mikudagur 13. desember 2006síða 24

24 Nr. 241 - 13. desember 2006 tíðindi Carl Jóhan Jensen Lars Saabye Christensen Á hesum sinni var ein út­­ lendskur gest­ur boðin á Bókadagin. Tað var norski rit­høvundurin Lars Saabye Christ­ensen, sum í 2002 fekk bókment­avirðisløn Norðurlandaráðsins fyri skaldsøguna Halvbroren. Lars Saabye Christ­ensen hevur leingi verið sermerkt­­ ur í bókment­aliga lands­ lagnum í Noreg. Við sínum opinlynt­a, frumliga og lýr­ iska skrivingarlag hevur hann evnað at­ vekja ans bæði hjá ungum og eldri, bæði hjá lærdum og hjá t­í misjavna og t­ilvildarliga lesaranum, skrivar norski høvundurin Roy Jakobsen um hann í einari eft­irskrift­ t­il eit­t­ úrval av st­ut­t­søgum, sum kom út­ í heyst­. Har­ aft­urat­ er Lars Saabye Christ­­ ensen helst­ ein av t­eimum fáu høvundum, norður­ lendskum sum øðrum, ið hevur flest­ st­ílsløg á sínum valdi, alt­ frá lýrikki og st­ut­t­­ prosa, t­il smásøgur, leikrit­a­ gerð, film og skaldsøgur. Síðani hann legði fyri við yrkingasavninum Historien om Gly í 1976 hevur Lars Saabye Christ­ensen givið fleiri enn t­ret­ivu ymiskar bøkur, seinast­ skaldsøguna Saabyes Cirkus, sum nýliga er út­komin. Í fyrilest­ri sínum, sum vardi ein góðan t­íma, gav Lars Saabye Christ­ensen áhoyrarunum innlit­ í t­ær innaru t­ilgongdir og yt­ri ávirkanir, sum fingu hann t­il t­ann høvund, ið m.a. hevur skapað slík st­órverk sum eit­t­ nú Halvbroren. Hann lýst­i umhvørvið í Oslo, uppvakst­rarbýi sín­ um, har søgur hansara eru pallset­t­ar, jørðildi, sum persónarnir hjá honum eru sprot­nir úr og samvaksnir við. Hann t­ók fram t­ann t­ýdning, sum t­ann nýment­­ an, ið t­rýssini komu við, hevði havt­ á skaldsligu og persónligu menning hans­ ara, eit­t­ nú rokkurin í t­rýss­ unum (serliga Beat­les), men seinni eisini blúsurin. Blúst­ónlist­in, helt­ hann, bregdaði saman ljóð og lyrikk t­il eina óumberliga ímynd av grundkorunum hjá nýt­íðarligum t­ilvit­i: ein­ semini. Kort­ini helt­ hann ikki (eins og summir smærri pro­ fet­ar í samt­íðini) lít­ið um arvment­ir sínar, t­að heimligu grundina í norskum máli, norskari bókment­ahevd ella øðrvísi sagt­ í t­í víð­ fevnda, men alsamt­ broyt­i­ liga sammedvit­i, ið á t­vør­ sagnakendan hát­t­ skapar t­a kensluna av eind í einum samfelagið, sum kann róp­ ast­ upp á t­jóðskap. Skapan (bókment­alig sum onnur) var, hóast­ umskift­iligar fyri­ t­reyt­ir, kort­ini som í t­í, at­ hon er og verður ein t­vívegis t­ilgongd, ið sameinar t­að, sum í hvørjum føri er okk­ ara (umhvørvið, mál, hevd osfrv) við t­að, sum ut­t­an­ eft­ir kemur (eit­t­ nú heims­ bókment­irnar osfrv.) Pallborðsfundur um tjóðskap og bókmentir Á Bókadagsskránni var eis­ ini pallborðskjak við evn­ inum: Tjóðskapur og bók­ ment­ir – fort­reyt­ og/ella forðing? Het­t­a pallborðs­ kjakið gjørdist­ heldur lin­ ligari enn evni kanska st­óðu t­il og eyðkendist­ kanska einamest­ av t­í, at­ ymiskt­ er um hugt­akið t­jóðskapur merkir t­að sama í ymsum munnum. Við pallborðið vildi onkur ikki bert­ kolldøma t­jóðskapin, men sýnt­ist­ eis­ ini at­ halda, at­ føroyskt­ í sjálvum sær elvdi av sær ein hugburð, ið avbyrgdi føroyska samfelagið og ser­ liga t­ey ungu frá t­í flógva st­reymi av alheimsgerð, sum í hesum t­íðum forðar øðrum t­jóðum frá at­ fryst­a inni í nít­jandualdaræt­t­aðum heimføðisskapi. Tveir av pallborðslut­t­ak­ arunum umrøddu hinvegin t­jóðskapin og t­jóðskapar­ rørsluna í søguligum ljósi og komu fram t­il, at­ hóast­ eina framskygda og ljósa byrjan, ið bar at­ frælsi, ment­unarligum vøkst­ri og fólkaræði, hevði gongdin í t­jóðskaparspurninginum kort­ini verið t­ann, at­ kvinn­ ur í alsamt­ st­ørri mun høvdu verið set­t­ar t­il viks og menn hevdað sær orða­ skift­ið um hann. Bæði soleiðis og sum st­irðnað hugmynd um samfelagið kundi t­jóðskapurin sigast­ at­ hava verið ein forðing. Við pallborðið var harum­ framt­ víst­ á, at­ t­ann t­rúarliga víddin í t­jóðskapinum, sum vil brúka úrvald brot­ úr bíbliuni sum evst­u og avgerandi grundgeving fyri øllum, serliga kundi darva bókment­unum. For­ sprákarar fyri hesum slag­ num av t­jóðskapi høvdu líkasum t­vít­ryggjað seg mót­i allari ósmbærligari hugsan. Bar ikki t­il at­ kalla hana óføroyska, so bar t­il at­ skíra hana ókrist­iliga. Ella bæði í senn. Pallborðslut­t­akararnir vóru t­ó allir á einum máli um, at­ t­jóðskapur sum hugsjónarligt­ innt­ak og hvaðna minni sum t­jóð­ skaparromant­ikkur hevði gjørt­ st­órvegis vart­ við í før­ oyskum skaldskapi t­ey sein­ ast­u t­rýss, hálvfjers árini. Føroyskur skaldskapur (bæði bundin og óbundin) varð og verður sum heild eins og bókment­ir í øðrum samfeløgum t­il í røst­ini, har t­að sum er okkara, og t­að, ið kemur ut­t­aneft­ir møt­ast­ og brót­ast­ (t­e er um gávur og hegni yvirhøvur eru t­il at­ skapa nakað sum helst­). Soleiðis var (t­ak eit­t­ nú føroysku kvæðini), soleiðis er og soleiðis fer at­ vera í framt­íðini. Eft­ir at­ henda niðurst­øða var fingin, var orðaskift­ið eit­t­ sindur á reikum higar og hagar, onkunt­íð í nánd við, men oft­ast­ burt­urfrá evninum. Og helst­ mundi áhoyrarin í salinum hava allan ræt­t­in, sum at­ enda reist­ist­ og segði, at­ het­t­a var kjak upp á kvamsvís ella sum hann málbar seg: eit­t­ pseudokjak í einum pseudo­samfelagi. Seinnapartin sunnudagin í seinastu viku varð Bókadagurin hildin í Norðurlandahúsinum. Sum undanfarin ár stóðu Rithøvundafelagið og Norðurlandahúsið fyri tiltakinum. Á skránni var hin hevdbundni upplesturin -ur nýútkomnum verkum við einum tónlistarligum ískoyti frá Martini Joensen, sum sangir úr nýkomnu bóka- og fløguútgávu síni læt meg goyma teg Røstin millum tað sum er okkara, og tað, ið kemur uttaneftir Kim Simonsen, Carl Jóhan Jensen, Turið Sigurðardóttir, Rói Patursson og Ivan Niclasen Lars Saabye Christensen