mánadagur 1. mai 2006síða 30

30 Nr. 83 - 1. mai 2006 Innan 48 rímar fæst at vita, um tað plágaða fólkið í Darfur fær frið. Friðartingingar Árni Joensen: fartekst@mail.dk Afrikanski Eind­ar­fel­ags­ skap­urin AU hevur givið sam­ráð­ing­armonnunum hjá sudansku stjórnini og upp ­ reistr­arm­onnunum í lands­ partinum Darfur 48 tímar til at semjast um frið. Eftir stórt altjóða trýst hev­ur stjórnin í Khartoum slak­að, og í morgun vóru sam­ráð­ingarmenninir hjá stjórn­ini til reiðar at skriva und­ir eitt 85 síður stórt sem­ings­upp skot hjá AU. Men umboðsmenninir hjá upp reistrarfelagsskapunum vild u ikki skriva undir, tí teir hild u ikki, at upp skotið gekk teimum á møti. - Vit hava steðgað klokk­ uni, so partarnir fáa 48 tímar afturat til at semjast, segði samráðingarleiðarin á AU, Salim Ahmed Salim. Sudanska stjórnin hevur játtað at taka vápnini frá teimum tiltiknu dráps­m ann­ a­lið­unum Janjaweed, sum hava herjað Darfur. Tað sama er gald andi fyri tveir upp­reistr­ar­felagsskapir, men sum skilst hava teir kravt, at teirra menn skulu gerast partur av sudanska stjórn­ arherinum. USA hevur lagt stórt trýst á Sudan fyri at fáa frið í Darfur, og George W. Bush, forseti, hevur fyrr sagt, at NATO eigur at senda her­ menn hagar, gerst tað neyð­ ugt. Fleiri hundraðtúsund fólk hava latið lív í ófriðinum í Darfur, og mill iónir eru flýdd­ frá húsi og heimi og búgva nú í flóttafólkalegum í Sudan og grannalandinum Tjad. Herfyri ávaraði ST um, at fleiri túsund kunnu doyggja í hungri, fáa tey ikki hjálp uttaneftir. Klóku høvdini rýma Tey seinastu árini eru uml eið 50.000 let­lend­ ingar fluttir av landinum. Talan er serliga um fólk við útbúgving, og tað hev­ ur havt við sær, at tørv­ urin á fólki við útbúgving er stórur. Letlendski for­set­in, Vaira Vike-Frei­ber­ga, sum vitjaði í Finnlandi í síðstu viku, sigur við blaðið Held­ingin San­ omat, at mynd­ug­leik­­ar­nir vilja ikki forða fólki at flyta, tí tað hava tey full an rætt til. Hon ásannar, at tað er sera óhepp ið fyri letlendska samfelagið, at fólk við útbúgving flyta burtur, og at teir politisku myndugleikarnir mugu taka stig fyri at forða gongd­ini. Tað skal gerast við eftirútbúgving, so let­ lendingar kunnu átaka sær tær upp gávur, sum nú­tíðin krevur, sigur hon. Vaira Vike-Freiberga og finsti starvsbróður henn­ ara, Tarja Halonen, verða báðar nevndar sum evni til aðalskrivarastarvið í ST, tá Kofi Annan fer frá á nýggjárinum. Á tíð­ inda­ fundi í Helsingfors vórðu tær spurdar, um tær høvdu tosað um, hvør teirra skal lata seg still a upp . - So langt eru vit ikki komnar enn, svaraði Vaira Vike-Freiberga bros­andi. Mamman fær end­ur­gjald Myndugleikarnir í Kina viðganga nú, at løgreglan hevði ábyrgdina av, at ein 15 ára gamal drongur doyði, meðan hann var í varðveitslu hjá løg­regl­ uni. Tann15 ára gaml i bleiv tik­in í sambandi við ó­frið­ in í høvuðsstaðnum Bei­j­ing í 1989. Síðani hev­ur mamm a hansara lig­ið í stríði við mynd­ ug­leik­arnar fyri at fáa teir at viðganga, at teir høvdu ábyrgdina av, at drongurin doyði. Nú hava myndugleikarnir slakað, og teir hava samstundis kunngjørt, at mamm an fær 50.000 krónur í end­ urgjald i. Eingin veit við vissu, hvussu mong lótu lív, tá kinesiski her­ur­in legði upp í mót­mæl­ ini á Himm alska Frið­ ar­torginum í Beijing í 1989, har studentar og onnur kravdu dem­ o­krati. Eygleiðarar hald a ikki avgerðina hjá myndugleikunum at játta mamm u tann 15 ára gaml a endurgjald vera eitt tekin um, at onnur fáa tað sama. Koyrið hann frá! Y­virgangsfelagsskapurin al- Qaeda mælir nú fólk­ inum og herinum í Pakistan til at koyra Per­ vez Musharaf, forseta frá. Áheitanin kemur frá varaleiðaranum í al- Qaeda, egyptiska lækn­a­num Ayman al- Za­w­a­hiri, og stendur á einari pakistanskari heim­asíðu. Har verður Mu­sharaf lýstur sum svíkj­ari, tí hann er ging­ in við til at beina fyri mus­limum í Pakistan og Afghanistan. Pakistanski forsetin er ein av teimum trúgvu stuðl­unum hjá USA, og hann hevur fleiri ferð­ir lovað at herða bar­dag­ an ímóti al- Qaeda og Taliban. Mill um ann­að hevur hann sent pak­i­ stansk­ar herdeild ir til mark­ið ímill um tey bæði lond­ini, har tær hava hjálp t amerikanarunum at jagstra læimir í al- Qaeda. Funnu lík í kufferti Tann 23. januar hvarv tann 20 ára gaml a Ban­ az Mahmod Babakir Ag­ha í London, og um vikuskiftið fann løg­ regl­an líkið av henni í ein­um kufferti í býnum Birmingham. Tann 20 ára gaml a kvin­nan var muslimur og gift við einum muslimi, men í fjør gjørdi hon av at rýma úr hjúnarlagnum. Løgreglan fekk ill gruna um, at okkurt álvarssamt kundi vera hent henni, og tað vísti seg eisini at vera rætt. Løgreglan í Birm­ing­ ham held ur, at kvinnan gjørdist offur fyri einum sokall aðum ærudrápi. Ein 29 ára gamal maður er tikin í sambandi við drápið, men løgreglan vil ikki siga, hvat samband hann hevði við kvinnuna. Tað er tó greitt, at talan er ikki um mann hennara. Bæði í Danmark og Svøríki eru dømi um ærudráp, har muslimskar kvinnur eru vorðnar myrdar, tí tær vald u sær annan hjúnarfelags enn tann, sum skyld fólk teirra høvdu valt teimum. UTTAN ÚR HEIMI Seinasti hvíti forsetin í Suðurafrika, F. W. de Klerk, og tann kendi biskuppurin Des­mond Tutu eru farn­ir at keglast um skiftið frá apartheid til demokrati. Suðurafrika Árni Joensen: fartekst@mail.dk Tað byrjaði í síðstu viku, tá Desmond Tutu vild i vera við, at tey hvítu hava fram­ vegis ikki skilt, hvussu tor­ført tað var hjá tí svarta meir­i­lutanum at at fyrigeva teimum hvítu og at gloyma ræðuleikarnar hjá apartheid- stýrinum. Samstundis vísti hann á, at mong svørt eru sera vónsvikin av, at fleiri hvít, sum fóru ill a við teim­ um svørtu, slepp a undan revs­ing. Í gjár fekk Desmond Tu­tu svar. Í einari blaðgrein skriv­ ar tann seinasti hvíti forsetin í Suðurafrika, F. W. de Klerk, at tað var held ur ikki lætt hjá teimum hvítu at lata vald ið frá sær. - Tað kravdi stórt dirvi at vinna á óttanum og at hava álit á sínum fyrrverandi fígg­­indum, skrivar de Klerk mill­um annað og spyr, um tíðin ikki er komin, til at tey svørtu viðurkenna tað, sum tey hvítu hava gjørt fyri Suðurafrika. Tá kom sum ein bumba, tá de Klerk í februar í 1990 lat sín harðasta mótstøðumann, Nel­son Mandela, slepp a úr fongslinum, sum hann hevði sitið í í 27 ár. Trý ár seinni fingu teir báðir frið­ ar­heiðurslønina hjá Nobel. Mandela hevur róst de Klerk fyri at hava forðað fyri borg­ ar­a­kríggi, og teir nýggju leið­ ar­ar­nir svaraðu aftur við at geva nógvum hvítum grið, sjálvt um teir viðgingu seg sek­ar í fleiri brotsverkum í­móti teimum svørtu. Tutu og de Klerk keglast Tingast um frið í Darfur Í gjár gingu fólk kravgngu í Washington við kravi um frið í Darfur. Fyrireikararnir ætla, at George W. Bush, forseti, skal fáa eina millión postkort við áheitan um at fáa frið í lag. Destmond Tutu og Frederik W. de Klerk, sum tók seg úr politikki í 1997