mánadagur 5. februar 2007síða 13

Nr. 25 - 5. februar 2007 13 Liggur ein norskur línubátur á Klaksvík, ein skotskur tog­­ari á Tvøroyri, ein ameri­ kanskur marglætisleinari á Molanum ella Veðrurin ligg­ ur og bunkrar frá olju­tang­ unum í Søldarfirði, tá eiga heimildir at vera í føroyskari kirkjulóg fyri, at farast kann til Magnus Brahe, Jónsvein, Sonju og Meinhard, sum síð­ani snúgva sær til Føroya biskup í hvørjum einstøkum føri, fyri at fáa játtan um, at annað mál enn føroyskt kann brúkast í kirkjuligum handlingum, táið føroyingar sambært siðvenju ikki brúka sínar halgidómar. Onki er meira rímiligt enn tað. Tað snýr seg um at gera brúk av katedralunum, at boða gleðiboðskapin, líka­ mik­ið á hvørjum tungumáli røtt og sungið verður. Hes­ um verður eisini tikin hædd fyri í lógaruppskotinum, sum stud.teol. Theodor Olsen hevur tikið upp til við­kom­­andi, gagn­ligt og neyð­­ugt kjak í Sosial­in­um í hes­­um døg­um. Kjakið er íkomið, nú før­ oyingar standa á gáttina til at skipa sína egnu lógligu verju og karm um um sítt gamla hús – kirkjuna. Manna millum verður hetta rópt fyri at vera ein yvirtøka. Kirkjan, sum hevur verið stjórn­að eftir donskum lógar­leisti, skal nú latast í før­oyskan ham. Hulisliga er farið fram. Løgmaður segði á Ólavsvøku seinast, at hetta var seinasta skrúð­ gongan úr danskari kirkju. Ein geistligur og ein polit­ iskur fylgibólkur hava sitið kring lógarsmiðjuna, okkurt sløð er komið út á heima­síð­ una hjá Mentamálaráðnum, sum borgarin sporadiskt hevur kunna tikið støðu til. Havi bara loyvt mær tann demokratiska rætt, at gera viðmerkingar til nakrar prin­ sipiellar spurningur, har eg als ikki eri samdur við hes­ um úrvalda liði. Tjóðveldis­ flokkurin er umboðaður í fylgi­bólkinum. Vit hava ikki viðgjørt málið og gongd­­­ina, tí alt skuldi vera so ófati­­liga lokað og kon­ fiden­tielt, nú fólk­sins kirkja skuldi flytast úr donskum í før­oyskt lógar­høpi. Harvið standa mínar við­merk­ingar bara fyri egnu rokn­ing. Ongin ivi er um, at mál­ spurningurin í føroyskum kirkj­um hevur verið eitt ment­anar­stríð av teimum beisk­astu. Ein klassiskur kamp­­ur í kolonihøpi. Danskt mál dragnar ikki fyrr­­enn í mínari tíð, dastið av ung­­dóm­inum sungu vit danskar sálmar í Glyvra Kirkju, so av og á, ein støða sum í dag er óhugs­andi. Men hon er ikki komin av sær sjálvum, eitt øgiligt seigg­ið, hjá málmonnum, pro­gressivum prestum og próstum og trýstið uttanífrá gav móður­málin­um fullan og heilan heima­rætt, alla­ staðni uttan í lógarkarmin­ um, sum framhaldandi varð danskur. Og nú væntaði ein, at hetta megnarstríð, hjá so mongum, skuldi inn­ sigl­ast í føroyskari lóg. Men gakk. Lisbeth, Bergur og Sjúrð­ ur komu undan væðingini í vikuskiftinum. Og sannast má, sum skaldið orðaði seg, at tað eru ikki júst berserkar, sum koma hagani, fyri at leggja síni gullkorn í orða­ skiftið. Vit bæði Lisbeth eru og verða ongantíð samd um støðu Føroya í mun til sen­ tral­maktina í Keyp­manna­ havn. Tí er betur at lata ta debattina liggja á hesum sinni. Málspurningurin er eksi­stentiellur fyri allar før­ oyingar, úti og heima, og liggur í heilt aðrari og hægri sferu enn tí partapolitisku. Ongin og øll eiga málið. Líka­mikið hvør observans­ urin er. Móðurmálið er eitt­ ans. Grundin, amboðið og sálin í øllum sum vit takast við í hesum samfelagnum. Tí mátti tað verið so sjálv­ sagt, at ásetingin í komandi kirkjulóggávuni staðfesti greitt, og einaferð fyri allar, at føroyskt mál er megin­ málið í øllum kirkju- og sam­komu viðurskiftum. At javnseta eitt av øllum fremm­andamálum heimsins við móð­urmálið, tykist mal­ plaserað, sum ein kolonial­ istisk anakronisma, gomul leivd, ið juridiskt hevur fløkt seg á leiðir, har hon eingi beitisrættindi hevur. Har­fyri skal donsk tunga, á sama hátt sum allar aðrar heimsins tungur, í serligum førum fáa heimildir, at vera brúkt í føroyskum kirkjum. Ongin ivingur um tað. Men framhaldandi haldi eg fast um, at skipast skal soleiðis fyri, at kirkjuviðurskiftini hjá føroyingum bert kunna avgreiðast á móðurmál­in­ um. Teir fremmandu prestar, ið ikki ynskja at ganga und­ ir hesi krøv, eiga at fáa krav­ boðini, lov følge ella land fly. Tað fer at nærkast hálvum millennium síðani trúðbótina, 500 ár, tí tykist hendan diskussiónin eitt sindur, ella rættari rættiliga, absurd í 2007. Tí skal mítt treytaleysa tilmælið verða, at danskt mál verður flutt niður í flokkin, har onnur mál eru bólkað, og at før­ oyskt stendur einsamalt sum meginmálið. Hetta burdu vit bæði Lisbeth kunna samst um. Hóast alt. Punk­tum. Trupult er at peila av, hvønn leiklut Bergur Berg og Sjúrður Rasmussen hava í hesum leiki. Hin fyrri dík­ ir á at umseta donsku lóg­ir­ nar stav fyri stav, komma fyri komma, somu lógir sum danski kirkjumála­ráð­ harrin Bertel Geismar Haard­er hevur givið greið boð um, at ruddast skal upp í, táið hann heldur tær vera alt ov komplexar og ótíðar­ hóskandi. Um Jógvan á Lakj­uni hevur rikið Berg út av básinum, sum politiskan buffara, tað veit onkur, men útsagnirnar eru sjaldsamar, og ikki serliga álitisvekjandi. Týðuligt er, at symbolikk­ur­ in er avgerandi. Einasta ætl­ aða nationalpolitiska em­ blemið í samgongu­revers­in­ um skal fáast til høld­ar, kosta hvat tað kosta má. Um lógargrundarlagið er viðgjørt, samtykt ella í lagi - er teimum líkamikið. Vit ”yvirtaka” bara eina vakuum-pakkaða danska kirkju og flyta hana upp á gjøt yvir í eitt føroyskt høpið, restini finna vit onk­ urs­vegna útav við tíðini. Sjúrð­ur er húsjuristur hjá løg­manni. Hann vísir til for­ dømið, táið spurningurin um rættargangslógina § 149 stk 1., um málið í rættinum, varð viðgjørdur. Hann skriv­ aði tá eitt responsum, sum veik nakað frá ásetingini í heimastýrislógini, og varð sligin dykt á fingrarnar og kolldømdur av danska for­ sætismálaráðharranum, sum kravdi, at heimastýris­ lógin slaviskt varð fylgd. Gangi út frá, at hann sigur hetta, fyri samgongunar vegna, at bera í bøtuflaka fyri, at uppskotið til nýggja kirkjulóg sær út sum tað nú einaferð ger. Báðir eru í defensivinum. Og meira politiskir enn gott er. Verja eina støðuna hjá samgong­ uni, ið tykist vera, at bæði danska grundlógin og heima­stýrislógin eru givnar føroyingum úr erva. Frá Hon­um ið øllum valdar. Mær vitandi hevur Fólka­ flokk­urin ongantíð alment við­urkent grundlógina, tíans­held­ur heima­stýris­lóg­ ina, sum stýringsamboð í Før­oyum. Tað hevur føroy­ ingurin forrestin heldur ikki. Hin fyrra er smoygd niður yvir okkum, ímeðan ein tepur meiriluti á Løg­ tingi samtykti heima­stýris­ lógina, sum eitt slag av kreppuloysn eftir stríðsárini. Nú má stundin vera komin, táið landsstýrismaðurin hjá hesum sama Fólkaflokki, Jógvan á Lakjuni, kemur und­an væðingini, og sigur okk­um, at hann av berari ræðslu og undanstøkking fyri Anders Fogh Rasmussen hevur avgjørt at danskt og føroyskt mál skula hava ájøvn rættindi í komandi før­oysku kirkjuni, soleiðis sum Javnaðar, Sambands, - og Sjálvstýrisflokkurin ásettu tað at skula vera í 1948 - samsvarandi donsk­ um kravboðum. Í samrøðuni Theodor hev­ ur við Lisbeth, staðfestir hon eisini, at hon er vorðin krígsgalin. Sama hervaldið, sum í hesum døgum er elti­ bløðra og ein av fáum stuðl­ um hjá krígsgreðinginum George W. Bush, í vitleysa og eskalerandi stríðnum í Iraq, skal sambært fyrr­ver­ andi sambandsformann­in­ um eiga serrættindi í yvir­ tiknu føroysku kirkjuni. Hetta er so hin ultimativa stað­festingin, statementið sum sigur spar tvey til alt. Ránið av øllum frælsi. At implementera rættin hjá fremmandum hervaldi í nationala kirkjulóggávu, má vera heimsmet í undir­ brotligheit. At ein stok­kon­ servativ Lisbeth L. Petersen meinar hetta, eru nú sínar sakir, hendan politiska rasan er farandi, men hvat sigur Jógvan á Lakjuni, um yvirskipaða politikkin í hesum, ein av eftirmonnum Tór­stein Petersens, ið gav dønum skært uppá og húð­ flongdi teir í hvassorðaðari røðu umborð á Roar á sinni? Hættir Lakjumaðurin sær ikki undan væðingini, so loysir Eidesgaard kanska embætismenninar av, fyri at siga okkum eitthvørt um, hvat ið samgongan ætlar við­víkjandi yvirtøkuni av kirkjuni. Tað man eftirhond­ ini vera eitt fólkakrav. Ímeðan Anders og Bertel seta tummilskrúvurnar und­ ir flagbróstið á Jógvani, og krevja av honum eina disi­ plin, sum bara hoyrir hjá­ landa­individinum, í hesum førinum serligu føroysku ras­uni homo danicus, til, stríð­ast teir sjálvir ein av­ger­ andi bardaga fyri at bjarga donskum í Danmark. Danska snobbið, sum Hol­ berg hevur lýst so serliga væl í komediuni Jean de France, hevði við sær, at tey sum hildu seg vera av tí frægara slagnum tosaðu franskt innanhýsis, týskt við húskallar og arbeiðs­ gentur og danskt við hundar­ nar. Hetta broyttist táið danski nationalstaturin fekk skap, tá fingu teir eitt felags mál, sum kundi brúkast í øll­um lívsins viðurskiftum, eitt fullkomið og sam­felags­ berandi mál, sum granskarar nú taka til. Nú halda hesir, at hóttafall aftur er á málin­ um, í mestan mun av angli­ kanskum trýsti, og danska málnevndin heitir staðiliga á myndugleikarnar um at gera nakað við trupulleikan. Longu nú er áheitanin tikin til eftirtektar og sakin tikin upp á Fólkatingi. Hetta hend­ir ímeðan eitt mál, sum er stórthundrað ferðir minni, kemur undir áseting­ ar og eitt slag desavouering frá sama myndugleika. Ivaleyst ganga fleiri og klóra sær í nakkanum, og spyrja seg sjálvi, hvar ið geist­liga yvirvøldin er í øll­ um rokanum viðvíkjandi yvirtøkuni av kirkjuni. Har er lokað. Tøgn. Hava teir fing­ið grímu ella er tað so­mikið lagaligt at vera dansk­ur funktionerur í Før­ oy­um, at man bara stend­ur og tøvir mitt í eini meining, sum meiningleysi maðurin hjá Kára P.? Ella hevur Lakju­maðurin mutrað teir við lyft­um, sum kanska hava kobl­að alla offen­siva hugs­an frá? Tað skal nú vera løgið, um ongin í geist­ liga liðnum hevur eina mein­ing um hesi viðurskifti. Eiga teir ikki dirvið, so er ræðsluscenario´ið full­kom­ ið, staturin hevur tá sett seg á frælsið hjá kirkjuni, hevur doyvt teir til at fylgja polit­ isku skipanini í einum og øllum. Soleiðis verður boð­ skapurin í halgidómunum lívsørur. Sum ein spurdi í lesarabrævi nú ein dagin: Hvussu hevði anglikanska kirkjan hjá Desmond Tutu, erkibiskuppi, í Suðurafrika sæð út, um hon ikki hevði átt dirvið, at viðgerða polit­ iska veruleikan, sum var og er gerandisdagurin hjá teim­ um ið manna kirkjuliðini? Hann róði ímóti Apartheid regiminum, hóast status quo ivaleyst hevði verið ein lagaligari gerandisdagur hjá honum sjálvum. Parta­ politikkur og politikkur eru nú ikki altíð leistur av sama vadmali. Langt ífrá tí. Nógv dømi eru um pro­ gressivar rørslur í hava m­una. À mangan hátt. Katólska kirkjan fór í part við frælsis­stríðs­monnunum í Algeria í síni tíð. Kirkjulið í USA gingu á odda í stríð­ num fyri at steðga Vietnam- krígnum og evangeliska kirkj­an átti stóran leiklut í fall­inum hjá kommunistiska regiminum í DDR. Her ønir ongin ímóti, at menn royna at definera før­ oyska veruleikan soleiðsni, at Guð = heimastýrislógina = donsku grundlógina. Held­ur ongin andøvir ímóti, at danir sleppa at knæseta hjálandastøðu okkara máls­ liga og hernaðarliga í tí, sum skal eitast at vera natio­ nal lóg í 2007. Vælsignaðir menn, klappi hestinum, saðli um, og lati okkum gera ein burtur av føroyskan karm um føroysku kirkjuni. Politikkur snýr seg um at vilja broytingarnar. Skal tað til, at heimastýrislógin má broytast, ella vrakast, hon er ikki guðaborðin, men van­ligt mannagjørt lógar­ verk, lati okkum tá fara til verka í stundini. Okkara lutur skal ikki liggja eftir. Tí er tað nakað vit heldur enn gjarna vilja, so er tað, at kirkjan kemur á føroyskar hendur. Helst sum súla und­ ir føroyska nationalstat­in­ um. Í hjartatræðrunum eru vit helst allir samdir um, at móð­urmálið er grundin, am­boðið og sálin. Lat hesa semj­una forplanta seg út í paragraffir og viðmerkingar, tá ber í treysti til at trúgva tí, ið vónað verður. Móðurmálið er grundin, amboðið og sálin! Tórbjørn Jacobsen SVEISARI við royndum innan rørarbeiði søkist til SUNDSVERKIÐ Elverkið hjá SEV á Sundi hevur brúk fyri einum persóni, sum hevur royndir og hegni at sveisa og at arbeiða við rørskipanum. Talan er um arbeiði, sum er mett at vara umleið tvey ár. Fyri persónar við viðkomandi handverkaraút­ búgving verður lønin sum ásett í tímalønar­ sáttmálanum hjá Føroya Handverkarafelag og Landsfelag Handverkaranna og við eini viðbót upp á 8%. Fólk uttan formliga útbúgving, men við royndum og hegni innan nevnda arbeiðsøki, verða lønt eftir nærri avtalu. Umsóknir skulu saman við ljósprent av prógvum og møguligum ummælum sendast Elfelagnum SEV, Postrúm 319, FO-110 Tórshavn, teldu- postadressa sev@sev.fo og skulu vera SEV í hendi í seinasta lagi fríggjadagin, tann 19. februar 2007. Nærri upplýsingar um starvið fáast við at venda sær til Jákup Sørensen, verksmeistara á Sundsverkinum ella til Berg Didriksen, deildar­ stjóra á Framleiðsludeildini, báðir á telefon nr. 346800.