leygardagur 2. desember 2000síða 4

Løgma›ur sta›festir, at landsst‡ri› ikki ætlar at almanna- kunngera naka› meira um n‡ggja sjálvst‡risleistin, fyrr enn ein avtala er fingin í lag vi› danir SJÁLVST†RIS- LEISTURIN John Johannessen Nógv samband hevur veri› millum løgmann og danska forsætisrá›harran um n‡ggja sjálvst‡risleistin, sum landsst‡ri› leg›i 2. november. Men løgma›ur ætlar sær einki at siga um, hvat gongur fyri seg millum landsst‡ri› og donsku stjórnina fyrr enn partarnir eru komnir til eina avtalu. Andstø›ulei›ararnir, Ed- mund Joensen og Jóannes Eidesgaard, kravdu á fund- inum í uttanlandsnevndini í gjár at fáa meira at vita um samskifti› millum lands- st‡ri› og donsku stjórnina. Men ta› fingu teir ikki. Einki innlit Fjølmi›larnir hava eisini roynt at fingi› innlit í hetta samskifti›. Men ta› hevur higartil ikki eydnast. So- sialurin sendi 14. november Løgmansskrivstovuni eina umsók um alment innlit í alt samskifti millum Løg- mansskrivstovuna, danska forsætisrá›i› og a›rar myndugleikar sí›ani 26. oktober, tá fullveldissam- rá›ingarnar slitna›u. Svari› frá Løgmansskriv- stovuni var stutt og greitt. Einki skjal fyriliggur í fullveldismálinum, sum er datera› eftir 26. oktober og sum er umfata› av lógini um alment innlit. Løgma›ur váttar kortini, at hann hevur havt regluligt samband vi› danska for- sætisrá›harran um n‡ggja sjálvst‡risleistin hjá lands- st‡rinum. Sambært grein 6 í lógini um innlit í fyrisitingina, hevur borgarin eisini krav uppá innlit í munnligt samskifti millum myndug- leikar, sum hevur t‡dning fyri avger›ina í einum máli. Tískil kundi hugsast, at ta› skuldi bori› til at fingi› innlit í samskifti› millum løgmann og danska forsæt- isrá›harran. Men hetta ber kortini ikki til. Samrø›-ur- nar millum Anfinn Kalls- berg og Poul Nyrup Ras- mussen eru ikki umfata›ar av lógini um alment innlit, er svari› úr Tinganesi. Óformelt samskifti Løgma›ur sigur endamáli› vi› samskiftinum vi› danska forsætisrá›harran vera at fáa í lag eina avtalu eftir n‡ggja leistinum, sum samgongan hevur sett sær fyri. Men Anfinn Kallsberg vil kortini ikki kalla sam- skifti› vi› Poul Nyrup Rasmussen samrá›ingar. – Talan kann ikki vera um samrá›ingar, uttan part- arnir sita hvør sínu megin eitt samrá›ingarbor› vi› hvør sínum útspæli, sigur løgma›ur. Vit spyrja so løgmann, um samskifi› vi› danska forsætisrá›harran sostatt kann kallast óformelt prát. Men ta› heldur løgma›ur als ikki. – Talan er hvørki um samrá›ingar ella óformelt prát. Talan er um samskifti, sum hevur til endamáls at finna eina semju um n‡ggja leistin, sigur Anfinn Kalls- berg. Løgma›ur skilir ikki, hví fjølmi›larnir hava so stóra trongd at fáa at vita ná- greiniliga, hvat hann og danski forsætisrá›harrin tosa um. Hann vísir á, at máli› er á einum slíkum stø›i júst nú, at ta› ikki er egna› at ver›a brodera› og hongt út á ymsar hættir av fjølmi›lunum. – At halda á at krevja innlit í samskifti› er ta› sama sum at krevja at sleppa at sita undir li›ini á mær, hvørja fer› eg tosi vi› Nyrup í telefonini, sigur Anfinn Kallsberg. Løgma›ur ger greitt, at tá ein avtala fyriliggur, skulu fjølmi›lar og onnur púra greitt fáa at vita, hvat av- talan inniheldur. Men einki kemur út á›renn ta›, ger løgma›ur greitt. Tinganes er lukka› land Tinganes er lukka› land, tá ta› sn‡r seg um at fáa uppl‡singar um n‡ggja sjálvst‡risleistin. Løgma›ur ger greitt, at einki kemur út, fyrr enn ein avtala fyriliggur Jóannes Eidesgaard, fólkatingslimur, vil hava grei›i á, um danski forsætisrá›- harrin hevur vraka› sjálvst‡rislógina hjá Javna›arflokkinum sum ein møguleika at loysa spurningin um ríkisrættarligu stø›-una Magnus Dam Keypmannahavn Danski forsætisrá›harrin ver›ur nú noyddur til at taka stø›u til uppskoti› hjá Javna›arflokkinum um at lata eina sjálvst‡rislóg av- loysa heimast‡rislógina. Jóannes Eidesgaard, fólka- tingslimur, hevur reist máli› í Fólkatinginum í einum fyrispurningi til Poul Nyrup Rasmussen. Jóannes Eidesgaard held- ur, at ivi er sáddur um sjálvst‡rislógina eftir seinastu samrá›ingarnar millum stjórnina og landsst‡ri›, og hann vil nú hava grei›i á spurning- unum, sum hava tiki› seg upp. Í fyrispurninginum til danska forsætisrá›harran spyr Jóannes Eidesgaard, um sjálvst‡rislógin kann ver›a stø›i› undir n‡ggju ríkisrættarligu vi›urskift- unum millum Føroyar og Danmark. Hann vil hava at vita, um stjórnin veruliga hevur sagt, at løgtingi› ikki kann fáa lóggevandi vald á øllum økjum innanfyri danska ríki›. Hann vísir á úttalilsi frá løgmanni um, at stjórn- in hevur gjørt hesa ni›ur- stø›una á seinasta samrá›- ingarfundi. Anfinn Kallsberg hevur eftir seinasta samrá›ingar- fund sagt, at ta› bara er eitt lóggevandi ting í danska ríkinum, og ta› er Fólka- tingi›. Vi› ø›rum or›um eru heimildirnar hjá løg- tinginum avmarka›ar og heimast‡rislógin bert ein delegatiónslóg, sum Fólka- tingi› til eina og hvørja tí› kann taka aftur. Hesin spurningurin kann bert loysast, um Føroyar gerast ein suverenur statur, vil løgma›ur vera vi›. Jóannes Eidesgaard vil hava at vita, um forsætis- rá›harrin hevur somu stø›u sum løgma›ur, ella um ta› veruliga ber til at fáa fult ræ›i á øllum økjum innan- fyri danska ríki›, solei›is sum Javna›arflokkurin hevur skoti› upp í sjálv- st‡rislógini. Jóannes Eidesgaard vísir eisini á úttalilsi frá Høgna Hoydal, sum eftir samrá›- ingarnar hevur sta›fest, at sjálvst‡rislógin ikki letur seg gera í veruleikanum. Danski forsætisrá›harrin hevur hinvegin fleiri fer›ir av fólkatingsins rø›arapalli sagt, at sjálvst‡rislógin er eitt skilagott alternativ, og at ta› ber til at seta lógina í verk, og spurningurin er, um Nyrup hevur broytt stø›u ella ikki. Vi› sjálvst‡rislógini ver›ur sta›fest, at løgtingi› hevur fult ræ›i á øllum yvirtiknum málsøkjum, og hendan myndugleikan kann Fólkatingi› ikki taka aftur. Jóannes Eidesgaard vil hava forsætisrá›harran at svara uppá, um hetta veru- liga letur seg gera. Fólka- tingslimurin heldur ta› hava stóran t‡dning at fáa ivaspurningar beindar burt- ur, tí júst ta›, at løgtingi› hevur fult ræ›i á yvirtiknu málsøkjunum er kjarnin í uppskotinum um eina sjálvst‡rislóg. Nyrup skal vi›gera sjálvst‡rislógina Jóannes Eidesgaard spyr danska forsætisrá›harran, um møguleiki er fyri, at sjálvst‡risuppskoti› hjá Javna›arflokkinum kann loysa ríkisrættarliga spurningin Nr. 233 - 2. desember 2000 7 6 Nr. 233 - 2. desember 2000 ÚTGÁVA Jústinus Leivsson Eidesgaard Ella dreiva, fer›ast, flakka, mala, meyka, ranka, rank- ast, reika, rekast, reyla, sjórast, skóka, skókrast, slabba, slanka, slaknast, sleingjast, sleiva, slóma, slø›ast, snøklast, strella. streyla, svaga. sveima, vanna, vanka, vappa, vála vimsa ella bara ganga. Jú so nógv kann sigast um at ganga. Samheitaor›abókin er komin og Henning Thomsen hevur lagt áhugavert verk úr hondum, sum forlagi› Sti›in hevur givi› út. Í kvøld ver›ur áhugaverd kvøldseta í samband vi› at bókin er komin út. Hetta hendir klokkan 19:30. Tá ver›ur bókin framløgd, rø›ur hildnar, Hanus Jo- hansen syngur og kaffi og køkur vera at fáa. Føroyska máli› er væl lívga› seinastu árini vi› or›abókum. Nú ber sanni- liga til at leita og samheita- or›abókin er kærkomin. Nógv or› eru í okkara fyrstu synonymor›abók og øll eru ikki eins gó› í øllum førum. Men nú hevur tú møguleikan skjótt at finna or›, sum eru í ætt vi› hvør annan og munandi lættir um, tá ein skrivar vi› einum so hentum ambo›i á bor›inum. Henning Thomsen vi› n‡ggju bókini Í gjár, tann 1. desemb- er vóru 30 ár li›in, sí›an virki› hjá O C Joensen á Oyri tók móti fyrstu skeljun- um. Samstundis høvdu tvær av kvinn- unum, sum vóru til arbei›is fyrsta dagin, 30 ára starvsdag 30 ÁRA STARVSDAGUR Edvard Joensen Oyri: Anna Maria Petersen og Lydia Dahl av Oyri høvdu í gjár 30 ára starvs- dag á virkinum hjá O C Joensen. Tann 1. desember í 1970 vóru tær vi› til at taka móti fyrstu skeljunum, sum landa›ar vór›u til virki›, og tær arbei›a har enn. Hendan dagin vór›u tær bá›ar saman vi› Súsonnu Andreasen av Oyri og Jo- han Poulsen av Oyrarbakka og tóku ímóti skeljunum, sum Poppy leg›i upp. Súsanna er nú komin so miki› til árs, at hon er givin at arbei›a, og Johan, ella Hanni, sum hann var› nevndur, ikki er okkara millum meira. Lydia og Anna Maria minnast, grei›a tær frá, at tær stó›u vi› eitt træbor›, har ein takrenna var í mi›- uni og reinsa›u skeljarnar, sum Hanni hev›i loypt í eini gassgr‡tu og lagt teim- um á bor›i›. Tær loyptu skeljarnar komu heilar á bor›i›, og so skuldu tær opa tær og taka vøddan úr. Opingin var› gjørd vi› skei›, minnast tær bá›ar.. Reinsa›i vøddin var› koyrdur í takrennuna, me›- an slógvi› fór í eina kurv á gólvinum. Lidna vøran var› so send a›rasta›ni at frysta. Ikki vóru somu krøvini sett til arbei›sfólki› tá sum nú. Ikki stó›u tær og royktu yvir bor›inum kortini, men eingin seg›i naka› til, at tær fóru ein túr út um at fáa sær ein guv. Og vanligt var, at fólk stakk inn á gólvi› at práta, me›an arbeitt var›. Nei, tá var einki flugunet fyri vindeyganum, og kan- tina var eingin. Poul á Oyri seldi kunsttø› og kraftfó›ur í handlinum, og ikki var óvanligt, at tær funnu sær ein kraftfóp›ursekk á lagr- inum hjá Pouli, har tær settur seg vi› varmafløsk- uni, tá kaffití› var, minnast Lydia og Anna Maria, sum í gjár sótu hugnaliga í matar- høllini vi› kaffi, karamell- um og jólabollum. 30 ár á sama virki Mælir til a›al- verkfall – Eitt uppskot, sum landsst‡ri › ætlar at leggja fyri tingi›, tekur verk- fallsrættin frá fakfeløgunum, og tí má ta› ste›gast í fø›ingini sigur Ingeborg Vinther, forkvinna í Før- oya Arbei›ara- felag LÓGARUPPSKOT OG FAKFELØG Jan Müller Kemur eitt uppskot um eina n‡ggja semings- lóg, sum landsst‡ri› er vi› at leggja sein- astu hond á fyri tingi›, so ver›ur av álvara ófri›ur á arbei›s- markna›inum. Inge- borg Vinther, for- kvinna í Føroya Ar- bei›arafelag er ovfarin og hevur næstan ikki or› fyri tí. Hon heldur uppskoti›, sum er far- i› út til hoyring hjá fakfeløgunum er púra burturvi›. Ta› er so ví›gongt, at ta› tekur verkfallsrættin frá feløgunum og fer so langt, at semingsstovn- urin kann í eini stø›u, har ta› skal atkvø›ast, avtaka eina innanh‡sis lóg hjá einum felag. Sambært uppskotin- um, sum Vinnumála- st‡ri› hevur gjørt, kann ein semings- ma›ur út í ta› óenda- liga útskjóta svari› uppá eitt semingsupp- skot. Tvs. at tú kanst bí›a í 3 mána›ir, seks osfr. – Hetta kunnu fak- feløgini ikki gó›taka. Vit mugu fara so langt sum at leggja allar árar í sjógv fyri at ste›ga hesum uppskotinum. Og kemur uppskoti› í tingi› óbroytt, so má ta› ste›gast vi› einum a›alverkfalli sigur Ingeborg Vinther, sum inniliga heitir á øll fakfeløg í landinum um at ste›ga uppskot- inum, á›renn ta› kem- ur í tingi›. Hon heldur ta› eisini vera sera botonkiligt, at ta› er ein fyrrverandi stjóri í Føroya Arbei›sgevara- felag, nú stjóri í Vinnumálast‡rinum, sum stendur fyri upp- skotinum. N‡ggj samheitaor›abók Tú kann velja at ganga Lydia Dahl, vinstru megin, og Anna Maria Petersen fingu gávu frá O. C. Joensen á samkomu á Oyri í gjár Mynd: Jens K. Vang