týsdagur 28. november 2006síða 51

Nr. 230 - 28. november 2006 51 ummæli Kinna Poulsen Bókin er ovurhonds stór­fingin og prýðilig og í vavi størsta listabók, ið enn er útkomin á føroyskum. Og hóast tørvurin á Mikines-bók­ mentum ikki tykist bein­leiðis brá­ feingis á bóka­hillini í mun til mong onnur av teimum føroysku lista­fólkunum, sum lítið og einki eru viðgjørd, eru vit sjálvandi púra samd við løgmanni Jóannesi Eides­gaard, sum í eini viður­kenn­ ing fremst í bókini vegna Føroya fólk takkar íslendska forlagnum, Nes­útgáfan, ið tók stig til glæsi­ ligu útgávuna. Vøkur bók Bókin er innbundin, svørt, monu­ mental og serstakliga vøkur í stór­ um kvadratiskum formati. Valið av fremstu kápumyndini, sum er ein av teimum friðsælu og ljósu myndunum av Mykinesbygd frá 1950, er heldur óvæntað og gevur ábendingar um, at bókin kanska ikki er júst soleiðis, sum ímyndað. Myndaúrvalið er stórt og rættiliga breitt og umboðar ikki einans tær góðu mynd­irnar, men eisini minni góð­ar myndir sum t.d. tær heldur naivu, stirvnu myndirnar, hann málaði í tjúg­ unum. Umframt hesum útivið 248 væleydnaðu end­ur­prentunum í litum av verkum Mikines´, eru eisini einar 50 svarthvítar foto­ myndir av málaranum og hansara lívi at síggja í bókini, ið sum heild tykist rættiliga ævisøguliga hugað. Tveir smærri tekstir Umframt myndirnar inni­held­ur bókin tveir smærri, men áhuga­ verdar tekstir, sum ávikavíst Bent Irve og Bárður Jákupsson hava skrivað. Tann fyrri snýr seg um Mikines og Danmark og hóast ávirkanin sum danska kunstakademiið og danska lista­ umhvørvið hevði á Mikines ikki skal undirmetast, tykist tað sum um, at Irve ger nakað nógv av, tá hann um­vegis Ríkisfelagsskapin Dan­mark og Føroya millum metir Mikines vera bæði danskan og føroyskan mál­ara. Fortreytirnar vóru nú einaferð sum tær vóru, tá Mikines fór at útbúgva seg í 1928, men lítið er at ivast í, at Mikines sum tann evnaríki og kenslu­borni listamaðurin, hann var, hevði fingið væl burt­ur úr eini listarligari útbúgv­ing, eisini uttan fyri Danmark. Teksturin hjá Bárði er eitt gott og nýtiligt ævisøguligt yvirlit yvir lív listamansins. Høvuðsteksturin Høvuðstekstin eftir Aðal­steinn Ingólfsson, havi eg glett meg at lesa, síðani tað av fyrstan tíð hoyrdist graml um Mikinesbókina og at ein íslendskur list­frøðingur skuldi skriva hana. Samstarv við og kunn­­leiki til aðrar tekstir hjá Aðal­steinn hava stuðlað upp undir góðu vónirnar til hesar tvey­ hundrað síðurnar um Mikines, sum er nógv tann gjølligasta við­ gerðin av málaranum higartil. Men longu formælið gevur eina ófrættakenda kenslu av vón­broti, sum tíverri stendur við gjøgnum meginpartin av tekstinum, ið sum heild er nógv meira ævisøguligur enn væntað. Konstruerað sjálvsævisøga Formælið byrjar skaldsliga in medias res, mitt í eini til­burðar­ gongd: “Skoraður upp ímóti skott­ inum í tronga stýrhúsinum á post­ bátinum kundi Sámal so dánt hóma systrina á dekkinum...”. Um­røddi til­burð­urin er, tá Miki­ nes við familju fylgir deyða páp­an­um til heimbygdina. Upp­ living Mikines´ av hes­um tilburði hevur hann sjálvur lýst sum eina týdningarmikla listarliga upp­ living og soleiðis skilt er hetta kanska ikki býttasta stað at byrja frágreiðingina um listamannin Mikines. Men eitt er at vera ævi­ søgu­liga hugaður og eitt annað er at konstruera eina sjálvsævisøgu, har les­arin er staddur í tonkum málarans umvegis eitt alvitandi frásøgufólk: “Sám­al kundi ikki fáa skil á øllum teimum tonkum, ið bylgdust í honum. Eyðvitað saknaði hann faðir..... Fór deyði faðirsins nú at gera tað, at hesi herðindi fóru at koma aftur? Hetta var uppi í ræðsluni, ið fekk magan at knýta seg saman”. Seinastu viðmerkingarnar sipa til psoriasis-sjúkuna, sum Mikines var so ringur av. Tað skulu ivaleyst vera fleiri, ið halda dramatiska skriviháttin vera góðan og spenn­ andi og tað heldur yvirritaði eisini, tá hann kemur fyri í eini skaldsøgu, men í listasøguligum høpi býður hann ímóti. Fyri tað fyrsta tykist tað óálítandi, tá ein rithøvundur í eini listabók greiðir frá tonkum listamansins á henda hátt. Hann kann ómøguliga vita júst hvussu Samuel Elias Joensen- Mikines kendi og hugsaði, tá hann fylgdi pápa sínum. Í øðrum lagi hevur skrivihátturin ein óviljaðan komiskan dám, ið kemst av sam­ an­renningini av hátíðarligum drama og patos og so undirskilta og intima tónalagnum og støð­uga brúkinum av fornavns­háttinum Sámal. Mikines-bókment­irnar Sum áður nevnt eru Miki­nes- bókmentirnar lut­fals­­liga um­fat­ andi í før­oysk­um listbókmentum Megnarverk við lýtum Framhald á næstu síðu