hósdagur 1. juni 2006síða 34

30 Nr. 104 - 1. juni 2006 Flestu fólk vita at royking er skaðilig. So at siga hvønn dag verður ein kunnaður um royking, og hvørji árin standast av hesum. Kortini eru tað fleiri ung, ið byrja at roykja. Tað gleðiliga er, at tað altíð loysir seg at leggja av at roykja Heilsa Nú er nóg mikið! So­leið­ is siga nógv, tá klokkan nærkast miðnátt gamla­ árs­kvøld. Tá lova tey sær sjálvum og øðrum, at nú skal vend koma í. Onkur heilsar góðum vanum væl­ komnum, so sum at eta heilsugóðan mat, ella at byrja at røra seg meira. Onnur, og tey munnu vera enn fleiri enn tey fyrru, lova at gevast við ringum vanum. Tey eta ov nógv, drekka ov nógv ella hyggja ov nógv í sjónvarp. Men allarflest eru tey, ið lova, at tey skulu gevast at roykja, tá kirkjuklokkurnar hava sligið miðnátt. Tá skulu sigarettirnar leggjast á hillina, og ongantíð takast fram aftur. Tí í dag vita flest øll, hvussu skaðiligt tað er at roykja, og hvussu nógv vit eru til ampa fyri onnur, tá vit festa okkum í eina sigarett. Men tað er ikki bara sum at siga tað, at siga einum vana farvæl. Serliga, um hetta er ein vani, ið hevur fylgt okkum í nógv ár, og sum er tengdur at kenslum, og sum hevur verið ein fylgi­ sveinur gjøgnum mangt og hvat. Um Royking  Flestu fólk vita, at royking er skaðilig. So at siga hvønn dag verður ein kunn­aður um royking og hvørji árin standast av hes­ um. Tú hoyrir í útvarpi, sært í sjónvarpi, lesur í fjølmiðlum og hoyr­­ir tosa um royking –  og fe­lags­boð­ skapurin fyri hesa kunning er heilt greiður – tað at roykja er heilsuskaðiligt fyri roykjaran og fyri tey, ið eru rundanum. Kortini eru tað fleiri ung, ið byrja at roykja og fleiri, ið halda áfram at roykja. Vit kunnu so seta okkum spurningin, hví so er? Hetta er møguliga ikki so einfalt at svara uppá, men onkur roykjari kennir óiva setningin “nú havi eg roykt í so nógv ár, at tað kann verða líkamikið”, “øll heima hjá okkum hava roykt, og eingin er deyður av hesum”, “tað er so hugna­ligt at roykja, og eg roykji jú ikki so nógv”, “eg eri so bundin av tubakki, at eg haldi meg ikki klára at steðga” o.s.fr. Tað gleðiliga er, at tað altíð kann loysa seg at leggja av at roykja. Tað er ongantíð ov seint at leggja av, og fyrimunirnir eru nógvir. Men hvussu kann ein so bera seg at við at leggja av at roykja, og hvøjir fyrimunir eru? Fyrireikingar til at leggja av ■ Flyt alt, ið hevur við royking at gera; sigarettir, øskubikør, svávulpinnar, o.s.fr. burtur úr húsinum og bilinum! ■ Hav ikki sigarettir uppi á tær!  ■ Tosa við aðrar roykjarar í húsinum um at avmarka royking til eitt rúm í hús­ in­um, har onnur ikki verða ávirkað! Roykihungurin kann koma í herðindum. Tá er gott at gera sær eina sokallaða ”dráliætlan”, har ið ein fæst við okkurt annað, meðan roykihungurin er størstur. Tað ljóðar einfalt; men tað virkar. Hyggið bert eftir klokkuni og bíðið tveir ella tríggjar minuttir. Vanligt er, at roykihungurin tá er horvin. Hvønn dag verður longri ímillum trongdina, og so er hon eisini styttri. Ger ein lista yvir dráliætlanina, t.d. ■ Drekk eitt glas av vatni ■ Tygg sukurfrítt ella niko­ tin tyggigummi ■ Anda djúpt venjingar ■ Pussa brillurnar ■ Busta tenn eftir hvørja máltíð Ger ein lista yvir egnu ómakslønir tykkara Aðrar dráliætlanir: ■ Minn teg sjálva/n á, at tú leggur av ■ Anda djúpt: Anda inn, spakuliga og djúpt. Halt ondina og tel upp í fimm. ■ Anda (spakuliga) líð­ andi út. Ger hetta fimm ferðir. ■ Drekk vatn: Vatn stillar tørvin at hava okkurt í munninum – og tað er gott fyri kroppin. ■ Lat eina sitrón- ella appel­sinflís í vatnið. Brúka súgvirør. ■ Hugspjaðing: Ger okk­ urt annað enn tað tú gjørdi, tá hungurin kom á teg. Situr tú, so far á føtur gakk aftur og fram. Gekst tú, so set teg niður. Tosa við onkran; les eina blaðgrein; tendra út­varps­tólið; fá tær eitt tyggigummi afturat; et eina gularót. ■ Lat ikki negativa hugsan stýra hugsanunum – ver ikki sjálvdømandi. ■ Kemur tann hugsanin fram fyri teg, at “ein guvur fer ikki at skaða”, skúgva so hugsanina frá tær. Ger tær sjálvum greitt, at tú hevur lagt av at roykja. Nú er nóg mikið! Nøkur ráð í sambandi við frávenjingareyðkenni (abstinensir): Feril av ørilsi – Far hóvliga fram, ver ikki ov brá/ur; ger einki brádligt viðbragd. Erkvisni – Gongutúrar; heitt brúsubað; djúpar andadráttar-venjingar; nikotintyggigummi. Høvuðpínu – Djúpar andadráttarvenjingar; høvuðpínutablett. Møði – Ver fullsvøvnt/ur; hvíl teg, tá til ber; ver varin, at tú ikki verður strongd/ur; nikotintyggigummi. Andvekur – Drekk ikki kaffi eftir klokkan 6 á kvøldi; djúpar andadráttarvenjingar, hvíldar­ teknikkur. Hosti, slím ella turrur hálsur – Drekkið nógva vætu; takið hostasevju. Vantandi evni til hugsavning – Skipað arbeiðsbyrðuna; royn ikki at koma í umstøður við strongd í nakrar vikur. Sodningarlagsbroytingar, harður opningur – Drekk nógva vætu; et frukt, grønmeti og fullkorn(knúst korn) afturvið. Svongd – Drekk vatn ella ófitandi vætu; hav ein ófitandi matarbita við tær. Longsul eftir einari sigarett – Bíða, til longsulin er av. Hann hasar av sum frá líður. Hav í huga, at hesi eyðkenni standa ikki við. Tey hvørva um nakrar fáar dagar ella vikur. Hjá summum fána eyðkennini burtur – hjá øðrum kunnu knappligar broytingar koma, ið kunnu vera bæði góðar og ringar. Positivar staðfestingar ● Tú ert ment/ur at vinna á hesum. Tú ert nóg stinn/ur til at standa ímóti tann næsta tíman. ● Tú megnar tað! Tú velur sjálv/ur, hvussu tú hugsar, hvussu tú kennir teg, og hvat gerast skal í hesi støðu. Tú veitst, at trongdin fer at hvørva. ● Hygg, hvussu væl tú hevur staðið teg. ● Strangar tíðir standa ikki við, men tað gera sterk fólk. ● Har stóðst tú teg bara væl. ● Tú hevur tamarhald á hesum. ● Tú skalt bert fóta tær ein dag í senn. ● Tú roykir ikki longur. (Tú hevur lagt av) Tú hevur stríðst av øllum alvi til tess at røkka endamálinum, og tú ætlar tær ikki at detta útí aftur. Kennist tað torført at halda teg frá at festa tær í, tá ið tú ert í holt við okkurt, sum tær dámar væl, t.d. at spæla kort, bowla, ella tá ið tú ert í veitslu, LAT SO VERA AT STÚRA! Tað kann vera, at tú noyðist at halda teg frá hesum ítrivum, til tú hevur vant teg av við at roykja, men ver vís/ur í, at tú skjótt kanst njóta hesi ítriv aftur - nú uttan sigarettir! Kelda: www.apotek.fo Heilsa & lívsstílur Heilsa maggi@sosialurin.fo