsmenninir hjá ST funnu nøkur hópoyðingarvápn í Irak ella ikki, tí USA fór at leypa á kortini, fekk Blair at vita sambært New York Times. Uttanríkispolitiski ráð­gev­ in hjá Blair, David Manning, skrivaði eina frásøgn frá fund­inum, og skjalið bleiv stemplað sum sera loyniligt. Í tí stóð millum annað, at sambært forsetanum byrjar amerikanska álopið tann 10. mars. – Bush sigur, at tann dag­in byrjar bumbingin, skriv­aði Manning í fundar­ frásøgnina. Fimm dagar eftir fundin í Hvítu Húsunum fór Colin Powell, uttanríkisráðharri, í trygdarráðið hjá ST at sann­føra hini londini um øll hópoyðingarvápnini hjá Saddam Hussein. Próvtil­ farið skuldi vísa, at Irak var ein hóttan ímóti altjóða trygdini, og at landið fjaldi hópoyðingarvápn. Í fundarfrásøgnini hjá David Manning stendur eis­ ini, at teir báðir leiðararnir vónaðu, at kríggið fór at verða stutt. Hinvegin vænt­ aðu teir, at tað fór at taka sína tíð at umskipa Irak, men at tað fór at lata seg gera, skrivar New York Times. Nr. 63 - 29. mars 2006 23 Ein 19 ára gamal norðmaður hevur fingið fýra mánaða fongsul, tí hann kom í skúla við einari løddari skamm­byrsu. Maðurin gekk í skúla í Oslo, tá hann bleiv tikin í november í fjør. Undir avhoyringunum greiddi hann løgregluni frá, at hann hevði útvegað sær skammbyrsuna, so hann kundi verja seg. Maðurin varð avdúkaður ein dagin, hann sat og roykti hasj stutt frá skúlanum. Ein løgreglumaður kom fram­ við, og tá hann skuldi kanna, hvat maðurin hevði uppi á sær, datt skammbyrsan úr einum lumma. Tað vísti seg, at seks patrónir vóru í henni. Ákæruvaldið kravdi fong­ sulsrevsing og fekk viðhald í rættinum. Dómarin segði tað vera sera álvarssamt, at maðurin hevði havt eina lødda skammbyrsu við sær í skúla, og harafturat høvdu kanningarnar av­­ dúkað, at hann hevði havt skammbyrsuna við sær í skúla fleiri ferðir. Tann 19 ára gamli bleiv sam­stundis burt­ur­víst­ur úr skúl­an­­um, skrivar VG. Í Bruxelles hevur ES- nevnd­in gjørt av at kanna, hvat tað kostar ar tosa í far­ telefon, og endamálið er at gera tað bíligari at tosa ímillum lond. Evroparáðið arbeiðir eis­ ini við málinum, og fyrsta dagin kemur eitt lógar­upp­ skot haðani, sigur BBC. Sambært uppskotinum skal tað kosta tað sama at svara einari uppringing úr útlandinum, sama hvørjum landi móttakarin er staddur í, og harafturat ætlar ráðið, at ein samrøða til útlandið skal kosta tað sama sum ein innanlendis samrøða. Telefonfeløgini siga, at tey hava longu tikið stig til at lækka prísin. Í fleiri lond­um, teirra mill­ um Dan­mark, hava polit­ ik­arar leingi tosað um at fáa meiri einsháttað viður­ skifti innan fartelefon, tí ofta eru tilboðini hjá tele­ fonfeløgunum so torskild, at tað er at kalla vónleyst hjá fólki at síggja, hvat er tað bíligasta og besta til­ boðið. ES heldur, at tað er ov dýrt at tosa í fartelefon Casper Weinberger, sum var verjumálaráðharri hjá Ronald Reagan, doyði fyrra­dagin. Hann var 88 ára gam­al. Áðrenn hann gjørdist verju­málaráðharri, hevði Weinberger verið fíggjar­ leiðari hjá Richard Nixon, og í tí starvinum bar hann orð fyri at ansa so væl eft­ ir pengunum, at hann ofta bleiv umrøddur sum ”Spari­ knívurin”. Men sum verjumála­ ráð­harri var hann alt ann­ að enn sparin, tí eing­in amerikanskur verju­mála­ ráðharri hevur brúkt so nógv­ar pengar í friðartíð sum hann. Stutt eftir at stjórnin hjá Reagan hevði tikið við í januar í 1981, eydnaðist tað Weinberger at fáa Kongressina at játta eina billión dollarar til vápn, og seinni komu nógvar milliardir dollarar afturat. Tað var eisini Wein­­berger, sum legði ta so­kallaðu stjørnu­krígs­ætl­ an­ina fram. Casper Weinberger var verjumálaráðharri, tá USA og Sovjetsamveldið tingaðust um avdubbing, og hann var sannførdur um, at skuldi USA fáa russ­ar at slaka, máttu ameri­kan­ar­ar­ nir seta hart ímóti hørðum. Samstundis skuldi USA útbyggja sína vápnamegi so nógv, at Sovjetsamveldið megnaði ikki at fylgja við. Og sambært soninum fekk hann rætt. – Vit eiga at minnast hann sum ein heimspolitikara. Tað, sum hann og Reag­ an gjørdu, noyddi Sovjet­ samveldið á knøini, segði Casper Weinberger yngri, tá hann kunngjørdi, at páp­ in var deyður. Í skúla við skammbyrsu Fartelefonin ov dýr Weinberger deyður Nú skal Ísrael hava endaligt mark Hópoyðingarvápnini høvdu einki at siga Ehud Olmert: – Ísrael skal hava endaligt mark í seinasta lagi í 2010 Mynd: Reuters