týsdagur 24. oktober 2006síða 11

Nr. 205 - 24. oktober 2006 11 tíðindi Hatta vóru sanniliga tvey Ym­isk lív í sendingini at sama navni í sjónvarpinum sunnudagin! Tað má sigast! Tað var hugaligt at síggja Jó­han – hetta fryntliga, dám­ liga og brosandi menniskja av Guds náði – fara runt í Havnargøtum og tøma skrell­ i­­spannir, og so eisini síggja hann í eini heilt aðrari støðu, tá ið hann umrøddi sín besta vin sum var farin higani fold­ um frá – Jóhan mátti taka lumm­a­klútin fram, hann feldi nøkur tár! Tú sást sama mann – har hann stríddist raskur og feg­ in við at sópa undan havn­ar­ fólkum – og so kenslurnar sum brutu fram, tá ið ein av hansara kæru var farin – styrki og sál í einum og sama manni! Hitt lívið var av heilt øðr­ um slagi! Nú møttu vit einum há­stórum, arrogantum, frek­ um, nassvísum og búkstórum manni sum hálovaði sær sjálv­um og segði seg vera einasta høvund sum dugdi at skriva, og ikki bert høvund, men blaðfólkini dugdu held­ ur ikki at skriva. Henda heim­a­hjálpin – vit kunnu kalla hann so, tí hann stríðist heima við hús meðan konan ferðast runt um høv at kanna hval og fisk og goggur – sum nú hevur skrivað eina bók sum hann sigur fólk hava lisið, hevði ikki stóra virðing fyri øðrum enn sær sjálvum! Einki annað er gott, uttan tað eg geri! Sumt dugir ikki at skriva, onnur eru “for­bann­ aði bygdafrell”! Her verður ikki lagt fingr­ar ímillum – her er eing­in sum helst virðing fyri øðrum mannalívi enn sín­um egna – alt annað er dugnaleyst! Henda mark­ leyst og niðurgerandi skolan og hástóra skalluta kúlan átti ikki at sloppi framat í sjón­ varp­i­num um tey sum stílaðu fyri høvdu nakað sum helst vit og skil! At seta tvey so sera ólík og ambivalent lív saman í eini sending er eitt tað syrgiligasta eg havi sæð í sjónvarpinum! At seta Jóhan – henda fitta og meinaleysa og góða mann – saman við hesi rotnu - bæði innan og uttan á skræuni - heimahjálpini er tað sama sum at gera send­ing um djevulskap og eyðmjúkleika! Tí tað at tú hevði so stóra kontrast í innihaldi, gjørdi, at hvørjaferð tú vart upp­lívg- að­ur av Jóhan og hansara bros­­andi medferð – av fitta persóninum Jóhan – so vart tú sum rivin úr stólinum, tá ið henda glorifiseraða heim­a­hjálpin stakk stóru nøs­ina fram á skíggjan og oysti av innvølinum út yvir hvørja stovu í landinum! Har var eingin eyðmjúkleiki og virðing! Har var eingin sál, men oyðandi skræpa og einki annað! Jóhan tosaði við virðing um tey fólk hann hevði við at gera! CJ spítti í gronina á øllum tí hann hevði við at gera! Heimahjálpin og Skrellimaðurin rithøvundur ólavur í beiti Seinastu tíðina hava nógv­ ar hugfloygdar verk­ætl­anir verið framm i í fjøl­miðl­u­ num. Ein av hesum verk­ ætlanum er at gera ein und­ir­sjóvartunnil undir Skál­a­fjørðin, og hesin tunn­il skal ganga upp á øki­num við Toftavatn, og ein onnur verkætlan er at gera íbúðir til 800 fólk á sama øki. Hetta kann snøgt sagt ikki fremjast í verki, tí fyri meira enn tólv árum síðani avgjørdi Nátt­úrufriðingarnevndin fyri Eysturoyar sýslu og Yv­ir­friðingarnevndin at lata Toftavatn og økið utt­ an­um náttúrufriða. Nátt­ úr­u­fri­ð­ingin er gjørd við tí fyri eyga at varðveita økið í sínum natúrliga líki, soleiðis at plantur, djór og jarðfrøðilig fyribrigdi verða varðveitt óbroytt. Í kunngerðini verður eisini sagt, at tað ikki er loyvt at byggja, taka grót, mold, sand, eyr, plantur og djór (sí “Kunngerð um friðing av økinum um Toftavatn” dagf. 18.03.1994) Virðismikið tilfeingi Tað er ilt at ímynda sær, hvussu allar hesar verk­ ætl­anir, sum eru framm i, kunnu setast í verk, uttan at kunngerðin um friðing av økinum um Toftavatn verður brotin. Toftavatn er nakað serstakt, – tað er ikki ovsagt. Umframt at øk­ið er sera náttúruvakurt, verður tað mett sum eitt av teimum økjum í Føroyum, ið beinanvegin átti at verið lagt út til ein tjóðargarð, har fólk kunnu njóta náttúru, sum verður varðveitt fyri náttúrunnar sakir; har tað verður granskað og kunnað um náttúruna. Men eru vit veruliga so fátæk í hesum landi, at vit ikki duga at síggja náttúruna sum eitt virðismikið tilfeingi, sum vit eiga at ansa sera væl eftir og varðveita í sínum natúrliga líki? Friðingarverd øki Í bókini “Føroya náttúra – lívfrøðiligt margfeldi”, ið kom út fyri einum mánaði síðan, er ein talva gjørd yvir, hvørji náttúruøki eru friðingarverd orsakað av teirra serliga lívfrøðiliga marg­feldi. Eitt av hesum økjum er Toftavatn og øki uttanum. Øki uttanum er sera virðismikið, tí her er eitt serliga gróðrarmikið lyng­øki, sum ikki hevur sín líka aðrastaðni í Føroyum. Og her ber eisini til at finna fleiri sjáldsom plantusløg og fuglasløg. Eg eri greið um, at tað er ógvuliga trupult at grund­ geva fyri, at eitt øki skal frið­ast, bert tí vit finna eina serliga plantu har, sum kanska ikki finst aðrastaðni í Føroyum, mótvegis fíggj­ ar­tung­um verkætlanum so sum undirsjóvartunlum og stórum íbúðarhúsum. Men eg geri tað kortini, tí at eg eri sannførd um, at tað eru nógv við mær, sum halda, at náttúran eigur at varðveitast. Avtala millum lond Vit vilja sleppa at vera við á altjóða leikpallinum, hava undirskrivað sáttmálar, ið áleggja okkum at varðveita náttúruna. Ein av teimum sáttmálunum, sum hevur ver­ið mest framm i í sein­ ast­uni, er sáttmálin um lív­ frøð­i­ligt margfeldi. Hes­in sáttmáli áleggur okk­um at gera skipanir, ið hava til endamáls at verja plantur og djór. Í sambandi við arbeiðið at verja lív­frøð­i­l­ iga margfeldið liggja stór­ar avbjóðingar fyri framm­an. Við tí fyri eyga at seta ferð á hetta ar­beiði varð í 2002 enn ein avtala mill­um lond samtykt. Hend­an avtala hev­ ur til endamáls at seta átøk í verk, sum skulu steðga aft­­u­rgongd­ini av plant­um og djórum seinast í 2010. Við teirri verkætlan, sum er í umbúna við Toftavatn, sær tað ikki út til, at vit ætla okkum at náa 2010- málinum – tvørturímóti. Eingin náttúrufyrisiting Tá tú tosar við útlendskar sam­starvsfelagar, kennir tú teg ofta illa av at noyðast at viðganga, · at vit ikki hava nakað øki, ið veruliga er náttúrufriðað, · at vit ikki hava nakra náttúrufyrisiting, · at vit ikki eru farin í gongd við 2010-málið · og at vit nú eru í ferð við at oyðileggja eitt av okkara mest fjølbroyttu lyngøkjum til fyrimunar fyri tunlar og íbúðarbygging. Hví eru vit komin so stutt á okkara náttúruøki, tá ið vit liva av okkara náttúru og eru bundin av at skula røkja náttúruna so væl sum til ber? Er tað tí at vit ikki hava ráð? Nei tað haldi eg ikki. Eg fái meg illa at trúgva, at allir eysturoyingar og Føroya fólk annars, sum kenna til Toftavatn, eru samd, tá talan er um at gera so stór inntriv á økið, at tað ikki verður til at kenna aftur. Eg vil tí heita so inniliga á tykkum um at taka friðingina í álvara og finna eitt annað øki til slíkt virksemi. Toftavatn er náttúrufriðað plantuvistfrøðingur Anna Maria Fosaa Seinastu mánaðirnar hava vit verið vitni til, at broyt­ingar eru framdar, sum hava havt óhepnar av­leiðingar fyri tey við menn­ingartarni. Vit kunnu t. d. nevna broytingarnar í dagstovnalógini og for­sorg­ ar­lógini, har Javni vísti á, at broytingarnar ikki vóru nóg væl fyrireikaðar, og tí mælti Javni frá at seta broytingarnar í verk. Hes­ar vórðu kortini framd­ ar, og hava vit sein­ astu mánaðirnar sæð, hvussu óheppið hetta hev­ur verið fyri nógv børn við menningartarni og teirra familjur. Enn einaferð mugu vit rópa varskó, tí nú eru aft­ ur broytingar ávegis, sum koma at hava óhepna á­virk­an á umstøðurnar hjá fólki við menningartarni. Í samband við sátt­mála­ sam­ráð­ingarnar millum Ped­a­gog­felagið og Fíggj­ ar­mál­aráðið vilja vit vísa á, at tað er umráðandi og neyðugt at taka atlit til teirra, sum koma at liva við teimum avleiðingum, ið standast av tí møguligu semju, partarnir koma til. Javni kann ikki góðtaka, at Fíggjarmálaráðið krevur, at øll tænastumannastørv innan sambýla- og bú­stovn­­a­økið fella burt­ ur. Hetta fer at skapa ó­neyð­ugan ótryggleika á økinum og fer at seta øll tey við menningartarni í eina ógvuliga trupla støðu, næstu ferð t.d. ar­beiðs­steð­gur er. Tað er alt avgerandi fyri tey við menningartarni, at tað al­tíð eru starvsfólk tøk úti í bústøðunum. Tað er jú teirra heim, vit tosa um. At avtaka tæn­ast­u­mann­ a­størv­ini kann føra við sær, at starvsfólk sam­ vitsk­u­leyst verða tikin gísl­ar, ella – um tey sýta fyri at vera gíslar – at menningartarnað og ó­full­før verða viðfarin sum kastibløka. Hvørki er virðiligt í einum mod­ ern­að­u­m samfelag. Tað er ikki uttan grund, at størv á sambýla- og bú­stovn­a­økinum eru tæn­ ast­u­mannastørv, og Javni vil fegin fáa at vita frá Bárði Nielsen og Hans Paula Strøm, hvussu teir ætlar at tryggja teimum menn­ing­ar­tarnaðu á sambýlum og bústovnum, at tey altíð fara at hava starvsfólk at hjálpa sær, hóast øll tæn­ast­u­mann­ a­størvini fella burtur. Sátt­mál­a­sam­r­áðingar eiga ikki bert at snúgva seg um krónur og oyru, men eisini um hvørja tænastu vit veita teimum, sum hava tørv á serligum tilboðum. Tí heita vit á allar partar í samráðingunum um at taka neyðugu atlitini til tey við menningartarni, sum búgva á sambýlum og bú­stovnum kring landið. Opið bræv til Hans Paula Strøm og Bárð Nielsen Forkvinna í Javna lis Eklund í Niðristovu Leygarkvøldið 28. ok­tober verður kvøld­seta við ábiti í VB húsinum og tónleikaskráin er er forvitnislig, tí Peter Abrahamsen og Bell Pepper Boys, Stanley Samuelsen og Glymur fara á pallin. Deiggj spælir til dansin aftaná kvøldsetuna Tónleikur Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Í Vági verður spennandi tiltak leygarkvøldið, tá VB húsið verður karmur um kvøldsetu, har tónleikurin er sera fjøllbroyttur og for­ vitnisligur. Á skránni er kvøldseta við ábiti, konsert og dansi Danski country­bólk­ur­ in Peter Abrahamsen & Bell Pepper Boys kem­ ur saman við Stanley Sam­u­elsen og kórinum Glymi, at standa fyri tí tónleikaliga partinum av kvøldinum. Á matarseðlinum er góð fiskasuppa við breyði. Deiggj spælir til dansin. Forsølan til tiltakið er byrjað og atgongumerki til kvøldsetuna kosta 120 krónur. Til dansin 120 krónur og atgongumerki til kvøldsetu og dans 200 krónur. Atgongumerkir kunnu keypast í forsølu í Kunn­ ing­ar­stovuni í Vági og Kunn­ingarstovuni á Tvør­ oyri. Tað er Felagið Jóan­sø­k­ u­­fest­­­i­val­ur­in sum skip­ar fyri tiltakinum sam­an við Norð­ur­land­a­hús­i­num. Kvøldseta í VB húsinum