leygardagur 27. januar 2001síða 14

26 Sosialurin Nr. 19 - 27. januar 2001 Nr. 19 - 27. januar 2001 27 Fyrst í nítjandu øld flýddi jød- iska Hirschsprung-familjan úr Týsklandi vegna kríggj og setti búgv í Keypmannahavn. Pápin hevði verið tubakks- framleiðari í Týsklandi og tann eini sonurin, Heinrich, føddur í Danmark í 1836, valdi sær somu yrkisleið. Heinrich vann sær nógvan pening av sigarsøluni og fór at keypa sær nýggja danska málningalist, ið hann hevði so stóran áhuga fyri. Nýgiftur, í 1860´unum, byrjaði hann so smátt at keypa forvitnislig listaverk, men skjótt vóru Pau- line og Heinrich um at drukna í málningum í sínum stásiliga heimi á Højbro Plads. Savnið taldi meira enn 1000 málning- ar, skitsir, tekningar og stand- myndir av Eckersberg, Købke, Bendz, Marstrand, Ancher, Hammershøi og øðrum, tá ið ríkmaðurin Heinrich í 1908 doyði. Í 1902 valdi Hirschsprung at geva sítt einastandandi savn av danskari list í gávu til statin, við eini treyt: at Keypmanna- havnar Kommuna lat grund- stykki til nýggjan museums- bygning og átók sær uppgáv- una at reka listasavnið Den Hirschsprungske Samling saman við statinum. Í 1911 opnaði sjálvsognarstovnurin Den Hirschsprungske Samling á Stockholmsgade (beint yvir av risastóra Statens Museum for Kunst) fíggjað av statinum, kommununi og einkjuni eftir Heinrich, ið ikki náddi at síggja listasavnið sjálvur. Tann friðaði bygningurin, teknaður av kenda arkitektinum H.B. Storcks, hevur ein hóp av smáum stovum, ið geva savn- inum, eftir persónliga ynski Hirschsprungs, ein intiman og heimligan dám. Á veggunum hanga teir smáu málningarnir lið um lið, stílurin úr borgar- ligum heimum kring Evropa tá í tíðini. Fyrsti leiðari á lista- savninum, Emil Hannover, ið var góður vinur við og listar- ligur ráðgevi hjá Heinrich, og sum giftist við einastu dóttir hansara, komponeraði tey 21 rúmini á savninum við máln- ingum, standmyndum og møblum úr nítjandu øld, so at alt passaði saman í eina størri heild. 90 ár seinni er nærum onki broytt. Tey umleið 500 listaverkini, ið hanga á bróst- unum, eru við fáum undantøk- um tey somu sum Hannover í 1911 hongdi upp. Í sali nummar 21, hjá Skag- ensmálaranum P.S. Krøyer (1851-1909), er ein stórur málningur av Heinrich, Pau- line og børn teirra. Hirsch- sprung-familjan situr í sínum fínasta stási uttanfyri sína villa norðan fyri Keypmannahavn ein vakran summardag, og á borðinum uttanfyri standa te- koppar og víngløs. Eitt vínglas ov nógv. Tað er glasið hjá gestinum hjá familjuni, Krøy- er, ið skapar málningin. Glasið er hansara signature. Heinrich Hirschsprung er eisini í for- høllini, stórur og prúður við sigar í hondini tekur hann ímóti gestunum, tá ið teir koma inn á listasavnið. Undir loftinum í forhøllini er ein verndareingil málaður og und- ir fótunum hevur tú stóra mosaikk av tubakksplantu! Um listaverkini hjá Hirsch- sprung høvdu endað á Statens Museum for Kunst, so hevði ongin í dag vita hvør hesin sigarmaðurin var, men hann hevur vitað hvussu navn hans- ara skuldi yvirliva tey næstu ættarliðini og knýtast til nat- uralistiska og súmbolska list í Danmark: við at gera sjálvs- ognarstovn undir familjunavn- inum. Lat meg enda hetta kapittul úr Keypmannahavnar søgu við at nevna, at bjór og tubakk hava havt størri týdning fyri listina í hesum landi enn tey flestu vita av. Pengarnir hjá ríkum monnum, ið hava selt tubakk og bjór, standa aftan fyri tvey av teimum vakrastu søvnunum í Keypmannahavn: Ny Carlsberg Glyptotek og Den Hirschsprungske Saml- ing. Hirschsprung TELDUBRÆVIÐ SPØL Elinborg Joensen Nógv hevur verið at hoyrt og sæð um tann sonevnda Pokémon seinastu tíðina. Børn í øllum aldri flokkjast um hesar verur, ið líkj- ast lítlum ódjórum. Men hóast hetta, er almikil gravgangur eftir teimum. Ongantíð áður hevur ein vøra selt so nógv. Bara í USA eru yvir 4. mió. telduspøl seld. Og sambært New York Times hevur Nintendo brúkt yvir 20. mió. dollarar, at marknaðarføra Pikachu og hinar Pokémonarnar við. Tað munnu vera fleiri, ið undrast á gravgangin eftir hesum verunum. Hvat er so spennandi við Pokémon, sum Bøllar, Yoyo, Turtles, Barbie og Actionmen ikki hava? Eg dugi ikki nágreiniliga at svara hasum spurninginum, men okkurt bendir á, at »yvirnáttúrligar« kreftir eru orsøkin. Eg fari at loyva mær at seta »yvirnáttúrligar« í gásareygu, tí at meira er millum himmal og jørð, enn vit vita um. Spælið snýr seg um, at tað finnast 151 sløg av Pokémon. Tað ræður um at fáa allar hesar 151 figurarnar, um tað so er í kortum ella figurum. Tú ert ein Pokémon-venjari í spælinum, sum skal gera tínar Pokémonar sterkari og sterkari, so at teir vinna á hinum, og teir mennast alla tíðina. Í teimum kristiligu miðlunum hevur leingi verið illgruni um sambandið millum Pokémon og eysturlendskar átrúnaðar, okkulta samsvarið við »Dungeons & Dragoons«, og tey kortini, sum hoyra til, sum børn millum 4 og 14 ár dámar sera væl at skifta sínámillum. Í USA eru hesi kortini bannað í fleiri skúlum. Seinast í Orlando, Florida, har børnini seldu matpakkar og stjólu skúlataskur fyri at skifta um kort, ella hóttu við harðskapi, tí at kortini høvdu ringa ávirkan á tey. Sambært amerikanska tíðarritinum »Charisma« er tað vanlig uppfatan, at Pokémon kortini ávirka børnini sum illir andar. Tey elva til klandur, havisjúku og asosialan atburð, í staðin fyri at fremja sosialan atburð og fríar ræsur at nýta hugflogið. Eisini hevur filmurin um Pokémon, »The First Movie« verið orsøkin til fleiri epilepsi- tilburðir hjá børnum. Tað er talan um trý element, jørð, sjógv og luft – hetta er tann japanska trúarlæran. Eisini kundu Pokémon- verurnar undirbygt menn- ingarlæru Darwins. So tað kundi væl borið á, at talan er um átrúnaðarligan íblástur. Hvat er alt hetta fyri nakað, kunnu vit spyrja okkum sjálvi. Summi siga, at tað bert er eitt »trend« sum man fara at ganga út um stutta tíð. Onnur vilja vera við, at talan er um átrúnaðarligan íblástur. Hesir hugburðir nýtist okkum ikki at leita leingi eftir, tí vit finna teir nevniliga eisini her hjá okkum. Føroysku handlarnir eru heldur ikki samdir hesum viðvíkjandi. BR í Havn hevur tikið vøruna av hillini, vegna átrúnaðarliga illgrunan, meðan Griffilin í SMS ikki heldur tað vera neyðugt at taka vøruna av hillini, nú sølan gongur sum heitt breyð. Eg eri sjálv ikki heilt greið um støðuna. Men eg meti tað vera sera týdningarmikið, at hava eyguni opin hesum viðvíkjandi. Tí at tey andaligu tingini eru ikki at spæla við. Men eg eri sannførd um, at eru vit persónliga kristin, so kunnu hvørki Pokémon, ella nakar illur andi taka ræðið á okkum. So mín áheitan er: Verið ansin, tí at meira er millum himmal og jørð, enn vit vita um. Elinborg Joensen, sum gongur í 10.d í Eysturskúlanum, er í starvsvenjing á Sosialinum. Mynd: Jens Kristan Vang Pokémon Fra: Firouz Gaini, Keypmannahavn Dato: 23.01.01 Til: birgir@sosialurin.fo Emne: VIKUSKIFTI P/F Fjarhitafelagið søkir MASKINMEISTARA Søkt verður eftir einum maskinmeistara við fullari maskinmeistaraútbúgving. Lønin verður ásett sambært sáttmála millum Maskinmeistarafelagið og Føroya Arbeiðsgevara- felag. Nærri upplýsingar um starvið kunnu fáast við at venda sær til P/F Fjarhitafelagið, telefon 319559, og tosa við Jóannes Hansen,stjóra. Umsókn saman við prógvum og møguligum um- mælum verður at senda til: P/F Fjarhitafelagið, att.:Jóannes Hansen,stjóra Postboks 3215,110 Tórshavn Teldukoyrikort í Runavík Nýtt dagskeið í teldukoyrikorti byrjar í Runavík mánadagin 5.februar Tekning á telefon 311115 Bilur við skaða til sølu Merki: Peugeot 306 XL,1,4 Atlantis 5/H Árg.: 1995 KM.: 66.529 Eyka útgerð: Airbag,5 gear,met.lakk. Bilurin verður seldur sum hann stendur nú. tlf.345600 - lokal 728 fax nr.345607 at hitta millum kl.10.00 og 12.00