hósdagur 8. juni 2006síða 17

Nr. 108 - 8. juni 2006 17 UTTAN ÚR HEIMI Stutt sagt Fyri fyrstu ferð vísa norsk hagtøl, at útflutningsvirðið á alifiski og vørum úr aldum fiski er størri enn útflutningsvirðið á úr­dráttum úr villum fiski. Frá 1. januar til 31. mai útflutti Noreg fisk og fiskavørur fyri 13,5 milli­ ardir norskar krónur. Av hesum stavaðu 6,9 milli­ardir krónur fyri alifiski og vørum úr aldum fiski, meðan 6,6 milliardir krón­ur stavaðu frá úrdrátt­um úr villum fiski, skriv­ar Sunnmørsposten. Sambært blaðnum var út­flutningsvirðið fimm teir fyrstu mánaðarnar tað størsta nakrantíð hendan partin av árinum. Eitt nú var virðið 1,6 milliard krónur ella 13,5 prosent størri enn í sama tíðarskeiði í fjør. Tað er serliga tann góði laksaprísurin, sum hevur givið tey stóru tølini, men veksandi eftirspurningur eftir saltfiski og klippfiski munar eisini væl. Av ES- londunum eru tað ser­liga Frakland, Bretland, Spania og Póland, sum keypa nógvar fiskavørur úr Noregi, og Frakland er tað størsta keyparalandið. Men USA og Russland hava eisini keypt meiri fiskavørur úr Noregi, og klippfiskamarknaðurin í Brasil er størri enn nakrantíð. Alifiskurin gav meiri enn villi fiskurin Fyrrverandi sovjetski for­ setin Mikhail Gorba­tjov ávarar bretska forsætis­ ráð­harran, Tony Blair, ímóti at nøkta orkutørvin í Bretlandi við at byggja fleiri kjarnorkuverk aft­ur­ at, skrivar blaðið The Guar­ dian í dag. – Kjarnorka loysir hvørki nútíðar orkutrupulleikarnar ella avbjóðingarnar í sambandi við veður­lags­ broyt­ingarnar, skrivar Gor­ batjov í brævinum til Blair. Ávaringin hevur samband við eina frágreiðing, sum fyri einum mánað síðani staðfesti, at Bretland fer at hava stóran tørv á orku í komandi árum. Tá segði Blair, at hann fer at seta kjarnorkuna aftur á dagsskránna. Í Letlandi hevur tjóðartingið samtykt eina lóg, sum ger, at myndugleikarnir kunnu avdúka nøvnini á 4.500 agentum, sum arbeiddu fyri loyniligu sovjetsku løg­ regluna KGB. Men forsetin er ímóti at seta lógina í gildi, tí hann ber ótta fyri, at hon fer at elva til spjaðing í samfelagnum, og at fleiri, sum verða avdúkað, seinni kunnu vísa seg at vera ósek. Forsetin hevur í hvussu er partvíst rætt, tí fleiri, sum hava verið undir illgruna, hava verið før fyri at prógva, at tey eru ósek, skrivar AP. Letland var undir sov­j­ etskari herseting í næst­an 50 ár, og í hesum árunum arbeiddu nógvir letlendingar hjá KGB. Umleið 24.000 letlendingar vóru agentar hjá KGB, men russar tóku at kalla øll skjøl við sær, tá teir tóku seg úr landinum í 1992. Eftir eru skjøl við nøvn­unum á umleið 4.500 per­sónum, sum arbeiddu fyri KGB í 1992, og hesi nøvnini ætlar tjóðartingið at kunngera í almenna kunn­ gerðarblaðnum í heyst. Tað kann fáa avleiðingar fyri fleiri, tí eftir galdandi lóg kunnu fólk, sum hava havt tilknýti til KGB, ikki sita í almennum størvum í Letlandi. Í Filipsoyggjunum hava myndugleikarnir biðið fólk nærhendis gosfjallinum Bul­usan vera á varðhaldi, tí vandi er fyri, at fjallið fer at goysa. Gosfjallið, sum er miðskeiðis í landinum, hevur seinastu dagarnar goyst øsku einar tveir kilo­ metrar upp í luftina. Jarðfrøðistovnurin í Manila sigur, at jarð­frøð­ ingar hava staðfest fleiri spreingingar inni í fjall­in­um, og at tær gerast alt­samt títtari. Tær fyrstu spreingingarnar vóru longu í mars, og tá ávaraðu mynd­ug­leikarnir fólk ímóti at koma fjallinum ov nær. Síðani hevur fjallið sent stór roykskýggj upp í luft­ina minst fimm ferðir, sein­ast í gjár. Bulusan er eitt tað mest virkna gosfjallið í Filips­ oyggjunum. Í granna­land­ inum Indonesia hevur gos­ fjallið Merapi gjørt vart við í seinastuni, men jarð­ frøðingarnir hara halda, at tað er minni vandi fyri gosi nú, tí tað hevur verið rættiliga friðarligt inni í fjallinum teir seinastu dagarnar. Gorbatjov ávarar Blair Avdúka KGB-agentar Vænta gos Abu Musab al- Zarqawi byrjaði sítt stríð ímóti russum og endaði tað ímóti amerikanarunum Zarqawi Árni Joensen fartekst@mail.dk Longu sum hálvvaksin var hann ofta uppi í bardøgum og lógloysi í jordanska heimbýnum Zarqa, og sum 22 ára gamal endaði hann í fongsli, tí hann hevði brúkt knív. Her kom hann í samband við víðgongdar islamistar, og eftir ráðum frá teimum fór hann til Afgh­anistan at berjast ímóti russum, so skjótt hann slapp úr fongslinum. Í 1992 kom hann aftur til Jordan, men longu stutt eftir heimkomuna bleiv hann tikin, tí løgreglan hevði funnið vápn og lóður í íbúð hansara. Hann varð dømdur 15 ára fongsul, tí sambært ákæruvaldinum hevði hann lagt ætlanir um at koyra kongsvaldið frá. Í fongslinum fekk al-Zar­ qawi støðu sum politiskur fangi. Í 1999 bleiv hann latin leysur, tá Abdullah kongur gjørdi av at geva fangum grið í sambandi við, at hann tók við trúnuni. Úr Jordan fór al-Zaeqawi til Pakistan, men longu í 2000 vildi jordanska løgreglan aftur hava fatur á honum, tí hon hevði illgruna um, at hann hevði lagt eina ætlan um at bumba gistingarhús í Jordan. Úr Pakistan fór al-Zarqawi aftur til Afghanistan, har hann eftir øllum at døma kom í samband við Osama bin Laden, og við loyvi frá honum skipaði hann eina venjingarlegu hjá heilagum stríðsmonnum. Hildið verður, at hann flýddi til Irak í 2001, eftir at amerikanarar høvdu bumbað venjingarlegu hansara. Undir hesum álopinum misti hann annað beinið. Amerikanska fregnartænastan vil vera við, at hann fjaldi seg í Norðurirak ta fyrstu tíðina, til bin Laden tilnevndi hann leiðara fyri tí heilaga krígnum í Irak. Eingin veit við vissu, hvussu mong mannalív al- Zarqawi og hansara avgerðir hava týnt. Hildið verður fyri vist, at tað var hann, sum skipaði fyri einari røð av atsóknum í Casablanca og Turkalandi í 2003, har 108 fólk doyðu. Tað verður eisini hildið, at tað var hann, sum gav boð um at myrða Ayatollah al-Hakim í Irak, tá 51 fólk doyðu. Í einum brævi, sum amerikanararnir fingu hendur á, segði hann seg hava skipað fyri umleið 25 sokallaðum pínsl­ar­váttar­ atsóknum í Irak. Jordansku myndug­leik­ ar­nir halda fyri vist, at tað var al-Zarqawi, sum gav boð um at myrða am­erikanska diplomatin Laurence Foley í Amman í oktober í 2002, og í Spania hava myndugleikarnir havt illgruna um, at hann hevði samband við bumburnar í Madrid fyri góðum tveimum árum síðani. Maðurin, sum sambært amerik­an­ar­ unum hevur staðið fyri yvirganginum í Irak, er nú deyður Zarqawi Árni Joensen fartekst@mail.dk – Eg kann vátta, at Abu Musab al-Zarqawi er deyður í einum amerikonskum bumbu­álopi norðan fyri Bag­dad, segði ein fegin ir­akskur forsætisráðharri við tíðindafólk í morgun. Hann var ikki tann einasti, sum var fegin um tíðindini, tí lógvabrestirnir rungaðu leingi aftan á orð hansara. – Hetta er samstundis ein boðskapur um, at vit og okkara trygdardeildir fara at halda fram við bardaganum ímóti yvirgangi, segði Nuri al-Maliki, forsætisráðharri. – Hetta var gott, og hetta er ein góður dagur fyri Amerika, segði amerikanski sendiharrin í Bagdad. Sambært amerikonsku her­ leiðsluni doyði al-Zaeqawi, tá amerikanskar tyrlur skutu eftir einum húsum einar 50 kilometrar í landnyrðing úr Bagdad. Generalurin Casy segði, at amerikanski herurin hevði staðfest, at talan var um al-Zarqawi, tí herurin hevði fingramerki hansara. Hetta er annars ikki fyrstu ferð, at tað hevur ljóð­að, at tann illa gitni yvir­ gangsleiðarin er tikin ella deyður, men hetta er fyrstu ferð, at so týðandi keldur hava váttað tað. Amerikanska herleiðslan hevur leingi hildið uppá, at tað var al-Zarqawi, sum skipaði fyri mótstøðuni í Irak, og USA hevði lovað 25 milliónir dollarar í finn­ ingarløn, bleiv hann funn­ in. Í fjør avdúkaði irakski innanríkisráðharrin, at ir­akskir trygdarhermenn tóku al-Zarqawi í 2004, men at teir lótu hann sleppa leysan, tí teir kendu hann ikki. Tá kom fram, at al-Zarqawi hevði fingið sær skegg, og at hann var fitnaður nógv. Ein blóðug lívsleið endað Al-Zarqawi deyður