hósdagur 1. juni 2006síða 30

22 Nr. 89 - 9. mai 2006 UTTAN ÚR HEIMI Stutt sagt Í morgin og leygardagin er tjóðartingsval í Kekkia, og tá skulu veljararnir taka støðu til, um tann sosi­ al­demokratiski forsætis­ ráð­harrin, Jiri Paroubek, skal halda fram, ella um tann konservativi Mirek Topo­lanek skal loysa hann av. Sosialdemokratarnir hava stýrt Kekkia síðani 1998, men Panoubek hev­ ur bara sitið eitt ár sum stjórnarleiðari. Tað hevur verið bæði kalt og vátt í Kekkia í seinastuni, men tað politiska valstríðið hevur verið ógvuliga heitt. Týsdagin varð eitt valevni hjá sosialdemokratunum sligið niður á einum velj­ arafundi í Böhmen, og tað sama er hent tveim­um valevnunum hjá kommun­ istunum. Tað hevur gingið væl bú­­ skaparliga í Kekkia tey sein­ astu árini. Í fjør var vøksturin í búskapinum seks prosent, og fyri fyrstu ferð hevði landið av­lop í handlinum við um­heimin. Kortini eru nógv­ir kekkar misnøgdir við ta politisku leiðsluna, og tí er tað ikki óhugsandi, at landið fær eitt politiskt skifti. Veljarakanningar upp undir valið í morgin og leygardagin hava bent á, at tað fer at standa á jøvnum ímillum stjórnarsamgonguna og andsrøðuna. Misnøgd hóast framburð Seinastu árini eru nógvir handverkarar komnir úr Baltalondunum og Pólandi til Noregs at arbeiða. Leingi hevur ljóðað, at teir fáa ikki somu løn sum teirra norsku starvsfelagar, og nú avdúkar ein nýggj kanning, at teir fremmandu handverkararnir fáa heldur ikki somu trygd á arbeiðsplássunum sum teir norsku. - Tað eru teir, sum verða koyrdir upp á tær hægstu tekjurnar og niður í tær djúpastu gravirnar uttan nakra trygd, sig­ur eitt starvs­ fólk hjá ar­beiðs­eftir­litinum við blaðið Dags­avis­en. Hann sigur seg eis­ini hava sæð polskar hand­verkarar arbeiða á einari asbesttekju, uttan at teir høvdu nakra verju, sum reglurnar annars krevja. Arbeiðseftirlitið í Oslo hevur kannað, hvussu um­ støðurnar hjá fremm­and­ um handverkarum eru á byggiplássum í býnum. Í einum føri vísti tað seg, at ein polskur handverkari hevði fingið skaða undir arbeiði, men arbeiðsgevarin setti hann av við eina bensinstøð við teimum boðum, at hann mátti klára seg sjálvan. Misbrúka teir fremmandu Tollararnir í Stuttgart í Týsk­ landi steðgaðu fyri nøkrum døgum síðani einari 15 ára gamlari gentu, sum var á veg við snartokinum úr Niðurlondum til Sveis, og hon er nú skuldsett fyri rúsevnissmugling. Gentan hevði eina lítla bjørn av tí slagnum, sum smábørn plaga at spæla sær við. Tollararnir hildu, at gentan var í so stór til at spæla við bjørnina, men gentan greiddi frá, at hon hevði keypt hana til eina yngri skyldgentu. Tá tollararnir vildu sleppa at síggja bjørnina, varnaðust teir, at hon var seymað sam­ an framman, og at hon var dekan ov tung. Illgrunin vísti seg at vera beinur, tí inni í bjørnini funnu toll­ ararnir 72 pakkar av rús­ evninum kokain. Týska løgreglan sigur, at kokainið er næstan 400.000 krónur vert á gøtuni. Gent­ an hevur greitt frá, at hon skuldi ikki brúka tað sjálv, men at hon hevði fingið 15.000 krónur fyri at taka tað við sær til Sveis. Bjørn við rúsevni Amerikanskir veður­frøð­ ing­ar royna av øllum alvi at kanna, hvussu veðrið fer at skikka sær í summar og í heyst, og tað eru serliga tær árligu ódnirnar uttan úr Atlantshavinum, sum hava áhuga. Herfyri kunngjørdu nak­ r­­ir veðurfrøðingar, at teir vænta sjey ódnir í Kari­ biska Havinum í heyst, men nú siga starvsfelagar teirra á lærda háskúlanum í Colorado, at teir vænta 17 trop­iskar stormar, og at níggju teirra fara at menna seg til ódnir við vindferð upp í 177 kilometrar um tíman. Tað hava ongantíð ver­ið so nógvar tropiskar ódn­­ir sum í fjør. Tann ring­­asta var Katrina, sum herj­aði amerikonsku suður­strond­ ina, har hon kravdi um­leið 1.300 mannalív og gjørdi ovurhonds stóran skaða í New Orleans og aðrastaðni. Vænta níggju ódnir Hillary Clinton kann vera næstan vís í, at hon verður afturvald sum senatorur í New York Uppstilling Árni Joensen fartekst@mail.dk Fyri góðum fimm árum síðani bleiv Hillary Clinton vald í amerikanska Senatið sum senatorur í New York, og tað er eingin ivi um, at hon verður afturvald á val­ inum í heyst. Í gjárkvøldið tók hon av tilboðnum frá demokratunum um at stilla uppaftur, og mein­ ingakanningar vísa, at hon fer at vinna greiðan sigur á republikanarunum. Tað er ikki greitt enn, hvørjum hon skal kappast ímóti, tí republikanararnir hava ikki kosið sítt valevni enn. Tað kann henda, at valið kemur at standa ímillum tvær kvinnur, tí summir republikanarar ætla at stilla Kathleen Mc­Farland upp, men alt bendir tó á, at tað verður fyrrverandi borgarstjórin John Spencer. Í takkarrøðu síni í gjár­ kvøldið fanst Hillary Clint­ on hvassliga at stjórnini hjá George W. Bush og re­publikanska meirilutanum í Kongressini, men hon segði ikki eitt orð um, hvørt hon ætlar sær at stilla upp á forsetavalinum um tvey ár ella ikki. Meiningakanningar hava annars víst, at hon kann eisini vinna tað valið, stillar hon upp. Amerikanski herurin sigur, at hermenninir skutu í sjálvverju, tá teir skutu eftir fólki eftir eina ferðslu­ vanlukku í Kabul mánadagin, men afghanskir politikarar vilja hava málið kannað til botns. Afghanistan Árni Joensen fartekst@mail.dk Fyri fyrstu ferð síðani Tali­ ban-stýrið fall, eru stríðs­ vognar at síggja í afghanska høvuðsstaðnum Kabul, og umleið 2.000 alvápnaðir hermenn standa á varðhaldi í gøtunum í miðbýnum. Afghanar eru í øðini inn á teir útlendsku hermenninar í landinum, og serliga am­erikanararnir standa fyri skotum. Orsøkin er, at amerikanskir hermenn skutu eftir sivilfólki aftan á eina ferðsluvanlukku í býn­um mánadagin, tá ein last­bilur hjá amerikanska herin­um rendi á nakrar park­eraðar bilar. Sjálv ferðsluvanlukkanj kostaði fimm afghanum lívið, men tá avtornaði, høvdu 14 fólk latið lív, og fleiri máttu á sjúkrahús við skotsárum. – Amerikanararnir skutu ósek fólk, og vit fara at hevna drápini, sigur eitt eygnavitni við tíðindastovuna AP. Am­erikanski herurin heldur uppá, at hermenninir skutu bara upp í luftina, men afgh­ anskir løgreglumenn siga við bretska blaðið The Guardian, at hermenninir skutu eisini eftir fólki, sum vóru í øðini um ferðsluvanlukkuna. Ein amerikanskur heryvirmaður, Tom Collins, sigur við AP, at skutu amerikonsku her­ menninir eftir fólki, so var tað í sjálvvverju. Men ta frágreiðingina góðtaka afghanskir politikarar ikki, og tjóðartingið hevur kravt, at málið verður kannað til botns. Eygleiðarar í Afghanistan siga, at tilburðurin hevur fingið afghanar at leggja hatur á alt, sum er útlendskt. Í gjár vórðu tríggjar kvinn­ ur funnar deyðar har norð­ uri í landinum. Tær vóru afghanskar, men arbeiddu fyri altjóða hjálparfelagsskapin Action Aid. Veksandi mótstøðan í Afgh­anistan kemur USA illa við, tí amerikanski herurin er eisini sera illa umtóktur í Irak, eftir at tað er komið fram, at amerikanskir hermenn skutu 24 óvápnað sivilfólk, teirra millum fleiri børn, í býnum Haditha í november í fjør. Málið verður kannað, og í morgun segði ein talsmaður hjá herinum, at tað er greitt, at hermenninir søgdu ikki sannleikan, tá teir greiddu sínum yvirmonnum frá tí, sum var hent í Haditha. Afghanar hata útlendingar Hillary stillar uppaftur Hillary Clinton heldur takkarrøðu eftir uppstillingina í gjárkvøldið