týsdagur 19. desember 2006síða 15

Nr. 245 - 19. desember 2006 17 tíðindi fjølmiðlar, tíðindafundir, móttøkur, bókamessur heimasíður bókacaféir tíðarrit, ummæli, umrøður heiðurslønir og viðurkenningar lýsingar Hesi hugtøk gera seg gald­ andi uttan mun til, hvønn bókamarknað, vit tosa um. Hetta eru nakrar grund­ vallartreytir, tú mást ganga undir, skalt tú hava ein bókamarknað, sum skal ja, um ikki ganga væl, so bera seg. Hvat siga tølini? Sambært einari lítlari kann­ ing eg gjørdi fyri tveimum árum síðan høvdu tveir føroyskir bókahandlar í 2004 ein ársumsetning upp á uml. 16 milliónir kr., og 8 av teimum størstu út­gevarunum høvdu til­ samans ein ársumsetning upp á uml. 13,5 mill. kr. Við tí vaksandi nøgdini av innfluttum pappíri til bókaprent, samstundis sum færri og færri bøkur verða prentaðar uttanlands, kunnu vit staðfesta, at føroyski bókamarknaðurin í veruleikanum ger sítt til at halda samfelagshjólini gangandi. Tí tølini vísa, at vaksandi bókaútgávan tey síðstu 25 árini t.d. hevur skapað arbeiðspláss fleiri staðni í samfelagnum. Við slíkum tølum í hond­ ini átti tað ikki at verið so torført, at víst okkara játtandi myndugleikum á, hvussu vit eitt nú kunnu gera, skulu vit fáa okkum ein almennan bók­menta­ politikk: 1. Vísast kann á, at fagur­ bókmentaligar útgávur tey seinastu árini ikki eru vaksnar í sama mun sum aðrar útgávur, 2. at fleiri av útgevarunum framvegis seta seg í stóra persónliga skuld, 3. at tað frá almennari før­ oyskari síðu verður so gott sum einki gjørt til tess at fáa góðar føroyskar bókmentir út á útlendska bókamarknaðin, 4. at føroysk bókafram­ leiðsla í dag er eitt gott íkast til handils- og vinnu­lívið, 5. og at við tí skattatrýsti vit hava í Føroyum í dag, koma nógvir av peng­unum sum stava frá bókamarknaðinum, aftur í landskassan, og tí kundi stuðulin til føroyskar bók­ mentir verið nógv størri. Støðan á bókamarknaðinum beint nú Nøkur dømi: Fyri stuttum er H.N.Jacob­ sens bókahandil uppsjein­ aður, Bókasølan í SMS hevur eisini fingið ein umgang. Báðir bóka­ handlarnir eru seinastu árini eisini farnir út á netið við vørunum. Í mai í ár hátíðarhelt Føroyaprent saman­ legg­­ingina við Dimma­ lætting-bóka­prent, har øll tey vitjandi fingu tvey endurprentað yrk­ inga­søvn og eina spildur­ nýggja plakat í hondina, um tey løgdu í. Nú um dagarnar hátíðar­ helt Bókadeild Føroya Lær­arafelags 50 ára føð­ ingardag sín ikki bara við kransakøku og hvítvíni, men sanniliga eisini við bókaútgávu um forlagið, bókaframsýning av øll­ um teimum yvir 1000 út­gávunum, tey hava staðið fyri, og almennum tiltøk­um í fleiri dagar við m.a. útlendskum og føroyskum høvundum. Bókamiðsølan, sum leingi hevur verið krum­ tapp­urin á føroyska bóka­marknað­inum, er í ár um­skipað og flutt í nýggj, stór og nógv betri høli. Nýggj bókmentalig tíðar­ rit eru komin út, eitt í fjør og eitt annað í ár. Bókasøvnini hava fing­ ið nýggjar bókasavns­ telduskipanir. Skúlabókagrunnurin er nú á veg út á Google. Og føroysk forlagsfólk eru farin at ferðast á bókamessur í Frank­furt, Bologna, Keyp­manna­ havn og aðrastaðni. Alt hetta var neyvan gjørt, var støðan á økinum ikki hampuliga góð. Men tað er mangt sum týðir upp á, at støðan aðrastaðni á okkara bókamarknaði framvegis er grundað á idealismu í alt ov stóran mun. Eg hugsi í hesum sambandi fyrst og fremst um tey, sum skriva og týða. Men eisini tey, sum prýða og sum leggja bøkurnar til rættis og sum geva tær út. Teirra arbeiðskor líkjast í mongum førum ikki teimum, starvsfelagarnir í grannalondunum arbeiða undir. Eg haldi, á hesum øki hevur tað almenna Føroyar nógv eftir at læra. Her haltar heilt alvorliga við hugburðinum hjá almenna myndugleikanum, tí t.d.: - Vit hava ein Ment­an­ar­ grunn, sum fíggjar­liga skríður í skræðuni. - Vit hava eina bókasavns­ lóg, sum vit ikki klára at halda, tí myndugleikin vil ikki gjalda. - Vit hava fingið ein Tjóð­ pall, sum hvørki hevur tjóð ella pall. Tá ið vit í 1996 skrivaðu landsstýrismanninum eitt mentanarálit – Avmarkaður marknaður – varð skotið upp at samlaða játtanini til Mentanargrunnin varð hækkað úr 1.8 mill. upp í 15 mill. kr. eftir trimum árum, tá mundu vit verið etin. Játtanin er í dag, 10 ár seinni, komin upp á 4.5 mill. kr. So her er ómetaliga langt eftir á mál. Tá ið vit fyri fimm árum síðan fingu eina nýggja bóka­savnslóg, varð sagt, at skuldi hon haldast mátti játtanin hækka einar 6 – 7 millónir tey næstu árini. Henda játtanin stendur í stað. Her er eisini ómetaliga langt eftir á mál. Hevði tann almenni mynd­ugleikin syrgt fyri, at løgtingslógir og fíggjar­ løgtingslógin fylgdust, hevði kanska ikki verið neyðugt við einum Pisaáliti. Vit hava ongan mentanar­ politikk, sum er verdur at reypa av, men landið er fult av mentanarligum slítarum, sum vit øll kunnu vera erpin av. Tað er støðan. Nærlesur tú umhvørvið, so kanst tú altíð finna staklutir, tú kanst finnast at, og seta fram ynski um bata. Tú kanst vera samdur og ósamdur um hendingar og útgávur, um heiðurslønir og stuðulsskipanir. Men øll henda umrøða er við at skapa marknaðin. Tí soleiðis er arbeiðslagið í dag. Tað, at Carl Jóhan Jensen trínur fram og sjálvur sigur, at hansara bók er tann besta føroyska skaldsøgan í 40 ár, tað skapar umrøðu og er við at seta ‘futt’ í bókamarknaðin. Tað, at Jústines Ejdesgaard trínur fram og sigur at Mentanargrunnurin skal takast av, tí at hann ikki fær stuðul úr honum, gevur eisini umrøðu. Viðhvørt er tað næstan eitt feitt, um vøran nyttar nakað ella ikki. Tað eru altíð nøkur, sum eru forvitin og sum vilja kanna málini sjálv. Í hesum førinum annaðhørt við at keypa bøkurnar, ella við at læna tær. Umrøða er alfa og omega, tá ið tað snýr seg um ein marknað av hesum slagi. Staðfesting og spurningur. Til síðst fari eg at varpa eina staðfesting og ein spurn­ing fram: Ómetaliga nógv er broytt á føroyska bókamarkn­aðin­ um, síðan Sverre Patursson av sínum eintingum lat gera ein bókalista í 1905, sum hann kallaði Færøyskt bokatal. Eller ei lista yver alle bøker paa færøyskt maal og nokre framande um Færøyarne (Oslo, 1905). Í dag verður nógv tosað um elektroniskar miðlar, útvarp, sjónvarp og teldur, og sagt verður viðhvørt, at bókin hevur ongan kjans í hesum selskapinum. Sam­ stundis hava ongantíð so nógv fólk á allari jørðini verið før fyri at lesa og skriva. Vit kunnu í 2006 bara staðfesta, at hóast alt tos­ ið hesi seinnu árini um bókadeyða øðrumegin og framkomna teldutøkni hinumegin, so eru ongantíð prentaðar fleiri bøkur og dagbløð enn júst nú á døg­ um. Positivt má tað eisini sigast at vera fyri føroyska bókamarknaðin, at tveir ungir listamenn sum Sun­ leif Rasmussen og Dánial Hoydal við íblástri frá gamla meistaranum, Willi­ ami Heinesen, og dygg­ um stuðli frá Atlantic petroleum, seta sær fyri at blása nýtt lív í eina 50 ára gamla søgu, sum higartil hevur verið týdd til fleiri tungumál eitt nú hebraiskt. Við bara einari bók um SEV, men fimm bókum um torv í ársins bókafagnaði, haldi eg, hóast alt ikki, at bókafólk skulu óttast, eg haldi at vit kunnu bara gleðast og síggja ljóst uppá framtíðina. – At vit so bara fingu opera og onga olju á hesum sinni – ger kanska minni. Prátið um bókamarknaðin er framvegis sprelllivandi og alneyðugt.