fríggjadagur 5. januar 2001síða 2

Nr. 3 - 5. januar 2001 3 2 Nr. 3 - 5. januar 2001 – Eftir øllum at døma hava kommunurnar fingið lovað, at tær fáa eitt ávíst rásarúm sjálvar at gera av, hvør hevur uppiborið frípláss og hvør ikki hevur, tá ið tær yvirtaka økið, sigur Kristian Magnussen FRÍPLÁSS Turið Kjølbro Í løtuni liggur lógaruppskot í Trivnaðarnevndini um at leggja ábyrgdina og út- reiðslurnar av fríplássum út til kommunurnar at umsita. Helena Dam á Neystabø, landsstýriskvinna í al- manna- og heilsumálum, legði uppskotið fyri tingið í desember. Talan er um løgtingslóg um broyting í lóg um barnaforsorg. Lógin skuldi eftir ætlan koma í gildi 1. januar, men enn er hon ikki avgreidd. Um somu tíð sum nýggj barnagarðslóg kom í gildi seinasta summar, yvirtóku kommunurnar kostnaðin av at reka barnagarðar og dag- røkt. Síðani er samgongan vorðin samd um, at komm- unurnar eisini skulu bera kostnaðin av teimum fíggj- arligu fríplássunum. Í barnaforsorgarlógini verð- ur tosað um sosial, peda- gogisk og fíggjarlig frí- pláss. Tey sosialu og peda gogisku fríplássini skal landskassin framvegis rinda eftir uppskotinum. Lógloysi Tað skulu framvegis vera barnaverndirnar, sum skulu taka støðu til, hvørt frípláss verður játtað, men í mun til í dag, eru tað kommunur- nar, sum skulu gjalda fyri tey fíggjarligu fríplássini. Hetta merkir, at játtanar- myndugleikin verður tann sami sum higartil, lands- kassin rindar framvegis fyri tey sosialu og pedagogisku fríplássini, meðan komm- unurnar rinda tey fíggjar- ligu fríplássini. Tað skal tó sigast, at tey flestu frípláss- ini, sum eru úti um landið í dag, eru fíggjarlig frípláss. Kristian Magnussen, løg- tingsmaður og limur í Trivnaðarnevndini, tekur als ikki undir við, at komm- unurnar yvirtaka umsiting- ina og útreiðslurnar av frí- plássum. – Eg stúri fyri, hvat fer at henda úti um landið, um kommunurnar skulu umsita fríplássini. Smáu kommunurnar verða noyddar at fáa eina umsit- ing upp at standa, sum skal taka sær av fríplássunum og so kunnu tær í hvørjum einstøkum føri fara inn og kanna umsøkjararnar til frípláss. Hvørji foreldur liva saman og hvørji ikki. Eftir øllum at døma hava tær fingið lovað, at tær fáa eitt ávíst rásarúm sjálvar at gera av, hvør hevur uppi- borið frípláss og hvør ikki hevur. Sostatt verða øll ikki líka fyri lógini. Hetta setur rættartrygdina hjá fólki í stóran vanda. Vit fara at fáa ymiskar standardir í teim ymsu kommununum og tað kann føra við sær, at fólk fara at flyta ímillum komm- unur, sigur Kristian Magn- ussen. Løgtingsmaðurin heldur tað vera ein óskikkur at koma við broytingum sum hesum so seint á árinum, eftir at allar kommunurnar hava lagt fíggjarætlanirnar fyri komandi árið. Tí upp- skotið fer at føra við sær, at kommunur fáa meirút- reiðslur. Í uppskotinum sæst, at samlað fer broyt- ingin at kosta kommunun- um slakar 5 mió. krónur. Harav verður mett, at Tórs- havnar kommuna eigur helmingin. – Tað letur til, at uppgáv- ur verða bara tilvildarliga tveittar út til kommunurnar at umsita. Fyrst varð barna- ansingarøkið lagt út, har tær kommunur, sum høvdu raðfest økið, vórðu revs- aðar, síðani kom skattalætt- in eftir at fíggjarætlanirnar hjá kommununum vórðu samtyktar, og nú skulu fríplássini leggjast út, sigur Kristian Magnussen. Ov nógv brúkt Formaðurin í Kommunufe- lagnum, Jógvan K. Mørk- øre, er samdur við Kristiani Magnussen í, at tað er ein óskikkur at áleggja komm- ununum so stórar og um- fatandi broytingar so seint á árinum. Men í mun til løg- tingsmannin heldur Jógvan K. Mørkøre, at kommunur- nar betur eru førar fyri til at umsita fríplássini enn land- ið. Og ikki minst kunnu tryggja, at bert tey, ið av røttum eiga at fáa frípláss, fáa játtað eitt slíkt. Her sipar fomaðurin í kommunufelagnum til fólk, sum á skattalistanum standa fyri ikki at hava vunnið eina krónu, men sum fáa góða inntøku úr útlandinum, umframt for- eldur, sum ikki eru gift, har inntøkan hjá eina foreldr- inum er so mikið lág, at hon lúkar treytirnar fyri at fáa frípláss. – Frípláss skulu játtast til fólk sum hava tað fyri neyðuni. Óneyðuga nógvur peningur fer á skeivar hendur. Uttan mun til, um tað er landið ella kommun- urnar, sum skulu gjalda frí- plássini, er upphæddin, sum verður brúkt til enda- málið, alt ov stór. Skulu kommunurnar yvirtaka hesa uppgávuna, eiga tær eisini at hava ávirkan á økið. Eitt nú kann tað hugs- ast, at grundarlagið, sum frípláss verða roknað eftir, verður broytt, tí sambært tí verandi verða frípláss játtað um ein hevur eina vanliga arbeiðsmannainntøka, sigur Jógvan K. Mørkøre. Formaðurin í kommunu- felagnum ræðist ikki tank- an, at einstøku kommunur- nar skulu inn í hvørja einstaka familju at kanna, um viðurskiftini nú eru soleiðis, sum tey síggja út á pappírinum. – Hetta eru viðurskifti kommunurnar vita av kort- ini. Í dag er sambært lóg ikki loyvt, at bert inntøkan hjá tí eina foreldrinum er grundarlag fyri fríplássi. Óskilið er so mikið stórt á hesum øki, at henda broyt- ingin fer bara at gera við- urskiftini betri, sigur hann. Hava foreldur inntøku yvir 202.000 kr. verður frípláss ikki játtað. Inntøka á 170.000 kr. fær játtað 75 % av einum fríplássi, með- an inntøkur á 157.000 kr. og minni fáa fult frípláss. Kristian Magnussen, løgtingsmaður: Rættartrygdin hjá fólki í vanda Yvirtaka kommunurnar ábyrgdina og útreiðslurnar av fríplássum, er vandi fyri, at øll ikki vera líka fyri lógini, metir Kristian Magnussen, løgtingsmaður og limur í Trivnaðarnevndini. Formaðurin í Kommunufelagnum, Jógvan K. Mørkøre, metir hinvegin, at við yvirtøkuni fer at bera til at nokta fólki frípláss, sum undir verandi skipan fáa játtað eitt slíkt, men sum ikki hava uppiborið tað Tilvildarliga vald mynd Bíðilistin til stovnspláss í Klaksvík minkar í hesum døgum við 48 børnum, nú nýggi dagstovn- urin Kjalarlon er latin upp. Eftir á bíðilistanum standa 278 børn BARNAGARÐUR Turið Kjølbro Lív er komið í nýggja barnagarðin í Klaksvík. Týsdagin komu 24 børn inn um gátt á stovninum fyri fyrstu ferð og hálvan januar byrja 24 børn afturat. Stovnurin er nomineraður til 60 børn, men helst verða fleiri ikki tikin inn í fyrsta umfari. – Kjallarin er stórur og møguleiki er fyri at gera eina spælistovu til dagrøktarbørn. Fyrr enn vit taka støðu til tað og hvat annars skal henda á økinum, skal ein heildarætlan gerast yvir alt barnaansingarøkið í kommununi, sigur Eyð- gunn Samuelsen, for- kvinna í sosialu nevnd hjá Klaksvíkar býráð. Nýggi stovnurin ligg- ur við Kjalarvegin og hevur fingið hóskandi navnið Kjalarlon. Hvussu nógv hann kost- ar er endaliga ikki gjørt upp. Leiðari á stovnin- um er Eydna Fredriks- berg. Afturat sær hevur hon 13 starvsfólk. Framgongd Síðani Klaksvíkar bý- ráð fekk barnaansingar- økið at umsita, er rætti- lig ferð komin á út- byggingarnar av stovns- plássum. – Tað tók tvey ár at lata dagstovnin Mylnu- húsið upp, tí lands- myndugleikarnir skuldu alla tíðina vera inni í myndini og vit ikki sjálv kundu gera av, hvat skuldi henda. Nú kunnu vit byggja út nógv skjótari, sigur Eyðgunn Samuelsen. Peningur er settur av á fíggjarlógini fyri árið, ið júst er byrjað, til enn fleiri stovnspláss. Um- boð fyri kommununa hava verið úti um seg og hugt eftir húsum, sum kunnu gerast um til dagstovn. – Fyrr enn alt økið er endurskoðað, verður eingin avgerð tikin um, nær og hvar næsti dag- stovnurin kemur. Nógv fólk eru flutt til Klaks- víkar, nógv arbeiði er og tí veksur bíðlistin til stovnspláss eisini. Tað er bara positivt. Vit kunnu ikki gera annað enn at fylgja við. Helst gongur ikki long tíð fyrr enn næsti stovnur letur upp, sigur Eyð- gunn Samuelsen. Bíðilistin er í løtuni 278 børn. – Í dag eru 327 á dag- stovni og í dagrøkt í kommununi. Bíðilistin umfatar eisini tey 120 børnini, sum hava dag- røktarpláss. Tey ynskja øll stovnspláss, sigur Jórun Niclasen, sam- skipari á barnaansing- arøkinum í Klaksvíkar býráð. Tríggir barnagarðar eru í dag í Klaksvík, Drotning Margretu barnagarður, Mylnu- húsið og Kjalarlon. Børn komin í Kjalarlon Fyrr enn alt barna- ansingarøkið er endur- skoðað, verður eingin avgerð tikin um, nær og hvar næsti dagstovnurin kemur, sigur Eyðgunn Samuelsen, forkvinna í sosialu nevnd í Klaksvíkar býráð Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Marjun Dalsgaard marjun@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo John Johannessen john@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Mentan: Birgir Kruse birgir@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Útgevari/uppseting: Sp/f Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254mm breið og 346mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Avbjóðingar Hóast løgmaður í nýggjársrøðu fegnaðist um, hvussu væl hevur gingið, nam hann eisini við avbjóðingar, ið standa fyri framman. Hann nevndi m.a. olju- vinnuna. Fóta vit okk- um ikki rætt, er vandi á ferð. Vit skulu stýra nýggju oljuvinnuni og ikki øvugt var høvuðs- boðskapurin. Rætt ger løgmaður at leggja stóran dent á hetta mál. Tí talan er um eina ótrúliga stóra avbjóðing fyri føroyska samfelagið. Henda vinna fer neyvan bafa at hava nakað gott við sær. Vandi er í hvørjari vælferð. Slíkur er tann ávirkan oljuvinnan fær á lønarlagið. Hvør fer við fiskiskipi ella at ar- beiða á flakavirki, tá og um nógv hægri lønir eru í oljuvinnuni og boð eru eftir fólki! Hvussu verð- ur við mentanina, nú kanska útlendingar í stórum tali koma til landið! Hvussu við mál- inum osfr. Tað er rætt av løgmanni at reisa hesar spurning- ar. Tað vísir, at landsins hægsti maður er varug- ur við umrøddu vandar, sum lúra í kjalarvørri- num á oljuvælferðini. Men her er tað kanska eisini ein fyrimunur at vera eitt lítið og lutvíst væl útbygt samfelag, tí samskiftið og harvið tíðin og leiðin til at varnast vandarnar, um- røða teir og taka skila- góðar avgerðir um teir, er stytri enn í stórum londum. Eftir røðu løg- mans stendur umrødda mál meira frammaliga í hugaheimi okkara. Vit verða líkasum longu nú drigin uppí umrøðuna og viðgerðina - uppí di- alogin. Og soleiðis skal eitt demokrati virka. Sjálvandi skulu vit stýra hesi vinnu og ikki øvugt sum løgmaður vísir á. Men vit mugu gera tað við skynsemi og dugna- skapi. Vandi er eisini á ferð, um serstakar ser- føroyskar loysnir skulu finnast fyri eitt og alt. Hóast oljuvinnan er stór og nýggj, so er hon ein vinna sum allar aðrar. Hon verður rikin eftir handilsligum treytum, og tað er nakað, sum eisini vit mugu taka til eftirtektar. Nú hava vit eins og íslendingar dugað at ment fiski- vinnuna uttan almennan stuðul ol. Hetta er nak- að, sum umheimurin kann læra av, eins og sending í BBC nú um dagarnar so greitt vísti. Hon snúði seg um, hvussu Ísland megnar at umsita fiskiríkidømi sítt við eini vinnu, sum ikki fær studning. Taka vit oljuvinnuna, hava vit heilt givið nakað av læra av henni: at menna okkara egna førleika, at læra av øðrum at vera kappingarførir í bæði prísi og dygd. Vit eiga at taka orð løg- mans um avbjóðingar- nar í oljuvinnuni í størsta álvara. Og tað er tí eisini við stórum á- huga at bíðað verður eftir tí kanning, sum Fróðskaparsetur Føroyar og bretska fyritøkan Menas gera um avleið- ingarnar, sum oljuvinn- an fer at hava á før- oyska samfelagið. Sosialurin NØVN Í VIKUNI DAGSINS MEINING Dimma ein blaðstjóra Georg L. Petersen er nú einsamallur blaðstjóri á Dimmalætting. Hetta hevur nevndin fyri Dimmalætting gjørt av, eftir at Beata L. Samuelsen varð vald í Tórshavnar býráð í novem- ber umboðandi Sambands- flokkin. Beate L. Samuelsen gjørdist ábyrgdarblaðstjóri, tá Benny L. Samuelsen legði frá sær í 1995, og tá gjørdist Georg L. Petersen blaðstjóri. Blaðstjórastarvið hevur verið í Samuelsen-familj- uni í útvið 70 ár, tí longu tíðliga í 30’unum gjørdist pápi Beate og abbi núver- andi blaðstjóran, Georg L. Samuelsen, blaðstjóri. Hann røkti hetta starvið líka fram í áttatiárini. Beate L. Samuelsen hev- ur farloyvi frá ábyrgdar- blaðstjórastarvinum, nú hon er farin upp í politikk. Hon verður í staðin vanligt tíðindafólk við serligum uppgávum, eitt nú at standa fyri tí innsenda tilfarinum, sum hon eisini hevur gjørt higartil. – Umframt at hon í størri mun fer at takast við van- ligan tíðindaflutning, tó ikki slíkan, sum hevur beinleiðis samband við tað, hon tekst við í sínum polit- iska lívi, segði Georg L. Petersen við Dimmalætting nú um dagarnar. Í framtíðini verður tað so Georg L. Petersen, sum fer at skriva oddagreinarnar - og har fara vit at merkja broytingar, sigur hann. Hann lovar, at hann fer at vera meira kritiskur móti Danmark - men eisini móti fullveldinum. Hann ætlar, at oddagreinarnar í Dimm- alætting skulu vera ein ak- tivur partur av kjakinum upp til fólkaatkvøðuna, og hann sær tað sum eitt mál, at gera sítt til, at úrslitið av fólkaatkvøðuni um full- veldi verður eitt nei. Tøkk Øllum tykkum, sum mintust meg á 95 ára degnum 24.12.2000, takki eg hjartaliga. Gott nýggjár. Heilsan Anna Stenberg, Sandvík Tøkk Okkara hjartans tøkk senda vit tykkum øllum kring landið, sum á ymsan hátt gleddu okkum á gull- brúdleypsdegnum 21. oktober. Eina serliga tøkk bera vit ætt og vinum og tí stóru samkomu, sum vitjaðu okkum í Ebenezer og gjørdu dagin so ógloymandi fyri okkum. Vit eru Harranum sera takksom fyri hesi mongu ár, vit fingu loyvi at liva saman við ætt og vinum í hesum góða landi, sum Hann hevur signað so ríki- liga bæði tímiliga og andaliga. Vit senda øllum okkara bestu nýggjársynski við bøn um, at Harrin framvegis skal signa fólkið, sum her býr. Judith og Osvald Kjærbo Ein nýggjárs heilsan Mítt kæra oyggjaland og alt tað fólk har býr standi saman um hettar land, so náa vit á mál har frælsi býr. Afturhaldið roynir at dyrgja at fjøldin er slept uppá fjall, og okkum ei kunnu forsyrgja at fylla í okkara hjall. Her búgva kvinnur og menn sum tora at taka eina støðu, og bróta upp um armar og royna enn, at Føroyar skulu blíva sjálvstøðugar. Kósin er sett, fara hjálandaveldið, nú fara vit inn í nýtt ára skeið, har taka vit stigið, at vit eiga valdið, og tjóðin er føroysk, og fer sína leið. Gott nýggjár øll somul Heilsan Ólavur í Trøðini umborð á M/S Delphinus tann 27.12.00