fríggjadagur 11. februar 2000síða 6

11 tíðindablaðið sosialurin Nr. 29 - 11. februar 2000 10 tíðindablaðið sosialurin Nr. 29 - 11. februar 2000 Fríggjadagur 11. februar Marna Jakobsen, Steintór Rasmussen, Annika Joensen og Eyðun Joensen skiftast um at skriva ÚTSJÓN Heildin manglar Útlondini og teirra viðurskifti eru ikki løtt at fáa eyga á í føroyskum fjølmiðlum. Av øllum illum er Útvarp Føroya frægast, tá ið tað snýr seg um uttanlandatíðindi. SvF hevði t.d. bert eini tíðindi úr útlondum sunnukvøldið, tey vóru um Eysturríkið, restin var um okkara egnu viðurskifti. So skalt tú kunnað teg um hvat gongur fyri seg úti í stóru verð, er tú noydd at keypa útlendsk bløð ella lurta eftir útlendskum útvarpi/sjónvarpi. Tað skal tó sigast, at sjónvarpið sendir Globus týskvøld, hesu ferð um Eysturríkið og nýggju høgra- vendu stjórnina har. Eg haldi, at útvarpið manglar eina slíka sending, sum viðger uttanlandaviðurskifti meira djúptgang- andi. Lurtar tú gjølla eftir tíðindunum í út- varpinum, og tað gert tú, tá ið tú skal ummæla, so fært tú varhugan av, at útvarpsfólk mangan gloyma seg sjálvi burtur og fara aftur á barnagarðsstøði. Eitt dømi av mongum var nú í vikuni, tá útvarpið greiddi frá, at Finnland hevði fingið kvinnuligan forseta, hesi stórtíðindi endaðu gudhjálpitúmær við, at útvarps- maðurin greiddi okkum frá, at forsetin átti barn uttan fyri hjúnalag, var fráskild, men gekk saman við grannanum, møgu- liga misskilti eg hetta við grannanum, men álvaratos: hvat rakar hetta okkum? Er tað slatur eg vil hava, so kann eg fara yvir í kioskina hjá Karli at keypa Ekstra Blaðið ella Oyggjatíðindi, kanska mær eydnast at hoyra onkra saftiga á vegnum eisini. Kjakast nógv Tað trýtir ikki av kjaksendingum í hesum landinum. Útvarpið hevur Fimmaran og sjónvarpið Krosskast. Tað eydnaðist mær ikki at hoyra Fimmaran hesu ferð, men Krosskast sá eg, og eg má viðganga at eg fái sveittan út, hvørja ferð eg hyggi at Krosskasti. Hesi neyðars menniskju verða hurraði inn og út úr sjónvarpsstov- uni, eina løtu sita tey við borðið, so hvørva tey, so koma tey hann náði okkum inn aftur og sita tá á einum øðrum stóli. Altso bestemmi tykkum og ruddið upp har inni, hasar avískloddarnir treingja til at verða útskiftir. Evnið í Krosskasti var um ferðslu, uppleggið var at í Føroyum doyggja alt ov nógv ung í ferðsluni í mun til onnur Norðurlond. Hetta var evnið og átti eisini at verið evni, men ístaðin verður tosað um alt ímillum himmal og jørð, líka frá fartelefonum til uppskot um nýggja ferðslulóg. Øll evnini eru sannuliga við- komandi, men ikki ber til at viðgera øll í senn. Tað eydnaðist eisini politikara aftur hesu ferð at tosa um andstøðu kontra samgongu, ístaðin fyri at geva boð uppá hvat hon helt átti at verið gjørt. Tí tað var hetta Jón Kragesteen eftirlýsti: At politikarar koma við einari heildarfatan av ferðslu. Tað var eisini einum slíkum útspæli frá politikarum, Carl Johan Jensen bað um í Innskoti mánakvøldið. Her snúi tað seg um bókmentir, og eg haldi at hetta var ein fín sending, har C. J. Jensen greitt fekk fram, hvat hann helt um føroyskan mentunarpolitikk. Ólavur Ras- mussen dugir sera væl at práta við fólk og fáa tað besta fram í teimum. So løgið tað ljóðar, var tað sama út- spæl, stjórin í Strandferðsluni eftirlýsti í sendingini Føroyar og Framtíðin. Hvørjar langtíðarætlanir hava politikarir við hes- um øki. Ein sending eg lurtaði eftir við áhuga, eg eri bygdakona og havi brúk fyri Strandferðsluni. Bæði postverksstjór- in og strandferðslustjórin gramdu seg um, at teirra „flutningstól“ vóru ov gomul, miðalaldurin á arbeiðsfólkunum á post- verkinum var 50 og elstu skipini hjá Strandferðsluni vóru millum 40 og 70 ár. Eisini til gamans Undirhald er sum kunnugt nógv av. Ba- salt sunnukvøldið var í høvuðsheitum undirhaldandi. Sendingin var í tveimum, fyrri partur um Gulla, sum spælir trash- tónleik fyri at røkka teimum ungu við tí kristna boðskapinum. Her vil eg lasta teimum, sum gjørdu innslagið, fyri ikki at viðgera tónleikin og kristniboðanina, men í staðin gjørdu hetta til eitt persónligt bekennilsi, sum eg kundi fari á møti og lurta eftir, um eg vildi tað. Har vóru eisini nakrar yvirsmartar effektir við krossi og illamanshøvdi, men eg var ikki imponer- að. Seinni partur var um Gudrun Ludvig, designara, og tað var áhugavert. Vøkur pløgg og góð myndatøka, eitt pluss til Bjarna Rubeksen. Vit hava nógv kreativ fólk í hesum landinum, men umstøðurnar at virka eru so sum so. Umstøðurnar hjá Sjónvarpi Føroya tykjast vera vánaligar. Týskvøldið frættist, at sjónvarpsstjórin hevði sagt starvsfólki upp. Sjónvarpið er dýrur, men neyðugur JÁKUP MØRK Rás 2 hevur í tíðindaskrivi boðað frá, at teir í næstum fara undir at lesa upp skaldsøgurnar »Búrið« og »Til lívið«, sum báðar eru skrivaðar av Ruth Minsky Sender. Ruth Minsku Sender býr í dag í New York, har hon er lærarinna í jødiskari mentan og søgu. Hetta sæst eisini aftur í skaldsøgunum báðum, sum snúgva seg um teir ræðuleikar, sum jødiska fólkinum var fyri, tá týskarar settu sær fyri at týna hetta fólkaslagið, og teir trupulleikar, sum seinni vórðu avleiddir av hesum Fyrra bókin varð útgivin í 1986 og seinna í 1998. Anna Smith, sála, týddi bøkurnar til føroyskt, og verður tað væl Skaldsøgur og náttartøgn kenda røddin hjá Sonna Smith, sum fer at bera orðini út til lurtaraskaran. Búrið Í »Búrinum« fylgja vit 16 ára gomlu jødisku gentuni, Tivu, frá tí at týskararnir stongdu jødarnar inni í ghettoum í polsku býunum, til allir jødarnir vórðu fluttir í týningarlegur í Eysturproysa- landi. Henda sanna frásøgning lýsir ikki bara nágreiniliga ræðuleikarnar í nas- istisku týningarlegunum, men sigur okk- um eisini frá menniskjum, ið halda sam- an og eiga ófatuliga styrki, kærleika og vilja til at liva. Til lívið Tá ið russar koma og fría jødar úr ar- beiðsleguni, Gratenort, vendir nú 19 ára gamla Riva sær til vinkonurnar og sigur: »Vit eru frælsar«. Enn hevur hon onga hóming av, hvussu long og illgongd leiðin til frælsið er. Riva fer beinan vegin til heimbýin Lodz í Póllandi, í vón um at finna skyld- fólk ella vinir, sum enn eru á lívi. Hon finnur eingi skyldfólk, men hon hittir tó mannin, sum hon elskar og giftur seg við honum. Tey bæði leita framhaldandi, men til fánýtis. Ofta verða tey vónsvikin á longu ferðini, og tey bæði fjakka úr eini legu í aðra, í jagstranini eftir einum øðrum lívi, sum ætlandi skal verða í Ameriku, har tey vilja hava fyrsta barn sítt. Senda bert um dagin Seinastu vikuna ella so, hevur Rás 2 ikki sent um náttina, soleiðis sum ætl- anin annars var. Mong vóru helst tey, sum gleddust yvir, at tað alla tíðina var gjørligt at lurta eftir tónunum frá FM 102. Hesi verða tó ikki við sviðið soð, tí frá stjóranum á Rás 2, Suna Jacobsen, frætta vit, at hetta er orsakað av, at teir í løtuni eru í ferð við innleggingararbeiði. miðil í hesum landinum. Vit hava trý út- vørp, men bara eitt sjónvarp, sum har- aftrat kikkar eftir ondini av peningatroti. Hesin kassi, sum stendur í hvørjum heimi í Føroyum, má fáa betri umstøður at arbeiða undir. Kórsang dámar mær sera væl, so eg havi lurtað eftir sendingini Sálmar og sangir, sum nú hevur verið um Hans Jacob Højgaard kórleiðara. Ólavur Hátún hevur skipað fyri, og har er hann á heima- vølli. Lat meg tó siga at besta undirhald fært tú úr sendingini Náttarravnar leygar- kvøld. Góður tónleikur, skemtiligir vertir og stuttligar telefonsamrøður, men prikk- urin yvir i’num er Høgni Djurhuus út- varpskona, ein herligur kverulantur, sum torir at geva okkum ein beint framman á. Um eg nú varð biðin um at velja bestu sending hesa vikuna, so hevði eg uttan iva sagt Tilvera hjá Armgarð Arge. Hon var um bróstkrabba, og hetta var ein tankavekjandi og upplýsandi sending. Eitt stórt ug frá mær. Rás 2 fer nú undir at lesa upp skaldsøgur, og kvirran, sum hevur valdað seinastu næturnar, fer at halda fram í einar tríggjar mánaðir ella so Hetta arbeiði krevur, at øll tøknin á støðini er sløkt, og tí er avgjørt, at hetta arbeiði skal fara fram um náttina. Talan er rættuliga umfatandi arbeiði, men gongst sum ætlað, verður aftur farið at senda um náttina um einar tríggjar mánaðir ella so. Marna Jakobsen, exam. art., skrivar JAN MÜLLER Hann er ovfarin av, hvussu nógv føroyingar longu hava fingið burtur úr fyrireik- ingunum til eina komandi oljuvinnu og her ikki minst á útbúgvingarøkinum. Hann eitur Arild Saasen og starv- ast í dag sum leiðari av bori- deildini hjá Statoil í Sta- vanger. Frammanundan hevur hann undirvíst á Høg- skolen í Stavanger, í kol- vetnisfakum. Tað var í hes- um sambandi, at hann fekk samband við Føroyar. Arild Saasen var millum teirra, sum løgdu lunnar undir samstarvið millum før- oyskar skúlamyndugleikar og Høgskolen í Stavanger. Ein avleiðing av sam- vinnuni eru tey boriskeið, sum Oljuútbúgvingarsam- takið skipar fyri í næstum. Síðani er eisini samstarv á hægri støði millum eitt nú Fróðskaparsetrið og Høg- skolen í Stavanger. Arild Saasen var nú um dagarnar í Føroyum fyri at undirvísa á skeiði á Nátt- úruvísindadeildini fyri næmingum, ið lesa til kol- vetnisverkfrøðing og øðrum áhugaðum. Sosialurin hitti hann í Nóatúni í vikuni. Arild Saa- sen dylur ikki fyri, at hann er ein av teimum, sum hev- ur fingið serstakan áhuga og als fyri Føroyum og at hann er bæði stoltur og fegin um at hava verið við frá byrjan at byggja upp frálæru innan kolvetni. Arild Saasen var við fyri tveimum árum síð- ani, tá samskifti tók seg upp millum føroyingar og olju- og skúlamyndugleikar í Stavanger. Fylgir væl við Arild Saasen sigur seg fylgja væl við gongdini í Føroyum, nú tað nærkast 1. útbjóðing. Sjálvur heldur hann Føroyar eru eitt sera spennandi men eisini eitt trupult umráði reint tøkni- liga at arbeiða í og teljast Føroyar tí eisini millum hárisikoøkini í heiminum. Tvs. at um somu tíð sum tað er sera áhugavert at ar- beiða her er tað eisini vági- ligt. Her finnast avbjóðing- ar, sum man ikki finnur á norskum øki, og her kemur serstaka føroyska basaltið inn í myndina. Norðmaðurin heldur, at tað er sera umráðandi hjá føroyingum at útbúgva síni egnu fólk - ikki minst fyri at skilja hesa nýggju vinn- una. Hann heldur ikki tað er nøkur katastrofa fyri teir føroyingar, sum fáa sær útbúgving innan kolvetni- vinnuna, um tað skuldi víst seg, at eingin olja er her. - Skuldi tað óhepna hent, at man ikki finnur olju við Føroyar, so kunnu føroy- ingar við kolvetnisútbúgv- ingum brúka tær bæði í norskum og bretskum øki. Undir øllum umstøðum er tað ikki ein burturspilt útbúgving. Føroyingar betri fyri enn norðmenn Arild Saasen heldur, at før- oyingar eru betri fyri, enn tá norðmenn byrjaði eina oljuvinnu, tí man er longu farin í gongd at útbúgva fólk, áðrenn oljuleitingin er byrjað, bæði á universitets- støði og á tekniskum skúl- um. Tvs. at føroyingar byggja upp eina kompe- tansu, longu áðrenn olju- vinnan fær fótin fyri seg. Støðan í Noregi á sinni var tann, at henda kompetansan mátti byggjast upp samtíðis sum vinnan varð bygd út. Hetta fær so eisini tað posi- tivu avleiðing, at møguligt er at skipa sjálvt lógarverkið Føroyskir næmingar hava góðan arbeiðsmoral -Føroyingar eru sum heild nógv betri fyri at fara undir eina oljuvinnu, enn norðmenn vóru tað fyri 30 árum síð- ani sigur Arild Saasen, boriserfrøðingur hjá Statoil, og vísir m.a. til undirvísingarverkið, ið hevur hevur lagt lunnar undir komandi kolvetnisútbúgvingar longu áðrenn oljuleiting er byrjað í Føroyum nógv betri, enn støðan var í Noregi, tá olju- vinnan tók seg upp har. Tá tosað verður um nega- tivar og positivar avleiðing- ar av eini oljuvinnu, heldur Arild Saasen, at tað er sera umráðandi at hava eftirlit við so nógvum sum til ber, samtíðis sum ein eigur at ansa eftir ikki at lata feløg oa. byggja út infrastruktur ol. sum so seinni kemur at liggja sum ein spøkilsisbýir. Arild Saasen er bjart- skygdur í so máta, tí før- oyingar hava møguleika at læra av norðmonnum, ið nú koma inn í eina endafasu. Tvs. at føroyingar kunnu síggja eitt sindur longur fram, enn norðmenn kundu, tá oljuvinnan byrj- aðu har. Góðan arbeiðsmoral Nú Arild Saasen hevur und- irvíst bæði føroyingum og norðmonnum spurdu vit hann, hvussu støðið er í Føroyum! -Føroyskir studentar og mæmngars hava ein nógv betri arbeiðsmoral enn teirra norsku javnlíkar. Fyri mær tykist tað sum føroyingarnir hava eina generella bakgrund, sum er góð og taka føroyingar til sín vitan uppá eina góðan máta. Tá vit spyrja hann, hvørj- ar greinar innan kolvetni føroyingar eiga at leggja seg eftir, so ivast Arild Saasen í, um tað er rætt av føroy- ingum at leggja seg ov nógv eftir at útbúgva seg innan reservoirtøkni. Heldur eigur at verða hugt eftir bori- og brunntøkni og eisini fram- leiðslu. Hann undirstrikar, at hetta hevur einki við arbeiði hansara hjá Statoil at gera. Hetta er hansara persónliga hugsan. Arild Saasen undirvísir her á skeiði á Náttúruvísindadeildini í Nóatúni. Mynd Jens K. Vang Frá skeiði innan kolvetnisvinnu í Nóatúni. Mynd Jens K. Vang