fríggjadagur 16. mars 2007síða 11

12 Nr. 54 - 16. mars 2007 So leingi sum gingið verður Seinastu tíðina hevur lítið gjøg­ numskygni verið í øktu játtanini til sjúkrahúsini. Vit hava ikki sæð ætlanir, dygd, kostn­ aðarmetingar, býti millum stovn­­ar. Hinvegin so hava vit sæð økta játtan uttan heildarmeting. Vit hava sæð hvussu somu viðgerðir, sum nú fara fram á tveimum sjúkra­­húsum, við politiskari hjálp verður spjaddar til øll trý sjúkrahúsini Jákup Petersen, yvirlækni 3. partur Politikarar sum reka sjúkra­húsverk verða lagdir undir press fyri at styðja lokal­politisk endamál.. Landsstýrismaðurin talar skilagott um at .. “tað merk­ ir, at vit samla eina viðgerð á einum staði” og at .. “vit eru so fáment, at vit mugu fáa sum mest burturúr hvørj­ ari krónu”. Hinvegin so hevur sein­ astu tíðina verið lítið gjøg­ numskygni viðvíkjandi øktu játtanini til verkið. Vit hava ikki sæð ætlanir, dygd, kostnaðarmetingar, býti mill­um stovnar o.t. Hin­ vegin so hava vit sæð økta játtan uttan heildarmeting. Vit hava sæð hvussu somu viðgerðir, sum nú fara fram á tveimum sjúkrahúsum, við politiskari hjálp verður spjaddar til øll trí sjúkra­ húsini. Hetta er sjálvandi poli­ tikkur og ikki fakligar met­ ingar og vísir enn einaferð at politikarar ikki skulu reka sjúkrahús. Nýggjar nevndir og sama gongulag. Á sama hátt sum fyri 20 árum síðani, sita nevndir undir landsstýrismanninum og kanna, hvussu sjúkra­hús­ verkið kann rekast so skila­ gott sum gjørligt. Og eins og áður eru visiónirnar merktar av fakligari nihilismu. Ávísir munir daga tó av og á fram úr mjørkanum. Millum annað so verða samráðingarnar nú leiddar av fólki, sum hava verið ímóti politiska viljanum um at hava trý sjúkrahús í Føroyum. Hetta gevur jú ikki bestu fortreytirnar fyri álit millum partarnar. So leingi sum gingið verð­ ur á hesum gøtum fæst ong­ in framburður. Hvørki politiskt ella fakligt verður nøkur semja gjørd, sum kann stimbra og menna verkið. Reglur kunna verða gjørdar við duldum ætl­ anum, men endin er sum oftast, at funnir verða vegir uttanum meiningsleysar reglur, og so má alt málið uppá borðið aftur. Eg vildi meint, at tað er ein av okkara grundarreglum at fylgja lógini sum sigur, at. tað eru trý sjúkrahús í Føroyum. Spurningurin er so hvat eitt sjúkrahús er. Og hvat er eitt sjúkrahús? Eisini her verður tað ein ser­ føroysk meting av viður­ skiftunum. Tey trý sjúkra­ húsini (ella fýra sjúkrahúsini um uttanlandaviðgerðin verð­ur tikin við) eiga at fáa sínar seruppgávur, sum gevur grundarlag fyri at tey framyvir virka sum sjúkra­ hús. Eitt sjúkrahús stendur fyrst og fremst fyri kanning og viðgerð. Fyri at talan kann verða um eitt sjúkra­ hús, er sostatt neyðugt við grundleggjandi funktiónum so sum laboratorium, rønt­ gen, fyrisiting, skaðastovu, skurðstovu, seingjar­deild­ um, fysio- ergoterapi ser­ vicu- og røktarstarvsfólki o.s.fr. Tær funktiónir sjúkrahúsið hevur, verða so leiddar av serlæknum á økinum. Tað vil so aftur í grundini siga, at sjúkrahúsinum skal gevast eitt trygt grundarlag at útynna tær funktiónir sum teimum er álagt. Her tosa vit m.a. um neyðugu fysisku karmarnar, játtan, skipan av virksemi og serútbúgvið starvsfólk. Tað nyttar ikki so nógv at hyggja eftir hvussu okkara grannalond hava skipað seg. Vit kunnu fáa ávís hugskot, men ikki yvirføra modellið í síni heild. Tað verður aldri tann sama læknaliga tænasta at fáa um tú ert búsetandi í Hattarvík ella Tokyo. Hin­ vegin kann gerast ein skip­ an so at bæði hattavíkingurin og tokyobúgvin kenna seg tryggar, og munurin á tæn­ astuni verður, tá alt kemur til stykkis, helst ikki so stórur sum ein kundi vænt­ að. Akutt virksemi ella ikki. Í okkara kjaki hava vit ofta lyndi til, at hyggja at um tey smáu sjúkrahúsini skulu hava akutt virksemi ella ikki. Í hesum sambandi eru eitt ørgrynni av argumentum frá fleiri síðum viðvíkjandi tí akutta medisinska, mót­ vegis tí akutta kirurgiska og aðrar greinar. So kemur støddin og funktiónin av sjúkrahúsinum upp í mynd­ ina, flutningstíðir og at enda, upptøkuumráðið. Sundhedsstyrelsen ræður til at tað í Danmark skulu verða millum 200 – 400.000 fólk í upptøkuumráðinum fyri at hava eitt fult útbygt akuttsjúkrahús. Soleiðis kann onki sjúkra­ hús í Føroyum lúka hesi krøv. Í Islandi skuldi bert ver­ið eitt akutt sjúkrahús, men teir hava fleiri. Í Grøn­ landi skuldi heldur onki verið, men teir hava 16 sjúkrahús við døgnvakt á skaðastovu. So spurningurin er, um tað í heila tikið er gjørligt at brúka hetta mo­dellið. Grannalondini leggja virði sum grund fyri virk­ seminum. Skipa reglur so at politikarar gerast leysi av at reka sjúkrahús. Í norðanlondum annars verða heilt onnur grund­ leggjandi virði løgd til grund, ið tá skoðað verður inn í framtíðina innan heilsu­verkið. Hesi grund­ leggjandi virðini eru mill­ um annað: Eins kanning, viðgerð og røkt av øllum borgarum Solidarisk fígging Grundleggjandi etisk virði í raðfestingini Gjøgnumskygni í rað­ festingini Atskildar uppgávur mill­ um politikk og fak­kunn­ leika Atskildar uppgávur mill­ um fígging og útynnara Frítt viðgerðarval Rætt at stovna privat virki við avtalu við fígjandi mynduleika Gjøgnumskygni í við­ gerðar virkseminum Skaða - heilsu- og sjúku­ viðgerð skal verða eins fyri allar borgarar. Hetta viðførir at borgarar uttan atlit til bú­stað og sosialan, búskap­ arligan ella málsligan skiln­ að, hava eins rætt til at njóta tað tænastu sum almenna fíggjaða heilsuverkið kann bjóða. Hetta merkir eisini, at fíggingin av samlaða verki­ num sum m.a. umfatar sjúkra­­­hús, kommunu­lækn­ ar, røktarheim, nærverk og ávísir aðrir stovnar, er miðskipað fyri at tryggja sær eins viðurskifti fyri allar borgarar. Harafturat eigur, har sjúkrahús eru, so nógv sum gjørligt, at verða savnað á einum staði. Føroysk sjúkrahús eiga at verða nærsjúkrahús við kanningar/viðgerðar/ røktingar/venjingar og heilsuøkjum har sjúk­ lingar kunnu fáa síni sjúku, skaða og heilsu­ viðurskifti avgreidd. Tað er til dømis púra burt­ urvið at hava kommunu­ Sjúkrahúsverkið 2007: Sosialurin fór mikudagin undir eina greinarrøð í trim­ um pørtum, har Jákup Peter­ sen, yvirlækni, hevur eina bersøgna gjøgnumgongd av støðuni í føroyska sjúkra­ húsverkinum. Í blaðnum mikudagin um­røddi hann støðuna ímill­ um tey trý sjúkrahúsini og hann nam við, hvussu leiðslu­ bygnaðurin á Landssjúkra­ húsinum er ein forðing fyri at menna sjúkrahúsverkið. Í øðrum parti, sum varð prentaður í gjár, vísir hann á, at játtanin til sjúkrahúsverkið er økt einar 100 milliónir, uttan at nakað er fingið burturúr av týdningi. Og í triðja parti, sum vit prenta niðanfyri, vísir hann á, at ein broytt játtanarskipan kundi ført til kapping, so at brúkarin fær betri tænastu fyri lægri prís.