mikudagur 29. november 2000síða 4

Nr. 230 - 29. november 2000 7 6 Nr. 230 - 29. november 2000 Tí›indaskriv frá Nor›urlandahúsinum Klassiskar trioir Bókaútgáva »Úthavsdagar - Oceaniske dage« Í sambandi vi› 100-ára dagin hjá Jørgen-Frantz Jacobsen tann 29.11. kemur bókin “Úthavs- dagar - Oceaniske dage” út vi› greinum um ritverk hansara og um ta› hjá Williami Heine- sen. Har eru greinir um skaldsøguna og um filmin “Barbara”. Turi› Sigur›adóttir skrivar um essay og yrkisprosu hansara og Leyvoy Joensen l‡sir leiklutir- nar hjá Jørgen-Frantz Jacobsen og Williami Heinesen í tjó›skapar- ligu menningini í 20. øld. Hanne Flohr Sør- ensen skrivar um bræva- skifti› millum høvund- arnar. Ritverki› hjá Williami Heinesen ver›ur vi›- gjørt í fleiri greinum, m.a. eftir Torben Bro- strøm professari, sum skrivar um yrkingar hansara. Harafturat skriva Vár í Ólavsstovu um “Laterna magica” og Malan Marnersdóttir um “Tårnet ved verdens ende”. Umframt fleiri a›rar greinir um bá›ar høv- undarnar. Bókin er úrslit av rá›- stevnuni “Úthavsdagar” í Nor›urlandahúsinum 25.-27. maj í ár. Bók- mentafrø›ingar, høv- undar og bókmenta- áhuga› úr Nor›urlond- um tóku lut. Ritstjórar eru Malan Marnersdóttir og Turi› Sigur›ardóttir. Útgevari: Fró›skapar- felagi› og Nor›urlanda- húsi›. Bókin ver›ur at fáa í bókahandlunum og hjá Bókami›søluni: BMS@post.olivant.fo Almennur fyrilestur ver›ur á Fiskirannsóknarstovuni mikukvøldi› 29. november 2000 kl. 20.00. Í sambandi vi›, at UNESCO hevur tilnevnt ár 2000 sum altjó›a stødd- frø›iár, heldur Petur Zacha- riassen, cand.scient, lektari á Náttúruvísindadeildini á Fr ó › s k a p a r s e t r i n u m , fyrilestur, i› hann kallar: Hvat var heimurin uttan Pytagoras? Uttan støddfrø›i og tøknifrø›i er eitt nútímans samfelag púra lami›. Støddfrø›iligir formlar og myndlar eru lagdir í teldur og tól til at planleggja eftir, til at gera metingar vi› og til at st‡ra vi›. Hjá verk- frø›ingum, ve›urfrø›ing- um, búskaparfrø›ingum og mongum ø›rum er stødd- frø›in vor›in eitt ómissandi ambo› til at l‡sa og greina fyribrigdi í náttúru og samfelagi. Í fyrilestrinum ver›ur hugleitt um ta›, i› ey ›- kennir støddfrø›ina sum vísindagrein, og um hvussu støddfrø›in í sjálvari sær hevur ment seg í øldir. Dømi ver›a tikin fram um spurningar, i› hava hug- tiki› støddfrø›ingar, og hvussu er lagt til vi› n‡ggjum evnisøkjum, hug- tøkum og hugsanarháttum. Eisini ver›ur nomi› vi›, hvussu óvissa og sann- líkindi hava fingi› stødd- frø›iligan ham. Sí eisini heimasí›una www.sleipnir.fo/setur/tiltoe k Jens Jørgin Thorsen farin til himmals Jens Jørgin Thorsen er farin avsta› millum stjørnudust og stjørnutinnur. Hann fl‡gur í leopardbuksum og leopard frakka. Hann situr í fangi Abrahams og mimar sínar gla›u løtur í happening og drekkur hvíta kúgvamjólk og málar krussudullur á himnaveggum. Málingin rennur eftir kjálkum, nøs og dryppar úr hondum - eftir bringu, úr lagandi eygnakrókum - málningaløgur fl‡tur eftir himnagøtum, har vassandi himnabørn tvassa í gulari, rey›ari og bláari máling. Jens Jørgin hevur einglaveingir úr leopardskinni, sum bleiktra í himnavindum. Skeinur eru allasta›ni - rey›ar gular og bláar. Øll laga og eru gla› og frøast, tí Jens Jorgin gongur fra dyr til dyr og mussar gomul og ung- gamlar sveinar og ungu sprund av himnaongum, so rey›ur, gulur, bláur og grønur. Sjálvur Várharra situr í skellilátri - gulur, grønur og bláur. Málingaløta er i Himmiríki. Frits Johannesen Fløgan kann sigast at vera eitt yvirlit yvir tónleika- lívi› í Føroyum innan "folk/ethnic" nú vit eru á markinum til ta n‡ggja ártúsund. Á fløguni eru 16 upp- tøkur frá 1975 til 2000. All- ar hesar upptøkurnar eru at finna á ø›rum útgávum hjá Plátufelagnum Tutl, og eru tí eisini millum tær nú yvir 150 útgávurnar í Tutl kataloginum fyri 2001, sum ver›ur li›ugt um n‡ggjárs- leiti›. Útgávunan inniheldur: Skjaldur, Enekk, Kári p, Annika Hoydal, Spæli- menninir, Haldurs café, Ívar Bærentsen, Safir, Sula, Jógvan Andrias, Hanus G. Johansen, Rebekka & Spælimenninir, Sjómans- rímur, Kingosangur og Kvæ›i. Fløgan er komin í fløgu- bú›irnar og kostar Kr. 159,- Plátufelagi› Tutl gevur í dag út savnsfløguna: N‡ggj fløga frá Tutl Hóskvøldi› 28. november 2000, kl. 19.30 ver›ur tri›ja konsertin av sjey í vetur hjá Or(eus , tón- leikafelagi Nor›urlanda- húsinum, og hesafer› ver›- ur ta› DOGME- trioin, i› er manna› vi› trimum tónleikarum Alice Testrup, Danmark, klaver, Kanny Sambleben, violin og Ib Hermann, Danmark, cello. Tey tr‡ spældu fyri fyrstu fer› saman í 1952. Tá lósu tey á konservatoriinum í Keypamannahavn. Tey hava gjøgnum árini øll tr‡ veri› sera virkin innan tónleik, og nú øll tr‡ eru pensionera›i, eru tey aftur farin at spæl saman. Alice Testrup hevur veri› lærari á tí Kongaliga Danska Konservatoriinum, sum so mangir a›rir roynd- ir tónleikarar. Kanny Sambleben var í sínari tí› fiólleikari í Sjællands Symfoniorkester, og seinni hevur hann veri› musikkskúlalærari í Føroy- um. Kanny og nor›ma›urin Magne Synnevåg tóku stig til at stovna Føroya Sym- foniorkestur í 1983. Ib Hermann hevur veri› celloleikari í Kongaliga Danska Kapellinum. Navni› DOGME- trioin kemur av, at tey siga seg hava undirvíst fyri seg. Á skránni á konsertin 30. november ver›a spæld verk eftir: Haydn, Beethoven og Brahms. Tí›indaskriv frá Fró›skaparsetrinum og Fró›skaparfelagnum: Almennur fyrilestur Fyrsti sjónleikurin eftir Hanus Kamban l‡sir skaldsins stø›u í einum rúmi, har tilveran er hótt av lúnskum undirstreymum. Yrkjarin Hans Andrias Djurhuus hevur fingi› at vita, at hann sleppur á ársskei› á Danmarkar læraraháskúla fyri tri›ju fer›. Tískil halda hann og kona hansara Petra stór- fingna veitslu fyri vinum og skyldfólkum. Sjónleikurin Heyst- veingir tekur vi› leygardag fyrrapart dagin eftir veitsl- una. Tey bæ›i Hjørdis Djurhuus – dóttir Janus skald – og Villi Magnussen fáast vi› at rudda upp inni hjá Hans Andriasi, me›an tey práta um, hvussu veitsl- an hevur gingi›. Umframt tey hitta vit í leikinum Hans Andrias, Petru og Janus skald. Men ta› er ikki fyrr enn rei›arin og handils- ma›urin Sofus í Kollafir›i trínur inn á pallin, at onkur gøtan ver›ur ógrei› – og fer› kemur á leikin. Fyrsti sjónleikurin eftir Hanus Kamban l‡sir skald- sins stø›u í einum rúmi, har ikki altí› er vítt til veggja, og har tilveran er hótt av lúnskum undirstreymum. Leikurin er spennandi og stuttligur, men eisini ber- søgin og speiskur. Hann speglar aftur tey kreppu- raktu tríatiárini – og okkara egnu tí›. Yvir hendingunum – sum eitt fleyr av melankoli – dvølur nocturna 21 í C moll eftir tónaskaldi› Frédéric Chopin. Ta› er Mentunargrunnur Studentafelagsins, sum gevur hesa bók út. Bókin er prenta› á Hestprenti. Permumyndina hevur listama›urin Marius Olsen gjørt. Heystveingir er 80 bla›sí›ur og kostar kr. 120. Bókaútgáva Lúnskir undirstreymar Í hungursverkfalli á níggjunda degi 67 ára gamli Joen av Vollanum er farin í hungursverkfall, fyri at fáa uppreisn og endurgjald fyri ta lí›ing og forfylging, honun hevur veri › fyri á donskum sinnissjúkrahúsi. Hann b‡r nú í Havn Jústinus Leivsson Eidesgaard Á einum lítlum nossligum kamari í gistingarhúsinum Blád‡pi›, Dr. Jacobsens- gøta 14-16. í Havn, situr ein 67 ára gamal ma›ur. Hann er nokk so einsamall- ur í ver›ini. Í apríl mána›i fl‡ddi hann til Føroya, tí hann kendi seg forfylgdan av danska sjúkrahúsverkin- um. Ma›urin er væl ílætin, n‡ráka›ur og angin av frískum barberspritti hong- ur í rúminum. Seinastu 18 árini hevur hann havt sam- band vi› psykiatrisku deild á Odensen Sjúkrahúsi og í Middelfart og hann metir seg ver›a skaddan av vi›- fer›ini hann hevur fingi› á hesum deildum. Ma›urin er blídlligur at tosa vi›, er heilt ni›ri á jør›ini, tá vit tosa um van- ligar gerandis hendingar, men hevur hug at gerast eitt sindur beiskur og vrei›ur, tá vit nærkast, hvussu hann hevur havt ta› í samband vi› tilkn‡ti til psykiatrisku deild á sjúkrahúsinum í Od- ense og í Middelfart. Joen av Vollanum hevur ongantí› havt samband vi› psykiatrisku deild á lands- sjúkrahúsinum og beisk- leikin er ikki vendur móti Føroyum. Hann kennir seg skeivt vi›farnan av danska heilsuverkinum og tí hevur hann sum seinasta útveg avgjørt at fara í hungurs- verkfall, fyri at fáa upp- reisn og endurgjald. Og hann hevur ongar ætlanir um at leska ein bita aftur, fyrr enn danski løgmála- rá›harrin Frank Jensen, vegna samfelagi›, hevur bøtt ska›an aftur. Kunna› pressuna 24. februar í fjør sendir Joen av Vollanum danska løgmálará›harranum, Frank Jensen, eitt skriv, har hann grei›ir frá hvussu hann er vi›farin av danska heilsuverkinum og danska politinum seinastu níggju árini. Hann byrjar brævi› vi› at grei›a frá hvussu politii› hevur hildi› eyguni vi› honum fyrru helvt av níti- árunum og hvussu hetta enda›i vi›, at hann var› tvanginnlagdur á psykiat- risku deilt á Odensen sjúkr- ahúsi. Sí›an grei›ir hann frá hvussu hann, uttan sjálvur at geva loyvi ver›ur tvangs- vi›gjørdur vi› nervaheili- vági. Hann heldur, at heilin hevur tiki› ska›a av hesi vi›ger› og at hann í dag er munandi verri fyri, enn tá hann var› tvangsinnlagdur. Droymdi um hús – Ætlanin var ongantí›, at eg skuldi fl‡ggja til Føroya. Eg droymdi um at keypa mær eini eldri hús í Føroy- um og sí›an búgva her ein- ar tveir til tríggjar mána›a av árinum, nú eg eri pensi- onera›ur. Eg eri í dag 67 og flutti til Danmarkar fyri 47 árum sí›an. Men eg kann ikki búgva longur í Dan- mark, tí eg kenni, at eg havi tiki› ska›a at tí vi›fer›, eg havi fingi› av danska poli- tinum og heilsuverkinum, sigur Joen av Vollanum. Joen er útbúgvin maskin- meistari. Hann lærdi fyrst á Skála Skipasmi›ju og fór sí›an ni›ur á verksmi›juna, sum gjørdi Alpha Diesel í Fredrikshavn. Sí›an flutti hann til Odense, har hann tók maskinmeistaraútbúgv- ingina. Hann hevur siglt úti í fleiri ár. Í Odense var› hann giftur og hann eigur børn og barnabørn. – Hóast eg havi veri› út fyri nógvum í samband vi› psykiatrisku deildirnar í Odense og Middelfart, so hava børnini framvegis vir›ing fyri mær. Sama kann eg siga um familjuna annars. sigur hann. Má fáa ein enda – Hendan forfylging, sum eg kenni mær hevur veri› fyri og sum heldur fram, má fáa ein enda, kosta hvat ta› vil. Tí eri eg farin í hungursverkfall vi› vón um at okkurt positivt spyrst burturúr. – Eg havi ikki leska bitan sí›an seinasta t‡sdag klokkan 18:00. Eg veit, at hetta er álvarsligt fyri meg, tí eg havi eisini gamla- manna sukursjúku. Eg eri ikki serliga svangur, men eg lætni nógv. Eg eri veik- ari í dag, enn fyri eini viku sí›an, men enn orki eg at ganga mær ein túr, sigur Joen av Vollanum. Er tú bangin fyri at blíva tvangsinnlagdur í Føroy- um? – Nei, ta› eri eg ikki, eg havi einki útistandandi vi› føroyingar. Ta› er danska heilsuverki› eg strí›ist í móti, sigur Joen av Vollan- um. Er tú ikki bangin fyri at doyggja, um tú ikki etir? – Dey›in er sjálvandi seinasti útvegur, sum eg ikki óttist. Sum sagt, hend- an forfylging av mær má fáa ein enda, kunnu onnur ikki finna loysnina, so má eg finna hana sjálvur. Politii› kann onki gera Jústinus Leivsson Eidesgaard Vakthavandi á politistø›ini í Havn sigur, at um ein persónur velir at fara í hungursverkfall, so er ta› einki politii› kann gera vi› ta›. – Fólk hava sín fría vilja og ta› er ongin lóg her á landi sum sigur, at fólk ikki hava loyvi at fara í hungursverkfall, sigur vakthavandi á politistø›ini í Havn, tá vit tosa›u vi› hann mánadagin. – Men sjálvandi, vit fara at halda eyguni vi› manninum, sigur hann. Sjálvdan innløgd uttan grund Jústinus Leivsson Eidesgaard Ta› finnst ein lóg, sum ger reglur fyr, nær ein kann vera tvangsinnlagdur ella ikki. Talan er um grei›ar reglur. Lógin sigur í høvu›sheitinum, at um talan er um ein sjúkan persón, sum vegna sína sjúku kann gera seg inn á seg sjálvan og onnur, so er grund fyri innleggjan. Tveir óhefir læknar skulu siga gott fyri, at ein persónur ver›ur tvangsinnlagdur. Kærumyndugleikin er løgmálará›harrin og í 99 prosent av førunum gevur hann læknunum vi›hald.