týsdagur 19. desember 2000síða 4

FAKFELØG Jústinus Leivsson Eidesgaard Allan seinnapartin mána- dagin og um kvøldið við streymaði fólk í hølini hjá Føroya Arbeiðarafelag í gjár at heiðra felagnum, sum mánadagin fylti 75 ár. Fólkini, sum vóru í mið- deplinum hendan dagin vóru sjávlsagt nevndin í Føroya Arbeiðarafelag og kanska tann sum var mest í miðdeplinum var leiðarin, forkvinnan, ein av okkara mest markantu fakfelagsl- eiðarum seinastu 20 árini, Ingeborg Winther. Stór lagkøka var evna til føðingardagin við árunum skrivað omaná. Landsstýrið var umboð- að av Bjarna Djurholm og umboð fyri nógv fakfeløg, stovnar og onnur vitjaðu mánadagin. Eisini vóru limirnir í FA væl umboðað- ir. Sosialurin hevur seinastu dagarnar neyvt viðgjørt framtíðarætlaninar hjá Før- oya Arbeiðarafelag og ein av høvuðssetningunum hjá felagnum er at tryggja løn- móttakarunum ein eftirløn- arskipan, sum er virðilig. Sosialurin ynskir Føroya Arbeiðarafelag tillukkum við teim fyrstu 75 árunum. Vert er her at hava í huga, at sera høgu minstulønirnar í Før- oyum ger lønarskip- anina stirvna, og tí síggja vit ikki bonus skipanir í so stóran mun, sum vanligt er londunum rundan um okkum, skrivar Vinnuhúsið MINSTULØNIR Ólavur í Beiti Í seinasta tíðindaskrivinum frá Vinnuhúsinum undan jólum, verður sagt viðvíkj- andi nýggju frágreiðingini frá Búskaparráðnum at hes- ar frágreiðingar eru eitt týdningarmikið amboð í eftirlitinum við gongdini í samfelagnum og tí rikna politikkinum. Sjálvt um seinasta frá- greiðingin sum heild er góð og áhugaverd, sýnist eitt mistak at vera komið í við- víkjandi lønarlagnum í Før- oyum. Í einum broti í sam- andráttinum verður sagt: »Framgongd er í øllum pørtum av búskapinum, men tað er serliga vinnulívi á landi, sum hevur stóran vøkstur í løtuni. Enn liggja lønirnar væl niðanfyri tær í grannalondunum. Stendur búskaparliga byrðurin við, kann væntast, eitt ávíst trýst á lønirnar.« At trýst kann væntast á lønirnar, tá tað búskapar- liga gongur væl, er eingin loyna, men at lønirnar liggja væl niðanfyri tær í grannalondunum, er als ikki rætt, skrivar Vinnuhús- ið. Eingi hagtøl Í Føroyum hava vit eingi hagtøl fyri miðal útgoldnar lønir, og tí kunnu hesar ikki samanlíknast við granna- londini. Hyggja vit at sátt- málaásettum lønarsatsum, sæst, at avtalaðu minstuløn- irnar í Føroyum liggja hægri enn í allar flestu londum, sí talvuna. Ført verður ofta fram, at útgoldna miðallønin í grannalondunum liggur nakað væl omanfyri sátt- málaásettu minstulønina. Hetta er rætt, men eisini í Føroyum eru tað ikki so fá- ar vinnugreinir, sum gjalda omanfyri neyðugu sátt- málalønina. Hetta er m.a. galdandi fyri handverk, verkstaðsíðuna, aling og tænastuvinnuna. Vert er her at hava í huga, at sera høgu minstulønirnar í Føroyum ger lønarskipan- ina stirvna, og tí síggja vit ikki bonus skipanir í so stóran mun, sum vanligt er londunum rundan um okk- um, skrivar Vinnuhúsið. Minstulønirnar í Føroyum liggja hægri Land Tímaløn Eftirløn Tilsamans Ísland 41,41 41,41 UK 45,88 45,88 Grønland 63,84 1,98 65,10 Noreg 79,19 79,19 Danmark 82,40 4,2 85,86 Føroyar 83,72 3 86,23 Í føðingardegi hjá arbeiðsfólkinum Nyrup tekur undir við sjálvstýrislógini Danski forsætis- ráðharrin tekur undir við sjálvstýrislógini hjá Javnaðarflokk- inum, sum inniber sjálvstýri, sum ikki kann kallast aftur SJÁLVSTÝRISLÓGIN John Johannessen Tað eru stórir møguleikar fyri at skipa føroyskt sjálv- stýri á ein nýggjan og øðr- vísi hátt innan fyri ríkisfel- agsskapin. Hetta ger danski for- sætisráðharrin, Poul Nyrup Rasmussen, greitt í einum svari uppá fyrispurning frá fólkatingsliminum, Jóannes Eidesgaard. Jóannes Eidesgaard setti herfyri danska forsætisráð- harranum ein sokallaðan grein 20 spurning, har hann spyr forsætisráðharran, um uppskot Javnaðarfloksins til eina sjálvstýrislóg kann vera grundarlag fyri stjórn- arrættarliga sambandinum millum Føroyar og Dan- mark. Kunngerast í ST Danski forsætisráðharrin vísir á, at tað ber til at fremja eina nýskipan í stjórnarrættarligu viður- skiftunum, soleiðis at Før- oyum verður latið alt vald á lóggevandi og umsitingar- liga økinum, burtursæð frá nøkrum økjum, har grund- lógin ikki loyvir tí. Harafturat staðfestir danski forsætisráðharrin eisini, at tað ber til at tryggja, at nýggi sáttmálin ikki kann takast aftur. Hetta skal gerast við at boða øll- um limalondunum í ST frá, at núverandi føroyska heimastýri er broytt til eitt nýtt føroyskt sjálvstýri. Men danski forsætisráð- harrin vísir samstundis á, at samanhangur skal vera millum politiska og fíggjar- liga ábyrgd. Taka vit yvir politisku ábyrgdina av mál- søkjum, skulu vit eisini taka yvir fíggjarligu ábyrgdina. Gera sjálvi av Poul Nyrup Rasmussen heldur, at føroyingar hava nógvir møguleikar fyri víðkaðum sjálvræði í einari sjálvstýrislóg. Hann vísir millum annað á, at vit kunnu fáa fult vald á revsi- rættarliga økinum, familju- og arvarættarliga økinum, og harafturat heldur hann, at Føroyingar kunnu menna sítt vald á uttanríkispolit- iska økinum. Men samstundis ger danski forsætisráðharrin greitt, at tað sjálvsagt er føroyska fólkið, ið ger av, um vit ynskja at verða ver- andi í ríkisfelagsskapinum ella ei. Poul Nyrup Rasmussen heldur, at ein sjálvstýrislóg kann tryggja Føroyum nógv størri sjálvræði Nógv vitjaðu Føroya Arbeiðarafelag mánadagin, millum onnur landsstýrismaðurin Bjarni Djurholm. Myndir: Jonhard Hammer Nr. 245 - 20. desember 2000 7 6 Nr. 245 - 20. desember 2000 Atlantic Airways strikað Atlantic Airways er nú strikað úr lógartekstinum um nýggju tyrlutæn- astuna. Vinnu- nevndin hevur skrivað nýtt álit, men nú tekur andstøðan ikki undir við málinum TYRLUTÆNASTA Magnus Dam Vinnunevndin hjá løgtingi- num legði mánadagin enn eitt álit fyri løgtingið í mál- inum um tyrlutænastuna, sum ætlanin var at gera sáttmála við Atlantic Air- ways um. Málið varð beint aftur í nevnd í síðstu viku, tí tingmenn vóru ikki nøgd- ir við uppskotið hjá Jørgen Niclasen, landsstýrismanni. Eitt nú hildu tingmenn tað vera skeivt, at eitt ávíst felag er nevnt í lógar- tekstinum, tí talan tá verður um at gera eina lóg, sum bert er galdandi fyri eitt einstakt felag. Tingmenn hildu eisini, at landsstýris- maðurin ikki hevur gjørt sítt fyrireikingararbeiði nóg væl og lýst, um talan veru- liga er um bestu loysnina. Landsstýrismaðurin ætl- aði at gera ein tíggju ára sáttmála við Atlantic Air- ways um tyrlutænastuna. Felagið skuldi eftir ætlan fáa 14 milliónir krónur um árið í tíggju ár fyri at reka tyrlutænastuna. Jørgen Niclasen segði við Sosialin í gjár, at ein orsøk til, at hann hevur skrivað Atlantic Airways í lógartekstin, er, at hann vil hava tyrlutæn- astuna og hendan førleikan á føroyskum hondum. Og motivini hjá landsstýris- manninum eru harumframt politisk. – Við at hava eitt føroyskt tyrlufelag, ber seinni til at privatisera hesa flúgving- ina. Annaðhvørt við eini fullkomnari privatisering av Atlantic Airways, ella við partvísari privatisering av eitt nú bara tyrludeildini, segði landsstýrismaðurin. Nýtt álit Men løgtingið var ikki nøgt við uppskotið, og eftir áheitan frá einum meiriluta í løgtinginum hevur Vinnu- nevndin nú viðgjørt málið av nýggjum. Meirilutin í nevndini, samgonguum- boðini, hevur í nýggja áliti- num strikað navnið Atlantic Airways, so lógaruppskotið nú ikki snýr seg um eitt ein- stakt felag. Tíðarskeiðið er kortini framvegis hitt sama – 10 ár. Um løgtingið tekur undir við broytingaruppskotinum hjá meirilutanum, so stend- ur tað landsstýrismannin- um frítt at gera sáttmála við eitthvørt felag. Men hann kann so eisini velja at halda fram við upprunaligu ætl- anini, sum var at lata At- lantic Airways uppgávuna næstu tíggju árini. Minnilutin framvegis ímóti Teir tríggir andstøðuting- menninir tóku allir undir við uppskotinum, tá ið vinnunevndin skrivaði fyrsta álitið í málinum. Teir høvdu kortini ávís fyri- varni, og tveir teirra at- kvøddu fyri at beina málið aftur í nevnd. Alfred Olsen, Henrik Old og Dan R. Petersen siga í nýggja álitinum enn einaferð, at teir eru sera ónøgdir við fyrireikandi arbeiðið, sum er lagt í uppskotið. Landsstýris- maðurin hevur ikki kannað allar møguleikar og lýst fyri løgtinginum, um hetta er besta og bíligasta loysn- in, siga teir. Teir halda, at ognarviður- skiftini eru ógreið og seta spurnartekin við, um Atlantic Airways einaferð í framtíðini kann skilja tyrlu- virksemið frá hinum virk- seminum í felagnum og lata eitt dóttirfelag reka tyrlu- tænastuna. Teir tríggir siga seg heldur ikki hava fingið at vita, um tað er rætt at gera ein sáttmála, sum er galdandi í tíggju ár. Orsakað av nógvu iva- málunum sigur minnilutin seg ikki kunna taka undir við uppskotinum, sum tað nú liggur á borðinum. Álitið frá vinnunevndini fór niðan aftur í løgtingið mánadagin, og løgtingið fer helst at viðgera málið aftur fyri jól. Fíggjarlógin klár til 3.viðgerð Løgtingið samtykti mánadagin fíggjar- lógina við aðru viðgerð. Øll broyting- aruppskotini hjá sam- gongutingmonnum uttanvórðu samtykt, meðan uppskotini hjá andstøðunu fullu eitt fyri og annað eftir FÍGGJARLÓG 2001 Magnus Dam Fíggjarlógin fyri næsta ár skal nú bert hava triðju og endaligu viðgerðina í løgtinginum, áðrenn hon er liðugt avgreidd. Eftir eina rættiliga drúgva aðru við- gerð mánadagin, samtyktu 20 tingmenn fíggjarlógina. Nógv broytingaruppskot vórðu løgd fram á tingfund- inum mánadagin. Umframt broytingaruppskotini frá meirilutanum og minnilut- anum í fíggjarnevndini, løgdu einstakir tingmenn og tingmenn í felag fleiri broytingaruppskot fram. Vildi hava lógina aftur í nevnd Eitt uppskot um at beina fíggjarlógina aftur í fíggjar- nevndina til nærri viðgerð fall. Tað var Jóannes Eides- gaard, sum legði uppskotið fram. Hann og restin av Javnaðarflokkinum vóru misnøgdir við ávís viður- skifti í uppskotinum. Eitt nú er Fíggjarmálastýrið komið við einari rúgvu av broytingaruppskotum, meðan fíggjarnevndin hev- ur viðgjørt uppskotið, og Vilhelm Johannesen átalar í álitinum frá fíggjarnevnd- ini harðliga hesari manna- gongdini. Men tað var ser- liga uppskotið um at, Landsverkfrøðingurin nú skal hava um hendi alt al- ment viðlíkahald, sum fekk øði í í løgtinginum í gjár. Áður hava teir einstøku landsstýrismenninir havt eina ávísa játtan á fíggjar- lógini at ráða yvir til við- líkahald. Men allar hesar kontoirnar eru nú fluttar til Landsverkfrøðingin at um- sita, og Javnaðarflokkurin heldur millum annað, at hetta skerjir frælsið hjá landsstýrismonnunum. Javnaðarflokkurin, Sam- bandsflokkurin og Mið- flokkurin atkvøddu fyri uppskotinum hjá Jóannesi Eidesgaard um at koyra fíggjarlógina aftur í nevnd, men teir 18 samgonguting- menninir atkvøddu ímóti, og sostatt kundi løgtingið halda fram við atkvøðu- greiðslunum. 59 milliónir dýrari Viðgerðin í fíggjarnevndini endaði við at gera samfel- agið góðar 59 milliónir krónur dýrari at reka næsta ár, enn landsstýrið upp- runaliga hevði ætlað. Landsstýrið kom sjálvt við teimum størstu og dýrastu broytingunum. Eftir tilmæli frá Fíggjarmálastýrinum legði meirilutin í fíggjar- nevndini fram broytingar- uppskot, sum hækkaði út- reiðslurnar 49 milliónir krónur, og meirilutin legði harumframt broytingarupp- skot fram, sum hækkaði út- reiðslurnar góðar tíggju milliónir krónur. Øll hesi broytingaruppskotini vórðu samtykt. Nakrar av teimum dýr- astu broytingunum fara til rentustuðul, Skopunar havn og Strandfaraskip landsins. 8,9 milliónir krónur skulu brúkast meira til rentu- stuðul enn upprunaliga mett, 3 milliónir til at um- byggja og tillagað portrið í Skopunar havn, og Strand- ferðslan hevur orsakað av høga oljuprísinum brúk fyri 9 milliónum afturat. Peng- arnir skulu eisini brúkast til at røkja Skálafjarðarleiðina fyri. Ætlanin var annars at niðurleggja farleiðina. Landsstýrið hevur eisini lagt fram uppskot fyri løg- tingið um at broyta pen- sjónslógina, og 5 milliónir krónur skulu brúkast eyka til fyritíðarpensjónir í hes- um sambandinum. Gongd á tunnilsarbeiðið Meirilutin í fíggjarnevndini gjørdi fleiri smærri broyt- ingar í fíggjarlógini, sum vórðu samtyktar, og millum annað kom meirilutin ásamt um at fáa gongd á tunnilsarbeiðið millum Øravík og Hov næsta ár. Hendan játtanin er tí hækk- að til 4 milliónir næsta ár. Meirilutin í fíggjar- nevndini kom eisini ásamt um at játta 3,5 milliónir krónur til ein nýggjan bústovn til sálarsjúk, sum eitt nú búgva á psykiatrisku deild á Landssjúkrahúsin- um, men ikki eru í viðgerð á sjúkrahúsinum. Tey hava onga aðrastaðni at vera, og tær 3,5 milliónirnar skulu brúkast til at fáa gongd á at byggja ella keypa hús til bústovnar til sálarsjúk. Minnilutin vrakaður Umboðini hjá andstøðuni í fíggjarnevndini royndu seg eisini við fleiri broytingar- uppskotum á tingfundinum mánadagin, men einki teirra kom heilskapað ígjøgnum. Tey vóru feld eitt fyri og annað eftir. Tilsamans høvdu hesi uppskotini dýrkað fíggjar- lógina góðar 30 milliónir krónur. Tey snúðu seg mill- um annað um at hækka játt- anina til Landssjúkrahúsið 5 milliónir, játtanina til Klaksvíkar sjúkrahús 2 milliónir og Suðuroyar sjúkrahús 1,2 milliónir krónur. Minnilutin mælti eisini til at játta 5 milliónir krónur afturat til bústovnar til sálarsjúk og 2 milliónir eyka til medicoteknisk tól umframt at hækka viðbótina til pensjónistar 10 milliónir krónur. Upp- skotini fingu kortini bert atkvøðurnar frá andstøð- uni, og tey vóru øll feld. Tað sama vóru tey níggju uppskotini, sum komu í síðstu løtu frá einstøkum tingmonnum. Tað størsta av uppskotinum kom frá Javn- aðarflokkinum og Sam- bandsflokkinum í felag, sum vildu hava løgtingið at hækka játtanina til at út- byggja landssjúkrahúsið við 23 milliónum, so saml- aða játtanin kom upp á 58 milliónir krónur næsta ár. Uppskotið fekk 13 at- kvøður og fall. Ein viðgerð er framvegis eftir, og tingmenn hava møguleika at koma við broytingaruppskotum mill- um aðru og triðju viðgerð, so tað er ikki óhugsandi, at fíggjarlógin broytir skap einaferð afturat, áðrenn hon er endaliga avgreidd.