hósdagur 7. desember 2000síða 4

Nr. 236 - 7. desember 2000 7 6 Nr. 236 - 7. desember 2000 Ta› er ikki vist, at uppskoti› um at broyta heimast‡ris- lógina fyri at sta›fesa føroyskt sum tjó›ar- mál ver›ur samtykt. Løgma›ur og vara- løgma›ur ivast í hugskotinum hjá Jóannes Eidesgaard MÁLSTRÍ‹I‹ John Johannessen – Vit skulu ikki bi›ja danir áseta í fólkatingslóg, hvat skal vera galdandi í Føroy- um. Hetta er vi›merkingin frá Høgna Hoydal, varaløg- manni, til uppskoti› hjá Jóannes Eidesgaard um at fáa fólkatingi› og løgtingi› at samtykkja at broyta grein 11 í heimast‡rislógini, so- lei›is at føroyskt ver›ur sta›fest tjó›armál. Høgni Hoydal heldur ta› vera øvugt at fara og sminka heimast‡rislógina, samstundis sum landsst‡ri› arbei›ir vi› eini ætlan um at avrigga heimast‡rislóg- ina vi› tí endamáli at fáa fullveldi. – Hetta er sum at lata gamalt vín í n‡ggjar le›ur- fløskur, sigur Høgni Hoydal. Kann ska›a Anfinn Kallsberg, løg- ma›ur, vísir ikki uppskotin- um hjá Høgna Hoydal frá sær í eins stóran mun, sum Høgni Hoydal. Men kortini heldur hann, at ta› er ein vansi vi› uppskotinum hjá Jóannes Eidesgaard. – I prinsippinum er upp- skoti› í lagi, men eg eri bangin fyri, at samrá›igar vi› donsku stjórnina um at broyta grein 11 í heima- st‡rislógini aftur skapa tær ósemjur, sum fullveldis- samrá›ingarnar slitna›u uppá. Samrá›ingarnar fara uttan iva at koma inn á spurningin, um Føroyar eru tjó› ella ikki, sigur løgma›- ur. Anfinn Kallsberg vísir á, at danska stjórnin undir seinastu samrá›ingum gjørdi heilt greitt, at hon ikki tekur undir vi›, at Føroyar eru tjó›. Tí heldur hann, at stjórnin fer at gera ta› sama, um samrá›ast skal um málspurningin. – Danska stjórnin hev›i allar møguleikar at taka føroysku vi›urskiftini vi›, tá hon sta›festi evropeiska málsáttmálan. Men stjórnin valdi at síggja burtur frá áheitanunum úr Føroyum, tí er heilt greitt, at danska stjórnin ikki ynskir før- oyskt at vera tjó›armál, sigur Anfinn Kallsberg. Løgma›ur veit ikki, um hann fer at mæla flokki sínum til ella frá at atkvø›a fyri uppskotinum hjá Jó- annes Eidesgaard. Hann hevur síni fyrivarni, tí hann er bangin fyri, at ta› kann ska›a ta› samskifti, sum nú er um sjálvst‡risleistin. Hinvegin heldur løgma›- ur, at hetta uppskoti› – um ta› ver›ur samtykt - kann fáa Javna›arflokkin at skilja trupulleikarnar hjá landsst‡rinum. Ivasamir um uppskoti › hjá Jóannes Teir bá›ir stóru andstø›uflokkarnir fara helst ikki at taka undir vi› uppskotinum um at broyta grein 11 í heimast‡rislógini fyri at fáa sta›fest føroyskt sum tjó›armál Desember mána›ur gerst d‡rur fyri landskassan. Landsst‡risma›urin í fíggjarmálum ba› t‡sdagin løgtingi› um 21 milliónir krónur í eykajáttan EYKAJÁTTAN Magnus Dam Oljan hevur veri› óvanliga d‡r hetta ári›, og hetta rak- ar ikki bara vanliga húsar- haldi›. Landshúsarhaldi› brúkar eisini olju, og hetta hevur økt munandi um útrei›slurnar hjá almennum stovnum. Ein partur av teimum 21 milliónunum, sum Karsten Hansen t‡sdagin ba› løg- tingi› játta, fer til meir- útrei›slur í samband vi› d‡ru oljuna. Øll tr‡ sjúkra- húsini skulu hava ein part av pengunum, tí útrei›sl- urnar til olju eru øktar, Magnus Heinason hevur eisini merkt d‡ra oljuprísin, og ikki minst Strandfer›sl- an, sum fær eina eykajáttan uppá 1,3 milliónir krónur. Eldrarøkt og pensjónir Ein stórur partur av peng- unum í eykajáttanarlógini skulu kortini brúkast til lógarbundnar útrei›slur. Landi› og kommunurnar b‡ta ikki longur útrei›sl- urnar á almannaøkinum millum sín. Frá 1. juli í ár hevur landi› bori› allan kostna›in av hesum økin- um, og afturfyri hava kommunurnar bori› allan kostna›in av barnaansing- arøkinum. Hetta d‡rkar í fyrsta umfari› nógv um al- mannaútrei›slurnar. Meira enn 11 milliónir skulu játt- ast til eldrarøkt og somu- lei›is 11 milliónir til fólka- pensjónir. Harumframt gerst vanliga forsorgin um- lei› tríggjar milliónir d‡rari fyri landskassan. Tilsamans ber hendan broytingin í sær ein meirkostna› fyri lands- kassan uppá 32 milliónir krónur. Aftur í kassan Men umlei› 26 milliónir krónur koma aftur í kassan, tí landi› skal ikki gjalda kommununum endurgjald fyri barnaansingina. Játtan- in til dagstovnar ver›ur tí lækka› 25,8 milliónir krón- ur. Eitt anna› stórt tal í eykajáttanini fyri desember eru útrei›slurnar til rentu- stu›ul. Rentan er hækka› fleiri fer›ir í ár, og tí ver›ur eisini ney›ugt vi› hægri játtan til rentustu›ul. Karsten Hansen hevur tí bi›i› løgtingi› um gó›ar seks milliónir krónur aftur- at til rentustu›ul. Samla›u eykajáttanirnar higartil í ár hava veri› 116,4 mió. kr. Løgtingi› skal vi›gera eykajáttanar- lógina fyri desember á ting- fundinum í dag. Hans Pauli Strøm skj‡tur upp, at 120- daga reglan á arbei›smarkna›inum ver›ur tikin burtur, og at størri fyrilit ver›ur víst teimum, sum gerast sjúk ARBEI‹S- MARKNA‹UR Magnus Dam Fólk, sum gerast sjúk ella skadd í longri tí›, skulu ikki blakast til hús og missa møguleikan at koma aftur til arbei›is. Ta› heldur Hans Pauli Strøm, løgting- ma›ur, sum vil hava lands- st‡ri› at broyta starsfólka- lógina, so tann sokalla›a 120-daga reglan ver›ur strika› úr lógini. 120-daga reglan ásetir, at ein arbei›sgevari kann siga einum starvsfólki upp vi› 1 mána›a freist, um starvs- fólki› hevur havt 120 sjúkradagar í einum ári og kortini fingi› løn alla hesa tí›ina. Hans Pauli Strøm skj‡tur upp, at landsst‡ri› strikar hesa regluna og gev- ur teimum sjúkramelda›u ein møguleika afturat. Sum n‡ggj regla kann ver›a ásett, at arbei›spláss- i› og Almannastovan í fel- ag royna at fyribyrgja upp- søgn og í ø›rum lagi, at uppsagnartí›in ikki er styttri enn 4 mána›ir, sigur Hans Pauli Strøm í vi›- merkingunum til uppskot- i›. Sosial ábyrgd Javna›artingma›urin sigur, at hendan n‡ggja reglan í lógini er at skilja sum ein grein um sosiala ábyrgd á arbei›splássinum. Almennu arbei›sgevar- arnir kunnnu ganga á odda vi› at skipa eitt sjúkrará› á almennu arbei›splássun- um, so sleppast kann undan uppsøgn orsaka› av sjúku. Í sjúkrará›num kunnu sita umbo› fyri arbei›sgev- aran, fakfelag ella álitis- umbo› og ein sosialrá›gevi frá Almannastovuni. Upp- gávan ver›ur at skipa fyri, at arbei›suppgávur og ar- bei›stí› ver›ur laga› til breki› hjá tí, sum gerst sjúkramelda›ur. Møguleiki eigur eisini at vera fyri vardum starvi hjá teimum, sum eru sjúk í longri tí›, heldur Hans Pauli Strøm. Tingma›urin sigur, at fólk, sum gerast sjúk, ikki eiga at ver›a uppsøgd, men í sta›in fáa møguleika av var›veita tilkn‡ti› til ar- bei›smarkna›in. – Ta› er ein ógvuslig hending hjá fólki, sum hava havt fast tilkn‡ti til eitt arbei›spláss í drúgva tí›, og í hesum tí›arskei›i eis- ini hava bygt upp eina upp- sagnarfreist, bara at ver›a uppsøgd vi› 1 mána›a freist, um tey gerast sjúk eitt longri tí›arskei›. Fyri ta› fyrsta ver›ur tann upp- sagnarfreistin, tey annars hava vunni› sær rætt til, tikin frá teimum, tí upp- sagnarfreistin í vanligum førum er nógv longri. Fyri ta› næsta ver›a tey koyrd til hús uttan fyrilit fyri teirra egnu stø›u, og fyri ta› tri›ja missa tey ikki bara tilkn‡ti› til arbei›s- plássi›, men til arbei›s- markna›in yvirhøvur, sigur hann í vi›merkingunum. Gó›ar royndir Hans Pauli Strøm sigur, at onnur lond hava havt gó›ar royndir av at taka 120-daga regluna úr lógini og í sta›in gera eitt sjúkrará› á al- mennu arbei›splássunukm. – So leingi 120-daga reglan var galdandi, hev›i arbei›splássi› eina passiva stø›u til sjúkrafráveruna og lat standa til. Tá teir 120 dagarnir vóru farnir, vór›u fólk uppsøgd. Nú 120-daga reglan er burtur, og sjúkra- rá› er skipa› á arbei›s- plássinum, ver›a longu tí›liga í eini sjúkraráveru tikin aktiv stig til at broyta vi›urskiftini, sum elvdu til sjúkrafráveruna. Og ta› kunnu vera vi›urskifti bæ›i hjá tí sjúka og á arbei›s- plássinum, sigur Hans Pauli Strøm. – Tingma›urin heldur, at ta› eigur at vera høvu›s- tátturin í einum virknum starvsfólkapolitikki – og uppsagnarpolitikki - at skapa fortreytir á arbei›s- plássinum fyri einum gó›- um arbei›sumhvørvi, og ta› er ta›, sum uppskoti› mi›ar ímóti, sigur hann. Pensjónistar fáa ískoyti á fíggjarlógini til olju, sjónvarps- og útvarpsgjald, og tí er eingin ætlan um at sleppa teimum undan at gjalda MVG av hesum MEIRVIR‹ISGJALD Magnus Dam 3.387 krónur fáa ávísir pensjonistar um ári› frá landinum sum eitt ískoyti til olju, sjonvarps- og út- varpsgjald. Hetta røkkur sambært Bjarna Djurholm, landsst‡rismanni í vinnu- málum, til MVG’i› fyri hesar tænasturnar, og tí ætlar landsst‡risma›urin ikki at sleppa pensjonist- unum undan at gjalda MVG. Hetta sigur landsst‡ris- ma›urin í einum svari uppá fyrispurning frá He›ini Mortensen tingmanni. Sambandstingma›urin vildi hava at vita, um lands- st‡risma›urin tekur undir vi›, at pensjonistar sleppa undan at gjalda MVG av sjónvarps- og útvarpsgjald- inum og olju og el-orku. Men hóast Bjarni Djur- holm tekur undir vi›, at nógv eru kroyst fíggjarliga, so tekur hann ikki undir vi› at sleppa pensjonistunum undan MVG. Hann vísir á vi›bótina, sum pensjonistar fáa á fíggjarlógini. Hon er ætla› til júst hetta, og er sambært Bjarna Djurholm naka› hægri enn MVG- útrei›slurnar. Eitt vanligt húski í Føroyum rindar umlei› 3000 krónur um ári› í MVG av útvarps- og sjónvarpsgjaldinum og oljuni. Um el-orkan ver›ur tikin vi› eisini, er MVG’i› umlei› 4400 krónur. Hjá pensjonistum eru hesar út- rei›slurnar helst naka› lægri, roknar landsst‡ris- ma›urin í vinnumálum vi›. Hægri vi›bót Bjarni Djurholm kundi kortini hugsa› sær, at pensjonistar sleppa lættari á annan hátt. Hann vísir á, at oljuprísurin er so høgur sum ongantí› fyrr, og líkt er ikki til, at hann lækkar. Hann ætlar sær tí at taka stig til, at naka› ver›ur gjørt vi› hendan trupulleik- an. Hóast ta› ikki er hans- ara málsøki, so fer hann kortini at venda sær til landsst‡rismannin í al- mannamálum, Helenu Dam á Neystabø, og bi›ja hana endursko›a vi›bótina, sum pensjonistar fáa á fíggjar- lógini. Stendur ta› til Bjarna Djurholm ver›ur vi›bótin hækka, so pen- sjonistarnir fáa betri rá› at gjalda sjónvarps- og út- varpsgjaldi› og til at skrúva upp fyri hitanum, tá i› ta› gerst ov kalt inni. Landshúsarhaldi› d‡rkar 120-daga reglan skal burtur Pensjonistar sleppa ikki undan MVG Eirikur Lindenskov Í bla›num í gjár skriv- a›u vit um 62 ára gaml- an mann í Nólsoy, sum var dey›ur úti. Av upp- l‡singunum, bla›i› fekk, kundi skiljast, at hann lá dey›ur úti, men so var ikki. Hann hev›i sta›i› og práta› vi› fólk, og tá hann var gingin einar hálvt- hundra› metrar frá teimum, small hann. Tá menn lítila løtu seinni komu til hansara, var hann dey›ur av hjartaste›gi, var› sta›- fest á Landssjúkrahús- inum. Doy›i av bló›tøppi í hjarta