mikudagur 7. februar 2007síða 19

Nr. 27 - 7. februar 2007 19 tíðindi Hvat fekst tú sum heild burt­ ur úr orðaskiftinum? Aðalorðaskiftið um fólka­ skúlan í gjár var líkt so nógv­um øðrum aðalorða­ skift­um – nógvir ymsir tætt­ ir vórðu viðgjørdir leyst og fast, góðviljin at gera batar stórur, men trupult er at gera nakra veruliga niður­ støðu, sum líkasum kann binda tað heila saman aft­ ur. Tó var týðuligt, at orða­ skiftið var merkt av stórum álvarsemi og konstruktivum hugburði, men sum leið út á dagin – og tingfólk komu aftur frá fimmtiárahaldinum í kringvarpinum – sveimaði kjakið meira vítt og frítt. Allir flokkar vóru samdir um nærum øll tey stóru mál­ ini – at styrkja byrjanar­ undir­vísingina, betri undir­ vísingartilfar, styrkja leiðsl­ urnar, styrkja læraraførleik­ arnar v.m. Har sást eingin politisk ósemja. Sum umboð fyri KSF kundi eg staðfesta, at greið og rættiliga djúp politisk ósemja er í samgonguni um eitt av høvuðstilmælunum, nevniliga tað um at leggja umsitingina av skúlanum til kommununar. Størsta mótstøðan móti at leggja skúlan út til komm­ unurnar at umsita kom frá Javnaðarflokkinum – tó mest av reint ideologiskum grundum. Sum áhoyrari sakn­aði eg veruligar grund­ gevingar umframt vilja at síggja fyrimunirnar við eini útlegging bæði fyri næm­ ingarnar, samlaðu skúla­ skip­anina og samfelagið ann­ars. Dagsins útsøgn átti Poul Michelsen júst um hetta sama (leystliga eftir minnin­ um): Hvat í himmalsins navni vil Javnaðarflokkurin yvirhøvur hava kommunur til, tá ið tær ikki skulu um­sita fólkaskúlan, ið nátúr­ liga hoyrir heima úti millum borgararnar. Fólkaflokkurin var mest hugaður at leggja skúlan út til kommunurnar – tað sama vóru nøkur av tjóð­ veld­istingfólkunum og Sjálv­stýrisflokkurin. Hvussu metir tú útlitini vera fyri, at umstøðurnar í fólkaskúlanum fara at batna? Landsstýrismaðurin fekk greið boð um, at hann nýtt­ ist ikki vera so varin, tá ið um fleiri tímar til 1.-3. flokk ræður. Tað var taktiskt smart gjørt av honum. Hann skuldi eisini fáa meira pen­ ing til gerð av undir­vís­ing­ artilfari. Og Mentamála­ ráðið skuldi eisini fáa hægri játtan til fyrisiting. So á hes­ um økjum kunnu í øllum førum væntast batar skjótt. Men við tí yvirskipaða bygnaðinum – at fáa eitt greið­ari ábyrgdarbýtið mill­ um land og kommunur – sær meira svart út við ver­ andi samgongu. Hvørji inntriv hevði tú raðfest fremst, ráddi tú? Ivist ikki í, at tað rætta er, at kommunurnar umsita skúlaøkið – og tað fyrst og fremst tí, at tað er ein av teim­um mest týðandi for­ treyt­unum fyri at menna sjálvt grundarlagið undir skúl­anum. Tað vil siga, at vit fáa ein og sama ábyrgd­ arhavandi myndugleika í bein­leiðis og tøttum sam­ bandi við borgararnar á stað­num, ið krevja einki ann­að enn tann besta fólka­ skúl­an í øllum tættum. So tað hevði eg raðfest fremst við teirri sannføring, at alt hitt hevði komið nærum av sær sjálvum. - Hvat fekst tú sum heild burt­ur úr orðaskiftinum ? Eg fekk nógv burturúr fram­løgunum hjá Andriasi Petersen, Heidi Petersen og Bill Justinussen. Greitt og visjonért. Tey høvdu ítøki­­ligar niðurstøður, ið bendu á, at flokkarnir høvdu við­gjørt málið væl og virðiliga. Eg hefti meg serliga við orð­ini hjá Andriasi, um at fremstu sam­feløgini altíð eru tey, ið hava bestu útbúgv­ing­ar­ nar. Staðfesting hans­ara, at ”tað eru bara posi­tivar samfelagskorrelatiónir til útbúgving” vóru helst bestu orðini, søgd á tingi. Heidi, ið var samd við Andriasi, viðgjørdi eisini móð­urmálið sum megin­ nervalagið í læruverkinum. Eftir hetta var serliga gott at hoyra Lisbeth Petersen úr Sambandsflokkinum við­­merkja, at í skúlanum skuldi føroyskt lærast ”væl og virðiliga”. Av áhoyr­ara­plássunum stóð sam­gongan BCE eina løtu bjørt á nethinnuni. Hvussu metir tú útlitini vera fyri, at umstøðurnar í fólk­askúlanum fara at batna? Landstýrismaðurin er varis­ligur í frágreiðingini um fólkaskúlan. Nøkur fram­søgu­fólk gjørdu vart við hetta og vildu ganga longri og skjótari, at fáa ein betri skúla. Tað er eitt gott tekin. Til samanber­ ing­ar kann nevnast, at inn­ trivini hjá landstýrismann­ inum, ið eru til allan fólka­ skúlan í trý ár, tað er 7000 næmingar, hvørt av trim­ um árum, kosta akkurát tað sama, sum dag­sins meir­útreiðslur til eittans skúla í Hovi. Spurn­ingurin er, um ting­limir kunnu møta framtíðini við hesum perspektivi. Hvørji inntriv hevði tú rað­fest fremst, ráddi tú? Betri skúlabyrjan og fleiri tímar til henda part av skúla­gongdini, uttan at taka frá øðrum floks­stig­ um. Her skulu nýggir peng­ar til. Leggja vit fleiri tímar inn í talvuna, so krev­ur tað tilfar. Tíðin er far­in frá at lærarar undir­ vístu, undirhildu, skriv­­aði og leiktu. Hetta hava vit professionell fólk til í dag. Fáa tey umstøður, so kunnu tey eftir stuttari tíð gera hópin av frálæru­til­ fari. Men tað kemur ikki av sær sjálvum. Og so slett­is ikki úr kopi­maskin­ uni. Her er eitt stórt po­tensiali, sum bara ting­ limir kunnu seta í gongd. Jóan Petur Hentze, aðalskrivari í Kommunusamskipan Føroya Kommunurnar áttu at umsitið skúlaøkið Eftir aðalorðaskifti eri eg ikki í iva um, at løgtingslimir eru sinnaðir at játta pening til ávís tiltøk í fólkaskúl­an­ um. Framsøgufólkini tóktust væl fyrireikað. Eftir at Marius Dam í sambands­ flokk­inum fekk ábreiðslur fyri sína ov lítið ítøkiligu røðu, løgdu hini fram­søgu­ fólkini seg eftir at taka fram ítøkilig stig, sum skulu verða tikin. Serliga áhuga­ vert í hesum sambandi var, at tað bar ikki til at siga hvørj­ir flokkar vóru í sam­ gongu og hvørjir í andstøðu. Hetta gamla stríð var mest­ sum lagt til viks, og tað gav aðalorðaskiftinum neyðugu dygdina. Her má eg nevna, at tá ið Tjóðveldisflokkurin beinleiðis spurdi, um and­ støðan fór at verða tikin við í viðgerðina, sum nú skal vera, var svarið frá lands­ stýr­is­manninum ”sjálv­ andi”. Tað haldi eg gevur góða vón um ta breiðu semju, sum okkum tørvar. Tað undraði meg, at ting­ fólk vóru so samd um at kalla øll viðurskifti. Sam­ stund­is gleðir tað meg, tí so kunnu ítøkilig stig verða tikin skjótt. Undirvísingar­ tímatalið í yngru flokkunum skal verða hækkað og játt­ anin til undirvísingartilfar økjast. Umframt hetta fekk landsstýrismaðurin viðmæli frá tinginum til at kalla øll tiltøk, hann hevur tikið fram. Eitt tiltak fekk tó lítla undirtøku. Løgtingið er ikki sinnað at lata skúla út til kommunurnar, og tí vóni eg, at landsstýrismaðurin let­ur tað málið liggja fyri fyrst og leggur seg eftir teim­um málum, sum løg­ ting­ið er sinnað at stuðla hon­um í. Smíða meðan jarnið er heitt! Tá ið løgtingið hevði talað, var landsstýrismaðurin í út­varpsstovuni. Og enn eina ferð kom fram, at hann hev­ ur leiklutin sum afturhalds­ maður. Tað skilji eg ikki, og eg heiti á Jógvan á Lakjuni um at arbeiða skjótt. Eg dugi ikki at síggja, hvussu nakar landsstýrismaður kann fáa betri grundarlag at arbeiða út frá, enn Jógvan á Lakjuni fekk frá tinginum. Eg vóni, at landsstýris­ mað­urin tekur til sín, at flokk­­arnir á tingi vilja hava broytingar skjótt, og at hes­ ar broytingar fara longur enn landsstýrismaðurin sjálv­­­ur hevur skotið upp. Før­­oysk børn skulu skjótt fáa líka nógvar undirvís­ ingar­­tímar sum børn í granna­­londunum, og tey skulu kunna fáa undirvísing við góð­um føroyskum til­ fari. Tað eru framvegis viður­ skifti, sum arbeiðast skal við, og sum ikki fingu so nógva viðgerð í tinginum. Eg kann nevna eftirútbúgv­ ing hjá lærarum og styrkt Mentamálaráð. Tó haldi eg, at løgtingsfólk í síni viðgerð staðfestu ferð eftir ferð, at lærarastarvið er ómetaliga týdningarmikið, og at aðal­ ráðið, sum varðar av undir­ vísing, má hava bestu um­støður at arbeiða undir. ”Rom var ikki bygdur eftir einum degi”, verður ofta sagt, og hjá fólka­skúlan­ um er enn langt á mál. Men tá ið Løgtingið er til reiðar at gera sítt, so er arbeiðið longu komið væl áleiðis. Magnus Tausen, formaður Lærarafelagsins Løgtingið er til reiðar! Birgir Kruse er ritsjóri á Føroya Skúlabókagrunni Fremstu sam­ feløgini hava bestu útbúgvingarnar