fríggjadagur 16. februar 2001síða 13

gult cyan magenta svart 24 Nr. 33 - 16. februar 2001 gult cyan magenta svart VIÐMERKING Um bygdamenning, økismenning og oljuvinnu Niels Midjord Í eini viðtalu við formannin í Útoyggjanevndini í eini morgunrás herfyri byrjaði Hilmar Jan við eini hug- leiðing um bygdamenning og økismenning. Hann helt, at nú hoyrdist ikki so nógv til orðið bygdamenning longur, og tað var kanska líka gott, tí har vóru ikki tey stóru úrslitini at síggja, og tað lá líkasum í luftini, at hann var bangin fyri, at økismenningin fór at fáa somu lagnu. Lítið er at ivast í, at eru vit ikki høvdið framman fyri menningini og stýra henni, so fær Hilmar Jan rætt í sínum spádómum. Onki kom tó ikki burtur úr bygdamenningarhug- sjónini. Ein liður í hesi stremban var at útbyggja samferðslunetið, so koyr- andi var til allar bygdir, har til bar at gera veg. Í mong ár fór Landsverkfrøðingur- in við helminginum av fíggjarlógini, og nú er kom- ið so langt áleiðis, at til ber at síggja burtur frá teimum einstøku bygdunum og tosa um økismenning í staðin. Hetta hvur m.a. broytt fortreytirnar fyri komm- unupolitikki almikið, sjálvt um kanska ikki allir komm- unupolitikarar hava varnast tað enn. Meðan tað fyrr var høvuðsmálið hjá komm- unupolitikarum at fáa ar- beiðspláss til bygdina, er hetta ikki nóg mikið longur. Tey, sum nú seta búgv, munnu fyrst og fremst spyrja, hvussu útlitini eru fyri at húskið kann trívast á tí staði, tey hava valt at bú- seta seg í: Um trygt er at búgva har, um ampar eru av vinnuni ella av ferðsluni á staðnum, um tey ekkaleys kunnu lova børnunum út at spæla, um ansingar- og út- búgvingarmøguleikar, um frítíðar- og felagsvirksemi, um útboðið av handlum osfr. Í hesum sambandi vigar tað minni, um tú kanst fáa arbeiði á stað- num, bara arbeiði er at fáa í økinum, tí tú fert kortini til arbeiðis í bili, og um tú koyrir 20 minuttir meira ella minni hevur ongan týdning. Tað skerst ikki burtur, at tess størri búsetingin er, tess størri og fjølbroyttari og meira professionelt verður útboðið, og tess meira lokkandi kann tað tykjast at búseta seg har; men tað er eisini ein and- søgn í hesum. Ætlar tú t.d. at finna siðbundna heim- liga mentan, so skalt tú ikki fara til stórbýirnar at leita, tí teir eru allir líka. Hevði einaferð ein danskan gestalærara, sum lýsti føroysku mentanina við orðinum »usamtidig- hed«. Samstundis sum vit liva í telduøldini við øllum nútímans hentleikum og rákum, so røkta vit seyðin, røkja bjørgini, fara á flot, kvøða osfr. á nakað sama hátt, sum vit hava gjørt í øldir. Hetta, helt hann, gav føroysku mentanini eitt kjølfesti og eitt fjølbroytni og eina kraft, sum hann ikki hevði sæð aðra staðni. Tað er kanska nakað av hesum, sum arkitektarnir aftan fyri bygdamenning- ina í síni tíð hildu vera vert at varðveita. Harafturat kemur, at tær smærru bygd- irnar eru betur førar fyri at standa ímóti eini kreppu, millum annað tí innløgu- møguleikarnir eru betri har. Og so kann eg ikki lata vera við at nevna eini viðurskifti afturat, sum skulu standa fyri egna rokning. Hjá okkum verður lívið hjá tí einstaka skipað og lagt til rættis av ansingar- og útbúgvingarstovnum frá vøgguni og langt upp í vaksnan aldur. Hetta er neyðugt, soleiðis sum sam- felagið nú sær út, men tað er ikki vist, at hetta er tað besta fyri børnini, og ikki er tað hetta, sum ger tey best før fyri sjálvstøðugt og við persónligum kjølfesti at møta teimum alsamt skift- andi krøvunum, sum tekn- iska menningin setir. Nógv betri og meira mennandi fyri sjálvsmenskuna hevði tað verið, um umhvørvið har børnini vuksu upp, var so trygt, at tey sjálv í størri mun fríð og ekkaleys kundu farið út og gjørt sínar egnu royndir og nýtt sítt egna hugflog, uttan at vaksin blandaðu seg uppí. Eitt sovorðið umhvørvi er lættari at fáa fram á bygd, og tí eri eg ivaleysur í, at bygdarbørn alt annað líka eru betur brynjað til at møta tíðarinnar innbjóðing- um, enn býarbørn eru tað. Fáur man ivast í, eftir tað sum longu er skrivað, at undirritaði hellir til økis- menning heldur enn til miðsavnan. Spurningurin er so, hvussu økismenn- ingin kann fremjast í verki. Ein møguleiki er at syndra almennar stovnar og spjaða teir út um landið; men hetta er kanska ikki so heppið, tí í flestu førum man tað ganga út yvir dygdina og effektivitetin. Ein annar møguleiki er at býta tey ymisku virkisøkini upp, so at miðstaðarøkið í høvuðs- heitum tekur sær av mið- fyrisitingini og teirri hægri útbúgving og gransking og menning, sum hoyrir henni til, eitt annað økið tekur sær í høvuðsheitum av fiskivinnuni og teirri hægri útbúgving og gransking og menning, sum hoyrir henni til, og eitt triðja øki tekur sær av oljuvinnuni og teirri hægri útbúgving og gransk- ing og menning, sum hoyrir henni til. Á henda hátt hevði tað borið til at spjatt atdráttarmegina frá teimum ymisku vinnugreinunum og gjørt tað møguligt, at tær kundu liva síð um síð, so- leiðis at føroyska samfe- lagið, tá ið oljuævintýrið var av, kundi hildið áfram toluliga snikkaleyst. Sum nú er, er tað mið- staðarøkið, sum hevur ta størstu atdráttarmegina. Tað er har, tey flestu av teimum, sum kreppan í 90- unum rak av landinum og sum nú eru heimafturkom- in, velja at seta búgv. Um nú oljuvinnan verður løgd í sama øki, er vandi fyri at atdráttarmegin at miðstað- arøkinum verður so sterk, at hon kollrennur øll hini økini og allar hinar vinnu- greinarnar við. Her verða teir stóru pengarnir at vinna, og her verða eisini teir bestu og mest fjøltátt- aðu møguleikarnir fyri at brúka pengarnar. Tað er tí væl hugsandi, um oljuvinn- an verður løgd í miðstaðar- økinum, sama um tað verð- ur í Havn ella í Runavík, at allir føroyingar, tá ið olju- ævintýrið er av, fara at búgva í einum og sama býi við ongari siðbundnari heimligari mentan, og har arbeiðsloysi og mistreysti ræður. Í mínum hugaheimi verður hetta byrjanin til endan. Møguliga havi eg mis- skilt okkurt, men avgerðin um hvar í landinum olju- vinnan skal leggjast, er eitt politiskt stórmál, um nakað er tað. Vit hava valt politik- ararnar til at stýra landinum og at seta út í kortið, hvussu landið skal síggja út í framtíðini. At lata olju- vinnuna sjálva avgera hetta er at skáka sær undan ábyrgd, og tað kann fáa óbótaligar fylgjur fyri samfelagið. 2/2-2001 Føroyar Noreg Ísland Danmark DKK/litur Oljufelag 2,48 3,21 2,99 2,58 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Alm. avgj. 1,42 1,74 0,48 3,14 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Brúkari 3,90 4,95 3,47 5,72 Oljufelag 3,75 3,06 2,76 2,69 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Alm. avgj. 4,75 6,11 6,44 5,64 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Brúkari 8,50 9,17 9,20 8,33 Oljufelag 3,35 3,32 2,76 2,88 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Alm. avgj. 1,64 4,76 1,49 3,93 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Brúkari 4,99 8,08 4,25 6,81 6/3-2000 Føroyar Noreg Ísland Danmark DKK/litur Oljufelag 2,24 2,80 2,86 2,53 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Alm. avgj. 1,26 1,39 0,71 3,13 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Brúkari 3,50 4,19 3,57 5,66 Oljufelag 3,66 3,28 3,87 2,95 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Alm. avgj. 4,73 6,75 6,04 5,58 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Brúkari 8,39 10,03 9,91 8,53 Oljufelag 2,96 3,15 3,24 2,93 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Alm. avgjald 1,44 5,78 0,81 3,95 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Brúkari 4,40 8,93 4,05 6,88 Diesel Bensin Gassolja Diesel Bensin Gassolja Hákun Djurhuus, stjóri P/F Føroya Shell Nú hava fleiri persónar og stovnar viðgjørt bensin- og oljuprísir, men tað eru fægstu teirra, sum veruliga hava gjørt sær ómak í hes- um sambandi. Tí haldi eg tað vera hóskandi at koma við nøkrum faktuellum upplýsingum á hesum øk- inum. Prísir hjá Føroya Shell verða settir í mun til okkara innkeyp og hvussu prís- støðan annars er í Føroy- um. Innkeypt verður í doll- arum og vit fáa ikki fastan prís frá okkara veitara, men hesin broytist samsvarandi Rotterdam noteringunum fyri tær ymsu oljuvørurnar. Eru oljuprísirnir í Føroyum kappingarførir? Í øllum vesturheiminum hava landsins stjórnin lagt munandi avgjøld á hesar vørur og ikki nóg mikið við tað, tað verður sjálvandi eisini lagt MVG oman á prísin á vørunum. Skal ein sammeta prísir hjá oljufe- løgum millum lond, so er neyðugt at reinsa prísirnar fyri avgjøldini. Við at taka avgjøldini úr prísinum rokna allar prísir um til føroyskar krónur við kursinum pr. 1/2-2001, so kunnu prísirnir beinleiðis samanberast við teir før- oysku prísirnar. Tá ið hetta verður gjørt, so sæst at føroysku olju- prísirnir eru fult kappingar- førir við prísirnar í granna- londum okkara. Besta prógvið fyri hesi útsøgn fæst við at hyggja at niðan fyri uppsettu talvur, sum eg havi gjørt nú tvær ferðir bæði tann 6/3-2000 og í dag tann 2/2-2001. Spurt er í Danmark, Noregi og Ís- landi um vegleiðandi prísir hjá oljufeløgum fyri Gass- olju, Bensin blýfrítt 98 og Diesel. Eisini er uppsett, hvussu nógv avgjøldini eru, og hvørjir brúkaraprísirnir er, alt hetta í føroyskum krón- um. Fyri gassoljuna er gald- andi, at vit skulu keypa vøru, flyta hana til Føroya við tilhoyrandi gjøldum, hava hana í goymslutang- um, útlevera hana við tangabilum og umsita alt hetta. Fyri bensin og diesel er sama galdandi. Har um- framt skulu vit eisini útle- vera vøruna av góðkendum sølustað. Við tað at Føroyar eru eitt oyggjasamfelag, so er brúk fyri forholdsvís nógvum sølustøðum. Hetta viðførir, at um tú sammetir við sølutølini hjá út- lenmdskum støðum, so hava útlendsku støðirnar í miðal nógv fleiri seldar litrar pr. ár enn ein føroysk støð, og tí ber eisini til hjá útlendskum støðum at taka minni fyri hesar vørur. Niðurstøðan av hesi kanning er sostatt, at før- oysku oljuprísirnir eru fult kappingarførir við prísirnar í grannalondum okkara. Tað ber heldur ikki til at tosa um vinning á bensin- og dieselprísum, samstund- is sum sammetingar blíva gjørdar við úrslitið hjá Før- oya Shell, tí virksemi okk- ara er nógv annað enn at selja bensin og diesel til bilar í Føroyum. Av saml- aðu seldu nøgd okkara í 2000, standa bensin og diesel bert fyri 5% av seldu nøgdini. Vónandi kann hendan frágreiðing vera við til at beina farna orðaskifti inn aftur á rætta kós og lata tað byggja á faktuellar upplýs- ingar, heldur enn á pástand- ir og illgitingar. Tíðindaskriv: Oljuprísir í Føroyum sammett við hini Norðurlondini Fyri tann prísin, sum eitt oljufelag tekur fyri oman fyri nevndu vørur, skal ein hefta seg við, at prísurin, umframt at geva av sær vinning, eisini skal dekka nógvar útreiðslur. H71–StÍF 22–31 (7–17) H71 gav onga mótstøðu Timburmenninir vóru burtur, men talan var sjáldan um sjampanjuhondbólt, tá StÍF vitjaði H71. Strandingar høvdu tó ongar trupulleikar av at vinna ein tryggan sigur á einum sera tomum H71 liði HONDBÓLTUR Jákup Mørk Tað er ikki undur í, um strandingar vóru nakað moyrir, tá teir mikukvøldið fóru til Havnar, har dystur móti H71 stóð á skránni. Steypasigurin hevur iva- leyst verið hátíðarhildin inni á Skálafirðinum, og tí kundi kanska hugsast, at H71 fór at hava ein veru- ligan møguleika í dystin- um. Ikki minst tí tað ofta er trupult hjá einum liði at seta seg upp, beint eftir at hava spælt ein somikið týdningarmiklan dyst, sum ein steypafinala er. Eingin mótstøða Tað var tó skjótt greitt, at hoyvíkingar so avgjørt ikki skuldu rokna við nakrari lættari uppgávu miku- kvøldið, tí strandingar lupu beinan vegin frá vertunum. Verjuspælið hekk alt fyri eitt hampuliga væl saman, og í øllum førum megnaði seint gangandi uppspælið hjá H71 ikki at spæla seg fram við verjuni. Í álopin- um koyrdu strandingar ikki heilt so skjótt, sum vit sóu teir gera í finaludystinum, og millum annað hevði venjarin sett seg sjálvan á beinkin, men alt hetta sá tó ikki út til at nerva teir á nakran hátt. Heimaliðið fekk vall fótin til jørðina hendan fyrra hálva tíman, og hálv- leiksstøðan sigur helst eisini alt um, hvussu leikur fór. Lítil stirðil í Tá liðini fóru á vøllin í seinna hálvleiki, var so at siga longu greitt, hvør skuldi hava sigurin, og seinni hálvi tímin var so avgjørt eisini merktur av hesum. Hoyvíkingar sluppu nú eisini at pynta nakað um úrslitið, men í longum løt- um var dysturin mest átøk- ur eini parodi upp á hond- bóltsspæl. Høvdu leikarar brent, tímdu teir nóg illa at renna aftur, og soleiðis var tað als ikki nøkur óvanlig sjón, at síggja leikarar standa spjaddar kring vøllin. Kanska tí teir ikki tímdu at renna, ella eisini vónaðu teir at fáa eina langa send- ing fram, so teir aftur kundu gerast leysir við málverjanum. Tá dysturin so at enda var liðugur, hevði H71 megnað at fylgt við í málskjótingini í seinna hálvleiki, men orsøkin til hetta var einføld. Tað fingu teir loyvi til frá gestunum, sum høvdu nýtt fyrra hálva tíman til at avgera alt. Halgir og hini Umframt at dysturin gav eina týðilig ímynd av styrk- ismuninum millum liðini bæði, so sýndi hann eisini, hvussu smalur hópurin hjá hoyvíkingum er í løtuni. Liðið er eisini merkt av, at spælarar, sum hava spælt við í vetur, nú eru farnir undir fótbóltsvenjingina, og tí ikki longur eru tøkir til hondbóltin. Ein teirra, sum tó framvegis er at síggja, er Hallur Danielsen, men eis- ini hann má spæla við skerdari megi. Sostatt fekk hann ikki byrjanina av dystinum við, tí hann fyrst skuldi vera liðugur við fótbóltsvenj- ingina, og tað er sjálvsagt, at avrik hansara varð merkt av, at hann júst hevði vant í góðan tíma, áðrenn hann fór at spæla hondbólt. Halgir Dahl Olesen er í løtuni einasti landsliðsspæl- arin hjá hoyvíkingum, og hóast tapið, so varð dysturin eisini ein undirstrikan av, hvussu stóran týdning hann hevur fyri liðið. Í fyrra hálvleiki fekk H71 sjey mál, og á hvørjum tí einasta av hesum stóð navnið á liðskiparanum við átta-talinum á rygginum. Einki er at ivast í, at Halgir er ein fínur spælari, og at hann hevði havt stóran týdning á flestu førosku hondbóltsliðum, men tað kann ikki vera rætt, at liðið í so stóran mun skal líta á evnini hjá einum einstøkum leikara. Verður hetta ikki rættað til komandi uppgáv- urnar, er vandin helst stórur fyri, at H71 má síggja Tjaldri fara fram um seg á stigatalvuni. Neyvan gullmerki Við sigrinum hildu strand- ingar fyri sín part fast í lítla møguleikanum, sum teir enn hava fyri FM-heitinum. Hvussu realistiskur hesin møguleiki er, kann altíð trætast um, men so leingi hann er til staðar, so er hann har. At teir eru førir fyri at koppa vestmenningum sóu vit um vikuskiftið, men skulu gullmerkini koma til høldar, er hetta neyðugt tvær ferðir afturat, umframt at vestmenningar helst skulu snáva aðra staðni við, so alt í alt krevur hetta eitt sindur av hvørjum. Hinvegin er eingin ivi um, at talan verður um heiðursmerki hjá teimum, og so verður spurningurin bara, hvat slag hesi verða gjørd av. Dysturin í tølum Málskjúttar: H71: Halgir Dahl Olesen 11(4), Annfinn N. Debes 3, Johnny Durhuus 2, Rolf Mouritsen 2, Olaf Vest- ergaard 2, Hallur Danielsen 1, Rene Dahl Olesen 1 StÍF: John Petersen 9, Jón Rasmussen 6, Bent Djur- huus 3, Artur Johansen 3(1), Marius Joensen 3, Andre Danielsen 3, Krist- ian Petursson 2, Leivur Justinussen 1, Alexandur Johansen 1 Brotskøst: H71 5, StÍF 3 Útvísingar: H71 6, StÍF 1 Dómarar úr Kyndli: Hanus Kúrberg og Hans Thom- assen. Høvdu eina hampu- liga lætta uppgávu, sum teir tó stýrdu við harðari hond, og millum fingu leikarar greið boð, tá teir høvdu hug at brúka seg ov nógv. Nr. 33 • fríggjadagur • 16. februar 2001 • 75. árgangur • www.sosialurin.fo H71 megnaði als ikki at geva nýkosnu steypavinnarunum mótstøðu, tá liðini hittust mikukvøldið Mynd:Álvur Haraldsen Støðan 1. deild menn vunnin tapt mál- dystir v - j - t mál mál munur stig 1 VÍF 2 2 - 0 - 0 453 329 124 16 2 StÍF 2 2 - 0 - 0 413 358 55 12 3 Kyndil 2 1 - 1 - 0 389 349 40 11 4 Neistin 2 1 - 0 - 1 332 355 -23 8 5 KÍF 3 1 - 1 - 1 337 387 -50 6 6 H71 3 0 - 0 - 3 384 432 -48 4 7 Tjaldur 2 0 - 0 - 2 319 417 -98 3