hósdagur 28. desember 2000síða 2

Nr. 249 - 28. desember 2000 3 2 Nr. 249 - 28. desember 2000 Kalt er í veðrinum – æla- veður og myrkt. Hyggi út gjøgnum vindeyga, síggi at tey seinastu bløðini eru nú dottin av trøunum og fúka nú runt í túninum. Tað skýmur, hesin dagurin fer at halla, eins og nú, bert ein lítil mánaði er eftir av hes- um árinum. Vit eru komin inn í adventuna. Jólini nærkast – tíðin, tá ið øll eru glað og gleðast við familju og vinum. Men tað er ikki enn! Vit skulu ígjøgnum desember fyrst. At skula koma ígjøgnum desember, plagar væl ikki at fella nøkrum tungt, sjálvt um myrkt er størsta partin av samdøgrinum. Men nú! Stóra sorgin hevur aftur vitjað í heimbygd míni. Ein ferðsluvanlukka tíðliga leygarmorgunin 25. nov- ember, tók ein av okkara ungu. Hesin desember mánaði verður ikki lættur at koma ígjøgnum hjá tykk- um, sum nú hava mist. Troystarans orð kunnu kanska hjálpa tykkum, men tit hava mist eitt tað dýrasta tit áttu. Sonur tykkara er farin. Hann er farin undan okkum og vit standa spyrj- andi eftir. Spyrjandi, tí vit skilja ikki, hví hansara tími longu var komin. Men sjálvt um sorgin nývir, so er ein, ið kann hjálpa, og sum sálmaskaldið so vakurt sigur: Tyngir á teg sorgin harða tykist einki ljós at sjá, til tín Guð tú tá skalt fara altíð er har hjálp at fá; er tín trúgv sum fjallið sterk, virka kann hon undurverk, senda vil Guð tær til bata meir, enn heimsins vísu fata. Niclas var tvey ár eldri enn eg. Aftrat tí, at vit vuksu upp í somu bygd, komu vit serliga nógv sam- an, tey árini vit róðu við Nólsoyingi. Stuttligt var tað og vit høvdu mangar góðar løtur saman. Trupulleikar- nir vóru sjáldan so stórir, at teir ikki blivu vendir til skemt. »Nú eru vit blivnir danskarar« er eitt tað sein- asta tú segði við meg. Nicl- as hevur búð í Randers í nøkur ár og eg í Aalborg. Niclas skuldi læra til sløkkiliðsmann. Spenning- ur og vandi, útrykningur við fullari ferð – ja, eg dugi at síggja teg fyri mær.Tú hevði verið ígjøgnum al- skyns royndir. Tú vísti mær ymisk diplom tú hevði fingið, einaferð eg var og vitjaði teg í Randers. Tú hevði helst funnið títt lívs- starv, og vegirnir lógu opnir fyri tær. Ætlanin mundi vera, at tú einaferð skuldi vera sløkkiliðsmaður í Før- oyum. Niclas kendi nógv, og nógv kendu Niclas. Mang- an havi eg verið spurdur um eg kendi Niclas. Í Havn mundu tað vera fá, um okkara aldur, sum ikki kendu teg. Flest øll kapp- róðrafólk, sum róðu tá ið vit róðu, kendu ella vistu hvør tú vart. Tú tosaði við øll og fekst øll at flenna. Niclas var væl umtóktur! Einaferð sleyrdu vit kirkjugarðin í Nólsoy, tú og eg. Tosaðu í spølni um, hvar á leið í garðinum vit einaferð komu at liggja. Báðir væntaðu vit at koma at liggja uppi við portrið, men tað kom tíverri ikki at passa. Tað skýmir. Hesin dagur- in er farin at halla. Men tín dagur endaði longu á mið- degi. Framanfyri lá allur seinnaparturin og kvøldið. Eg fekk ikki komið til jarðarferðina hjá tær, men mínir tankar eru har heima og eg takki tær fyri alt, vit høvdu saman. Góðu tit bæði Marnar og Marianna, og tit, sum stóðu Niclasi næst. Harrin styrki og troysti tykkum, nú eing- in Niclas kemur heim at vitja tykkum á jólum. Leif Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Dagbjørt S. Hansen dagbjort@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo John Johannessen john@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Útgevari/uppseting: Sp/f Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254mm breið og 346mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. DAGSINS MEINING Skattalygnin hjá fólkaflokkinum Stutt fyri jól samtykti tingið broytingar í skattalógini, ið landsstýrismaðurin í fíggjar- málum hevði lagt fram. Landsstýrismaðurin sigur seg vóna, at »skattalækking- in« fær fakfeløg at vísa hógv í lønarkrøvum til næstu sáttmálasamráðingar. Fyri stuttum gjørdi Fólka- flokkurin ein sannan sjarmuoffensiv í miðlunum, har hann vísti á, hvussu skattatrýstið skuldi lækka munandi. Borðreitt varð við talvum, grannskoðaraút- rokningum osfr. Óli Breck- mann segði seg vilja hjálpa fíggjarmálaráðharranum (hereftir FMR) at fremja ta skattalækking, ið avtalað varð í samgonguskjalinum. Nú úrslitið fyriliggur, eitt satt skattapolitiskt neyðar- egg, er neyvan væntandi, at fólkaflokkurin fer at útbasu- nera úrslitið við sama stolt- leika sum sjarmuoffensiv- urin á Hafnia. Andstøðan legði eitt skattabroytingar- uppskot fram, ið var mein- líkt tí hjá fólkaflokkinum, men Óli B atkvøddi ímóti tí uppskoti, ið hann sjálvur áður hevur reklamerað fyri í miðlunum. Ein verkamaður, ið forvinn- ur 160.000 árliga, sleppur 2.300 kr. bíligari í skatti í 2001 samanborið við skatta- trýstið tá henda samgonga tók við. Hetta svarar til kostnaðin av 500 litrum av olju ella ein vanligan bingo- vinning! Men hyggja vit at skattatrýstinum á reallønina, er als ikki talan um linkað skattatrýst undir hesi sam- gongu, heldur tvørturímóti. Persónligi skatturin er pro- gressivur tvs. at tær seinastu kr. verða lutfalsliga harðari skattaðar enn tær fyrstu. Tí er neyðugt at prístalsregu- lera botnfrádrátt og mørkini í skattastiganum, um skatta- trýstið á reallønina skal vera óbroytt. Hetta er ikki gjørt! Og tí er realskattatrýstið á vanliga løntakaran økt undir hesi samgongu. Men iva- samt er um FMR. skilur munin á nominellum skatta- trýsti og realskattatrýsti. Ávísir samfelagsbólkar hava kortini fingið ein veruligan skattalætta frá FMR. Td. legði hann fram uppskot um at lækka partafelagsskattin úr 27% niður í 20%, ið varð samtykt. Her er talan um veruliga lækking so tað munar, m.a. av tí at parta- felagsskattur og vinnings- býtisskattur er sonevndur proportionalskattur. Tvs. skattatrýstið er óbroytt uttan mun til stødd á inntøku. Partafeløgini hava sostatt fingið 7% meira at luta til partaeigarar. Og tað eru tí partaeigarar, ið hava fingið størsta skattalættan frá FMR. Hesin samfelagsbólk- ur verður ikki vanliga mett- ur at vera tann, ið ringast er fyri. Men verkamannafjøld- in fær ikki tær justeringar í skattatrýstinum framdar, ið eru neyðugar til tess at halda eitt óbroytt skattatrýst á reallønina. »Førast skal ein varligur fríggjarpolit- ikkur« plagar FMR at end- urgeva úr samgonguskjal- inum. Nú vita vit, at tað er skattatrýstið hjá verkamann- inum, ið skal nýtast sum stýringsamboð ella termo- statur í búskapinum. Parta- eigarar, ið mangan eiga milliónavirði í partabrøvum, fáa bæði í posa og sekk frá FMR, ið annars umboðar ein flokk, ið smb. stevnu- skránni skal eitast at verja verkamannin. Ideologiskt hevur FMR yvirhálað Óla B høgrumegin. Ein meira borgarligan skattapolitikk enn tann, ið tjóðveldisflokk- urin hevur fort í Tinganesi, hava vit ongantíð áður sæð her á landi. Broytingarnar í skattalógini, ið vórðu samtyktar fyri jól, eru ein narrisutta og FMR sigur seg vóna, at fakfeløg fara at vísa hógv til várs. Samstundis hevur arbeiðs- gevarin (partaeigarin) fingið stóra realskattalækking, meðan løntakarin hevur fingið økt realskattatrýst. Tá FMR vil hava verkamanna- feløgini at vísa hógv til komandi samráðingar hevur ein hug at spyrja, um hann við vilja tveitir torvmold í eyguni á verkamannafjøldini ella hann einki skilur av tí málsøki hann er settur at umsita. Hjá Ingeborg verða orð FMR óivað uppfatað sum ársins nýggjársvittig- heit. Sosialurin NØVN Í VIKUNI Tøkk Øllum tykkum kæru, sum gjørdu mær 85 ára føð- ingardagin so hugnaligan, takki eg so hjartaliga. Somuleiðis ynski eg øllum eini gleðilig jól og eitt gott nýggjár. Louisa Olsen, Miðvágur Tøkk Hjartaliga takka vit tykkum øllum, ið á ymiskan hátt gleddu okkum á áttati ára døgum okkara 18. august og 18. desember. Gleðilig jól og eitt av Harranum signað nýggjár. Elsa og Ingálvur av Reyni Niclas Davidsen á Skúr til áminnis f. 19. juni 1974 – d. 25. nov. 2000 Í frágreiðingini til ársfundin hjá Føroya Fiskimannafelag, sum verður í morgin, fegnast formaðurin um, at árið í ár hevur roynst væl hjá nógvum fiskimonn- um ÁRSFUNDUR Edvard Joensen Tað eru serliga teir góðu fiskaprísirnir, sum hava gjørt árið gott hjá føroysku fiskimonnunum, sigur for- maðurin í Føroya Fiski- mannafelg í niðurstøðuni til árfrágreiðingina, hann fer at leggja fram í morgin. Flestu skipabólkarnir hava ein hampiliga fittan inntøkuvøkstur. Tó er ein bólkur, sum stendur í stað, meðan ein hevur væl minni inntøku enn í fjør. Størsta vøksturin í inn- tøku pr. dag hava manning- arnar á nótaskipunum, sum hava ein vøkstur upp á 21% í mun til fjør, meðan ís- fiskalínuskipini hava eina lækking upp á 19% í inn- tøkuni pr. dag. Óli Jacobsen, formaður í Føroya Fiskimannafelag, sigur í viðmerking, at tað kemst av, at nú er fiski- skapurin normaliseraður aftur, eftir at hann seinnu árini hevur verið óvanliga góður. Hinvegin eru sera høgu prísirnir orsøkin til, at línuskipini hava hildið hesa inntøkuna. Upp og niður Óli Jacobsen vísir á, at í mun til 1991 tvífaldaðust inntøkurnar hjá manning- um á línuskipunum í 1998, meðan tær eru lækkaðar eitt sindur aftur nú. Men samstundis er vert at leggja merki til, at inntøkan í dag er reinur fiskipartur at kalla, meðan nógv størri partur fyrr var tilskot so sum minstaløn og dag- studningur umframt frí- tíðarløn. Tá ringast stóð til - í 1993 – var næstan helvtin av inntøkuni minstaløn og studningur, meðan sjálvur fiskiparturin í dag er 90% av inntøkuni. Av hinum skipabólkun- um eru tað bara rækjuskip- ini, sum ikki hava havt inn- tøkuvøkstur í mun til í fjør. Hjá teimum er støðan óbroytt. Inntøkan pr. dag er eina krónu hægri, enn hon var í 1999. Í ársfrágreiðingini verður sagt, at Fiskimannafelagið er errið av sínum hagtølum. Bæði tað, at tey vísa eina hugaliga, fíggjarliga gongd fyri limirnar. Men eisini tað, at tey verða brúkt av øðrum. Tað hendir seg javnan, sigur ársfrágreið- ingin, at áheitanir koma frá bæði almennum sum vinnuligum stovnum, sum vilja sleppa at nýta hag- tølini til at gera gongdina í vinnuni upp. Mangan langt áðrenn tey almennu hag- tølini fyriliggja. Men ikki er altíð, at tey verða nýtt, sum Fiski- mannafelagið ætlar, hóast tey verða útflyggjað, sigur formaðurin í ársfrágreið- ingini. Og so kemur hann við eini ákoyringa á fjøl- miðlarnar, sum hann sigur beinleiðis misnýta hesi hagtøl. Ársfrágreiðingin sigur soleiðis: »Vit hava eisini verið sera lagaligir at lata hagtøl frá okkum, m.a. tey tøl sum vísa gongdina hjá hvørjum einstøkum skipi. Men her mugu vit tátta í, tí tað hevur víst seg, at hesi hagtøl av fjølmiðlunum í stóran mun verða nýtt ímóti fiskimonn- um á ein hátt, sum tá “fanin lesur Bíbliuna”. Tí koma vit ikki framyvir at lata fjøl- miðlunum hesi hagtøl, eins og vit tilskila á hagtølunum fyri tey einstøku skipini, at hetta er til innanhýsis nýtslu, sum tað ikki er loyvt at nýta alment. Men at nýta miðatøl er sjálvandi í lagi«. Trygdin Vanliga er eitt ávíst tema á hvørjum landsfundi hjá Fiskimannafelagnum. Og í ár verður temaðið trygd og arbeiðsumhvørvi hjá fiskimonnum. Hetta er eitt evni, sum hevur verið frammi soleiðis av og á. Kanska serliga eftir at eitthvørt minni gott er hent, vísir Óli Jacobsen, formaður í Føroya Fiski- mannafelag, á. Seinast nak- að var at frætta soleiðis um evnið, var herfyri, tá tað kom upp, at ein stórur partur av bjargingarbát- unum umborð á skipunum ikki riggaði, sum teir skuldu. Slíkt er jú óhugnaligt at frætta, og verður eisini tikið í størsta álvara. Tað kann jú í ringasta føri gerast ein spurningur um lív ella deyða, sigur Óli Jacobsen. Við allari virðing fyri donsku myndugleikunum og teirra lógum og reglum, sigur Óli Jacobsen, at hann bara noyðist at ásanna, at eitt nú íslendingar eru langt framman fyri okkum á hesum øki. Og hann vísir á, at í Íslandi finst trupul- leikin ikki, tí íslendingar hava uppfunnið eina skip- an, sum ger, at gummi- báturin verður skotin út frá skipinum, tá brúk er fyri honum. Hendan skipan er lógarásett at vera umborð á øllum íslendskum skipum. Og kanska hevði hon verið loysnin á hesum spurning- inum, sigur formaður Fiski- mannafelgsins millum ann- að í ársfrágreiðinini. Til at fáa vakt áhugan fyri málinum aftur, hevur Fiski- mannafelagið fingið Tor- leiv Hoydal frá Søfartsstyr- elsen og Eyðun Bert Jacob- sen frá Sjóvinnufyrisiting- ini at koma á ársfundin í Norðurlandahúsinum í morgin at halda fyrilestrar um trygd og arbeiðsum- hvørvi hjá fiskimonnum. Samstundis vónar for- maðurin, at eitt orðaskifti kann fáast í lag um evnið millum teir báðar og teir fiskimenn, sum møta á fundinum við teira prak- tisku royndum. Sum vanligt hevur verið, er árfrágreiðingin frá for- manni Føroya Fiskimanna- felags givin út í hefti. Í ár er hon upp á 96 síður, har nógv ymisk mál verða við- gjørd. Aftalaga í heftinum er ein frágreiðing um stovnanina av felagnum fyri 90 árum síðan. Óli Peteren hevur gjørt flestu tekningarnar í heftinum. Ársfundurin hjá Føroya Fiskimannafelag ár 2000 verður settur í Norður- landahúsinum í morgin klokkan 10. Gott ár hjá fiskimonnum Trolaramenn hava sum flestu aðrir fiskimenn eisini havt inntøkuvøkstur í ár í mun til í fjør Óli Jacobsen hevur verið formaður í Føroya Fiskimannafelag triðingin av tíðini, felagið hevur verið til