hósdagur 18. januar 2001síða 2

Nr. 12 - 18. januar 2001 3 2 Nr. 12 - 18. januar 2001 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Marjun Dalsgaard marjun@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo John Johannessen john@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Mentan: Birgir Kruse birgir@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Útgevari/uppseting: Sp/f Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254mm breið og 346mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Ferðamanna- siglingin Tað munnu vera fáir før- oyingar, sum ikki vilja ferðamannaskipinum Norrønu alt væl. Tí hetta skip er einasta farið, sum kann føra okkum sjóvegis til og úr Føroy- um alt árið. Og hóast vit hava gott flogsamband, so vilja vit sum fjarskot- ið oyggjaland eisini hava eitt ferðamannaskip tøkt. Og taka vit so sam- felagsliga týdningin, sum slíkt ferðamanna- skip hevur, her verður serstakliga hugsað um ferðamannavinnuna, so er eingin ivi um, at vit eiga at gera alt fyri ikki at missa slíka rutu av hondum. Smyril Line hevur sett sær fyri at fáa nýtt skip og harvið verður eisini skaptur møguleiki fyri eini menning av ferða- vinnuni her á landi. Tí ein av kanska mest týð- andi súlunum undir tí ferðavinnu, sum mong so fegin síggja skal geva pengar av sær til búskapin, er nettup eitt stórt og gott ferðamann- askip. Men tað er eingin løtt uppgáva at fara undir at byggja slíkt skip. Hvat tú enn gert so vil hetta kosta nógvar pengar, og tá vit eru lutvíst fá í hes- um landi at stuðla undir slíka bygging og tað eis- ini er ein stórur biti at svølgja hjá eini føroysk- ari fyritøku at gera eina íløgu uppá meira enn 700 mill. kr, so er greitt, at onkur annar má eisini koma við onkrum íkasti. Og her sær so ikki mæt- ari út enn at bæði ís- lendingar og hetlending- ar vilja vera við, nú Norrøna eisini hevur og kann fáa uppaftur størri týdning fyri bæði Ísland og Hetland sum ferða- mannalond. Tað var tí gleðiligt at hoyra, at ein- ar 70 mill. kr. verða sett- ar í nýggju Norrønu úr hesum báðum granna- londunum. Nú mugu vit so eisini rokna við, at Framtaksgrunnurin vil vera við og møguliga eisini løgtingið. Tað fer so tíðin at vísa. Vit seta so okkara vónir til, at framtíðar verkætl- anin við nýggju Norrønu fer at eydnast og at hon kann vera landi og fólki at gagni. At hetlendingar nú síggja nyttuna av hesi rutu er eisini at gleðast um, hóast tað uttan iva eru tey, sum heldur høvdu ynskt, at tað vóru skotar, sum settu pening í skipið, og soleiðis at Norrøna kom at sigla aftur uppá Aberdeen. Nú hetlendingar seta pengar í, so merkir tað helst, at leiðslan á Smyril Line verður bundin til í allari framtíð at sigla uppá Hetland. Tað hevur so sínar vansar, men lat okkum heldur síggja po- sitivt uppá hetta nýggja íkastið og so vóna, at siglingin í framtíðini fer at eydnast. Vit kunnu so bara seta okkara álit á, at tað ikki fer at seta kílar í framtíðar møguleikarnar hjá Norrønu, at rutan nú einaferð med alla verður at ganga um Hetland og ikki skotska meginland- ið. Sosialurin DAGSINS MEINING Tá John W. Thomsen kom til Klaksvíkar í 1938, fall hann væl til á plássinum. Hann hevði hitt gentu úr Klaksvík, og árið eftir giftust tey. Í dag fyllir John 90 ár 90 ár Eyðun Klakstein John Thomsen varð føddur í Skemmuni í Porkeri 18. januar fyri 90 árum síðani. Hann var triðelstur av 11 systkjum. Pápi hansara var Johan Andreas úr Fámjin; mamma hansara, Anna Poulina, fødd Djurhuus, var úr Porkeri. – Tað kundi vera strævið at vera smádrongur. Eg fór upp í alt arbeiði, so skjótt eg var so frægur. Eg fekst við seyð, passaði neyt, ar- beiddi fisk og hoyggjaði. Tað var nógv at tríva í, greiðir John frá. Nógv fólk búði í Porkeri, tá John var smádrongur. Har vóru nógvar barnaríkar familjur, og Porkeri taldist millum tær størri bygdirnar í landinum. Tá hann var 16 ára gam- al, fekk hann lærupláss hjá B&W í Keypmannahavn, og hann fór avstað saman við einum systkinabarni sínum. – Eg visti lítið um, hvat tað var eg fór avstað til, sig- ur John. Síðst í november mánaði í 1926 fóru teir avstað. Hann var í maskinlæru, og lærutíðin var fimm ár. Síð- ani á Københavns Maskin- mesterskole í hálvt annað ár. – Tá var lítil og eingin frítíð og eingin feria, men eg slapp heim í 1929 við Norðfarinum. Eg fekk frí í tveir mánaðir, og skuldi so læra tað longri, greiðir John frá. Hann búði á lærlinga- heimi í Nørresøgade, har fleiri aðrir føroyingar eisini búðu. Nærmasti granni hansara var Leif Mohr úr Havn. Hann hevði lítið av peng- um um hendi, tíðina hann lærdi, tí vikulønin, hann fekk á arbeiðnum, rakk ikki til gjaldið fyri at búgva á lærlingaheiminum. Elsta systir hansara, sum tænti hjá einum vælhavandi apotekara niðri, var altíð til reiðar at veita yngra beiggja sínum eina hjálp- andi hond. Endaði í Klaksvík Tá John var liðugur at læra, fór hann aftur til Porkeris at búgva. Har var hann til 1936, tá hann fór at sigla. Frá 1936-38 var hann 3. meistari við Ananu. Í 1938 fór hann við hvalabáti úr Suðuroy og var við so leingi, teir veiddu hetta árið. Um veturin fór hann til Klaksvíkar at arbeiða á bedingini í Klaksvík, har nógv arbeiði var hesa ársins tíð. Ætlanin var, at hann skuldi fara við einum øðrum hvalabáti úr Suður- oy, tá teir fóru út aftur í 1939, men hetta gjørdist av ongum. Í Klaksvík hevði hann funnið bæði arbeiði og kær- leikan. John fekk samband til Klaksvíkar, eftir at hann hitti komandi konu sína, Jonhild, í Havn í 1933. Hon var uppvaksin í Klaksvík, og tey hildu samband við hvør annan, og eftir at tey høvdu verið forlovað í eina tíð, giftust tey í 1939. – Eg hevði einki sam- band havt við Klaksvík annars, men eg fall væl til, tá eg kom her at arbeiða, greiðir John frá. Kjølbro keypti í 1939 Næraberg, og manningin á Skálaberg skuldi umborð á nýggja trolaran, tí varð brúk fyri nðggjum fólki til Skálaberg. – Eg fekk kjans við Skál- aberg, sum Mortan í Hvannasundi førdi, og eg helt, at hetta var betri kjans- urin enn at fara aftur við hvalabáti. Skálaberg var úti til seinni heimsbardagi brast á. Tá vórðu øll skipini kall- að heim. Skálaberg var staddur stutt norðan fyri Narvik, tá týskararnir hersettu Noreg í 1940. Høvdu teir verið eitt vet longri suðri, høvdu teir helst verið tiknir, men teir sluppu undan. Teir settu norðmenninar, sum vóru við, av, tí teir vórðu innkallaðir, og síðani legði Skálaberg leiðina heim til Føroya. Tá teir komu til Klaks- víkar, var bygdin myrka- løgd orsakað av óttanum fyri bumbuálopum. Sigldi nógv John sigldi við fiski til Bretlands fyrsta partin av krígnum, og hann sá eisini nakað til avleiðingar av krígnum. Teir vóru í Aber- deen, tá álop vórðu gjørd har, og teir sóu eisini ljós frá brennandi skipum í Norðsjónum. Í august mánaði í 1940 mynstraði John av Skál- aberg og fór aftur á beding- ina í Klaksvík at arbeiða. Tá var nógv at gera – mill- um annað umborð á skotsk- um trolarum. Kjølbro keypti stutt eftir hetta smiðju í Fuglafirði, og John varð biðin um at fara til Fuglafjarðar at standa fyri smiðjuni. Teir vóru fimm mans, sum fóru til Fuglafjarðar at arbeiða, men tá skipasmiðja kom á Skála og ein nýggj smiðja í Fuglafirði, var eingin orsøk hjá Kjølbro at halda fram. John fór síðani at arbeiða á skipasmiðjuni á Skála, har teir millum annað um- vældu ensk herskip. Hann skifti millum at arbeiða í Klaksvík og á Skála. – Mær dámdi væl at ar- beiða sum smiður í landi. Tað var fjølbroytt og gott arbeiði, sigur John Thom- sen. Hann var tó nógvar túrar til skips seinni. Millum annað við Nólsoyar Páll, Jóannes Patursson og nýggja Sjúrðaberg, sum kom í 1948. Hendan Kjøl- bro-trolaran var John bæði við til at sigla heim og at avreiða í Gent smá 20 ár seinni. Eisini var hann við Karin K. – Tað var nógvur fiskur at fáa, alt tað sum eg var til skips. Bæði eystanfyri og í Grønlandi, sigur John. - Eg havi fiskað lítið und- ir Føroyum – mest undir Ís- landi, Grønlandi og eystan- fyri. Í 1964 fór hann at ar- beiða fyri Norsk Veritas í Føroyum. Tað vóru so nógv skip bygd í Føroyum tá, at Johan Rasmussen, sum var umboðsmaður fyri Norsk Veritas, kláraði ikki alt ar- beiðið einsamallur. Í 1968 skifti John til Tryggingarsambandið at arbeiða, og har varð hann verandi til mai mánað í 1983, tá hann fór frá sum 72 ára gamal. Eftir tað hevur John hús- ast í Víkunum saman við Jonhild, sum í dag er 87 ára gomul. Tey eiga børnini Onnu, Káru og Tove. Son- urin Páll doyði fyri 10 árum síðani. Abbabørnini eru tíggju í tali og langabba- børnini fimm. Hóast John ikki longur er so oftani at síggja, so er hann tó enn ein livandi partur av býarmyndini í Klaksvík. Saman við vin- manninum Einari Morten- sen plagar hann at fara bil- túr. John fylgir annars framvegis væl við í øllum tí, sum fyriferst heima sum burturi. Hann er ein sera gløggur eygleiðari og við- merkari, og tað fer eingin tíðindasending í útvarpi ella sjónvarpi framvið, utt- an at John hevur fingið týdningarmestu tíðindini við. Porkeningurin endaði í Klaksvík John W. Thomsen í Klaksvík fyllir 90 ár í dag Bíligari og skjótari loysnir á barnagarðsøkinum - Vit fara at leggja stóra orku í at útvega so nógv stovnspláss sum til ber. Og tað er greitt, at vit fara at síggja bíligari og skjótari loysnir, sum kortini eru góðar, sigur Jan Christi- ansen, býráðsformaður í Havn BØRNINI Turið Kjølbro Arbeiddi undanfarna býráð í høvuðsstaðnum miðvíst at útvega stovnspláss til minstu borgararnar í kommununi, ætlar býráðið, sum nú hevur tikið við, at gera enn meir. Tað sigur nýggi býráðsformaðurin í Havn, Jan Christiansen. – Tey sekstan árini, eg havi sitið í býráðnum, hev- ur einki mál savnað so nógvar býráðslimur, sum hetta at útvega fleiri stovns- pláss. Og komandi fýra ári- ni fara vit at leggja doyin á at loysa trupulleikan. Barnaansingarøkið fær sostatt høga raðfesting komandi árini, men kortini torir hann ikki at lova, at øll foreldur kunnu vænta sær stovnspláss til síni børn. – Havnin veksur alla tíð- ina, somuleiðis bíðilistin, og tí kunnu vit ikki siga, at vit megna at útvega øllum pláss, sigur Jan Christian- sen. Í løtuni bíða 312 børn eldri enn hálvt ár eftir stovnsplássi í Tórshavnar kommunu, og um tveir mánaðir er greitt, hvørji eru so heppin at sleppa í vøggustovu og barnagarð, tá ið tey næstu plássini verða lutað út. – Høvuðsmálið má vera, at skipanin er rættvís og at allir borgarar eru líka fyri lógini. Vit hoyra oftari tey, sum eru ónøgd, men vit koma ikki uttanum, at 75 prosent av tørvinum er nøktaður, sigur hann. Bíligari loysnir Einasta gongda leið fram ímóti málinum at útvega øllum børnum stovnspláss, er at gera bíligari loysnir enn tær, vit hava sæð. – Seinasta seta varð merkt av, at nógvar hálvar loysnir vórðu gjørdar. Nógvar hava verið góðar, men hesin mátin er nærum við at verða úttómdur. Ein ríðingarhøll verður bygd í Havnardali, har ein úti- barnagarður fer at halda til. Og aðrir møguleikar eru eisini. Men skal nakað munagott henda, eru vit noydd at byggja fleiri smærri stovnar. Og skal tað ikki taka ov langa tíð, sum dagstovnurin, ið verður bygdur í løtuni er eitt dømi um, nyttar ikki at hugsa um stórar og dýrar stovnar. Heldur eru vit noydd at hyggja at býlingshúsunum, sum eru runt um í býnum, og gera fleiri slíkar loysnir. Hesir stovnar eru góðir, skjótir at gera, líkir hvør øðrum og tí skal ikki tað stóra fyrireikingararbeiðið til. Tí fara vit at síggja týpuhús-loysnina. Kanska ikki so áhugaverdar loysnir, men kortini forsvarligar og bíligar, sigur Jan Christian- sen. Sambært samgonguskjal- inum hjá nýggja býráðnum skulu alternativar loysnir finnast. Fyri tveimum árum síðani var møguleiki hjá foreldrum, sum vóru heima hjá sínum børnum, at fáa kontantgjald. Gjaldið varð seinni avtikið, tí lógar- grundarlagið var ikki í lagi. Tað skerst ikki burtur, at tað var serliga Fólkaflokk- urin, sum tosaði heitt fyri hesi loysnini. Men kortini roknar býráðsformaðurin ikki við, at henda loysnin verður tikin fram aftur í øðrum líki soleiðis at hon er í samsvari við lógina. – Politiskur uppbakning- ur er ikki fyri hesi skipan- ini, sigur hann. Trupult hevur verið at fingið nóg mikið av dag- røktarmammum. Nú tað ber til at ansa egnum børn- um samstundis, hevur borið til at fingið fatur á fleiri. Dagstovnur á veg Hvussu skjótt arbeiðast skal frameftir og hvussu nógv pláss skulu útvegast um árið, er ikki stungið út í kortið enn. Enn er sosiala nevnd, sum eigur barnaans- ingarøkið sum málsøki, bert skipað. Í vesturbýnum í Havn verður ein dagstovnur bygdur í løtuni, og heldur tíðarætlanin, verður hann liðugur seint í summar. Upprunaliga var ætlanin, at hann skuldi taka 60 børn, men mánadagin varð í byggi- og býarskipanar- nevndini samtykt, at gera eina stovu afturat. – Møguleiki verður fyri at taka 20 børn inn afturat, um talan er um barnagarðs- børn. Velja vit at gera vøggustovu ella stovu til børn við serligum tørvi, verður talið minni, sigur Jan Christiansen. Sjálvur stovnurin uttan grundøki fer at kosta um 8 mió. kr. Í farnu viku var ein nýggjur barnagarður í eyg- sjón. Føroya Tele hevði í umbúna at keypa sethús í Hoyvík og byggja tey um til barnagarð, men eftir at stovnurin fekk mótmæli frá grannum og eigarafelag, hevur Føroya Tele slept ætl- anini. – Tað er ógvuliga spenn- andi, at ein stovnur tekur eitt slíkt stig, og eg rokni við, at fleiri fara at gera tað sama. At júst hetta keypið fer fyri bakka, undrar ikki meg. Tað hendir ferð aftaná ferð, tá ið stovnar ella ann- að skal leggjast út í bústað- arøki, at fólkini í økinum muta ímóti, tí fortreytirnar hjá teimum verða broyttar. Og tað vita vit, sigur Jan Christiansen. Eingin ítøkilig ætlan frá øðrum stovnum um at gera barnagarð til síni starvsfólk liggur á borðinum í løtuni, men fyrispurningar hava verið fleiri. Seinnapartin í gjár varð fyrsta viðgerð av uppskotinum til løgtingslóg um barsilsskipan BØRNINI Turið Kjølbro Beint fyri jól legði Bjarni Djurholm, landsstýrismað- ur í arbeiðsmarknaðarmál- um, fyri tingið uppskot um nýggja barsilsskipan. Skip- anin javnsetur allar kvinnu- ligar løntakarar og er ser- liga eitt stórt framstig hjá teimum, ið arbeiða á pri- vata arbeiðsmarknaðinum. Sambært uppskotinum hava foreldur eftir barns- burð rætt til barsilsfarloyvi í tilsamans 24 vikur. Av teimum 24 vikunum kann pápin at barninum nýta tær 10 vikurnar eftir 14. viku eftir barnsburð. Rætturin til barsilsfarloyvi kann bert verða nýttur av einum av foreldrunum í senn. Um- framt hevur pápin rætt til farloyvi í upp til tvær vikur eftir barnsburð. Foreldur, ið ættleiða barn, hava rætt til barsilsfarloyvi í sama mun, sum tey hava rætt til bars- ilspening. Tey, ið fara í barsilsfar- loyvi fáa fulla løn í farloyv- istíðini, tó ikki meiri enn 35.000 kr. um mánaðin, og hóast tað ikki framgongur týðiliga í upprunauppskoti- num, verður tað lønar- grundarlagið hjá tí foreldri- num, sum er í farloyvi, sum liggur til grund fyri útgjald- inum. Øll gjalda Landskassin ber útreiðslur- nar til barsilspening. Allir lønmóttakarar, sum hava fulla skattskyldu í Føroy- um, og sum hava fylt 16 ár, men ikki 67 ár, og øll, sum rinda A-inntøku í Føroyum, hava skyldu at gjalda. Mett verður, at árliga út- gjaldið frá skipanini vegna barnsburð og ættleiðing til mammur og pápar verður uml. 44-46 mió. kr. Verða uml. 25 mió. kr. fíggjaðar yvir vanliga skattin, eru eft- ir at fíggja uml. 21 mió. kr. Til fígging av meirkostnað- urin er ætlanin at leggja eitt prosentgjald á A-inntøkur uppá 0,25%, sum løntakar- ar móttaka og sum arbeiðs- gevarar rinda, ella tilsam- ans 0,50 %. Arbeiðsloysistryggingin skal umsita barsilsskipan- ina. Mett verður, at kostn- aðurin av umsitingini verð- ur uml. 1,8 mió. kr. árliga. Fyrsta árið verður kostnað- urin tó uml. 2,8 mió. kr., við tað at byrjanarkostnað- urin verður mettur til kr. 1 mió. kr. Stórt framstig Javnstøðunevndin hevur í fleiri ár mælt til, at gjørd verður ein skipan, sum tryggjar øllum løntakarum fulla løn í sambandi við frá- veru frá arbeiði, orsakað av barnsburði og ættleiðing. Somuleiðis bæði Løgtings- ins trivnaðarnevnd og Út- norðurráðið. Og hóast fak- feløg í ummælum av lógar- uppskotinum vísa á viður- skifti, sum kunnu og eiga at verða øðrvísi, taka mest sum øll undir við uppskoti- num. – Tað er sera týdningar- mikið, at allir løntakarar á arbeiðsmarknaðinum eru javnsettir, tá ið tað ræður um at eiga børn og vera heima hjá teimum. Møgu- leiki er altíð seinni at gera broytingar og tillagingar, um vilji er til tað í tingin- um. Vit hava lagt okkum eftir at gera eina bíliga skipan, sum kortini er munagóð og víðfevnd, segði Bjarni Djurholm, landsstýrismaður, í sam- røðu við Sosialin í farnu viku. Fyrsta viðgerð av lógar- uppskotinum var í tinginum ígjár. Uppskotið skal hava tríggjar viðgerðir, og verð- ur arbeiðið í nevndunum ikki ov drúgt, fer nýggja barsilsskipanin eftir øllum at døma at virka frá 1. apríl sum ætlað. Barsilsskipan á ting - Havnin veksur alla tíðina, somuleiðis bíðilistin, og tí kunnu vit ikki siga, at vit megna at útvega øllum pláss, sigur Jan Christiansen. Mynd: Jens Kr. Vang