fríggjadagur 16. mars 2007síða 14

15 Nr. 54 - 16. mars 2007 Hevði Edmund Joensen verið parlamentsformaður í øðrum landi enn Føroyum, hevði hann longu nú verið komin undir eitt so gigant­ iskt trýst frá fjølmiðlum, at hann hevði sitið á kreppu­ fundi, við einum dalsaka av ráðgevum íkring seg, og roynt at komið til eina niður­ støðu, ella roynt at funnið eina fittliga og smiðliga frágreiðing um, hví hann fór at heita á tingið, um at sleppa úr sessinum sum formaður. Í grein í bløðunum herjar hann frontalt á rættin til talufrælsið. Tingformaðurin undirgrevur grundlógar­ tryggjaða rættin hjá hvørj­ um einstøkum menniskja í samfelagnum undir egnari ábyrgd at úttala seg um øll viðurskifti. Edmund Joen­ sen hevur harvið, við sínari praksis í formanssessinum, sett Føroyar í eina banan­ statslíknandi støðu. And­ støðan er hjálparleys í sín­ um matematiska minniluta, men framvegis finst eitt fjórða statsvald, sum hevur neyðugu amboðini at fara í holt við mál av slíkum slagi. Kanska er hetta fyrsta ferðin síðani 1946, at tað sæst inn á bein í tjóð­ skaparspurningi føroyinga. Tjøldini eru drigin frá, óruddið er burturbeint og alt óviðkomandi er farið úr sýnsmála eina løtu, og vit síggja snórabeint inn á naknu flaggstongina í Reykja­vík, og spurningurin er, um Merkið ella Danne­ brog skal veittra yvir al­menna føroyska umboð­ num í Íslandi. Hetta er tann rái bardagin um valdið í Føroyum, sum av lagnunnar speisemi er fluttur á eina flaggstong í høvuðsborgini fyri vestan. Nú er alt kókað niður til sama eksistensiella spurningin, sum føroyingar tóku støðu til 14. september 1946. Hvør ræður í Føroy­ um, danir ella føroyingar? Danir hava fleiri, fyri ikki at siga nógvar, konslar í Føroyum. Ein av teimum er Jóannes Eidesgaard, hann er komin í dýrastu neyð, og roynir nú eina millumloysn, sum ikki finst, tí til tað er málið alt ov einfalt. Líka­ mikið hvussu hann roynir at flyta runt við møble­ manginum í Reykjavík, so kemur hann ikki burturúr hesum, tí málið kann bara hava eitt fasitt. Flaggið – og tað kann bara verða eitt – veitrar vegna valdshav­ar­ arnar í landinum, sum hev­ ur avgjørt at seta ein diplo­ matiskan forpost niður í einum fremmandum landi, í hesum førinum í Íslandi. Danskt ella føroyskt. Orðið pragmatikkur merkir ikki tað sama her á landi, sum aðrar staðir, her merkir tað at bakka, at bakka fyri øll­ um sum rekst um tínar leiðir. Og nú sita teir dystin lærdu, og bróta vakt í stjórn­ arskrivstovunum í Keyp­ manna­havn, í eini roynd at bjarga sínum konsli, sínum politiska trælli, burturúr hesum mikla dilemma, við at snikka eitthvørt kosmet­ iskt saman, tað ræður um at smyrja mascaruna tjúkka, sum kann kyrra fólkið í hjálandinum fyri norðan. Men politiskt frælsið er heilt, tað skinsast ikki sund­ ur, annaðhvørt er tað før­ oyskt ella er tað danskt. Annar danskur konsul í Føroyum er Edmund Joen­ sen. Viljaleyst offur í áhald­ andi donsku koloniali­ser­ ingini av Føroyum. Sjálvt amboðið, jarnbrotið, sum nú skal brúkast til at steðga terriarunum, sum nú ganga leysir og royna at gera upp við undirbrotligheitina og danskan hjálandapolitikk í Føroyum. Tingformaðurin langar út eftir Poul Mohr, tí hesin í sínum góða rætti, eisini samsvarandi donsku grundlógini, um hon skuldi verið galdandi í Føroyum, hevur sagt sína hjartans meining, um føroysku sendistovuviðurskiftini í Reykjavík. Hetta er fyrsti borgarin í landinum, sum greitt fær at vita, at tali­ frælsið ikki er galdandi fyri hann longur. Frá ovasta leið­ aranum í fólkaræðinum, manninum við landsins hægstu tign. Næsti maður í kikara­sikt­ inum hjá tingformanninum er Poul Michelsen. Hann er mótvegis navnanum ting­ maður. Frælsið at tala verð­ ur eisini tikið frá honum í hesi merkiligu greinini, sum Edmund Joensen hevur lorað bløðunum í gjár­kvøld­ ið. Hvat hugsar maðurin fyri sær. Hóast Poul´arnir báðir hava traðkað nakað harðliga á hansara sam­ bandsku og trælaløddu lík­ torn, so átti formanssessurin í tinginum ikki at verði misbrúktur og traðkaður á so álvarsliga, sum tað er hent í hesum førinum. Okk­ urt bendir á, at stríðið um valdið í Føroyum, sum nú stendur um flaggstongina í Reykjavík, hevur fingið tað at øra fyri eygunum á Ed­mundi, forstandið tykist vera fána eina løtu í hallu­ cinatiónum av onkrum serliga ringum slagi. Ringt sambandskrím hevur strongt hann út í so álvarslig herðindi, at hann hevur mist tamarhaldið á sær sum tingformaður, fyri alt ting­ ið, har 31 tingmenn hava valt hann sum sítt umboð. Hesi hava valt hann at um­boða seg og fólkaræðið á evstu rók og ikki Sam­ bandsflokkin og danskt vald í Føroyum. Í Fólkaflokkinum gongur triði danski konsulin í land­ inum. Riddarin av Danne­ brog, Anfinn Kalsberg. Í ein mansaldur í føroyskum politikki og seinastu tvey árini sum fólkatingsmaður, hevur hann stríðst fyri donskum valdi í Føroyum, í seinasta førinum so eyð­ sýniliga, at tað stingur í sál­ ina hvørja ferð tað letur úr hesum danska nationalisti, ímóti tjóðveldisumboðnum á danatingi, Høgna Hoydal. Nú er hann komin í ta dýr­ astu neyð, tí at Poul Michel­ sen er farin at reka fólka­ flokspolitikk sambært stevnu­skránni. Tá eru góð ráð dýr. Fyrst royndu teir við vektleysa papageykinum í Seyrvági, tað munti onki, tí mundi Óli taka avgerðina um at trumfa við Anfinni sjálvum. Tað tykist heldur onki at muna longur. Fólk eru farin at troyttast av sambandska triumviratinum Bjarna, Anfinni og Óla og krúnprinsinum og politisku lokkidorgini Jørgen, og seta nú sítt álit á gamla borg­ meistaran í høvuðsstaðnum, sum meistarliga hevur megn­að at avdúkað tað sum veruliga gongur fyri seg kring flaggstongina í Reykja­vík. Hevur blást allan mjørkan og alt grugg­ ið burtur frá málinum, so­leiðis at tað sæst inn á bein aftur í tjóðskapar­máli­ num, har latenta stríðið nú er meira opinbart enn nakrantíð síðani seinra ver­ aldarbardaga. Hvussu leikur fer í hesum fyri føroyingar alt avgerandi máli, tað spyrst um. Málið viðvíkjandi Edmundi Joen­ sen er heilt annað mál, og snýr seg um tað mest vitala í einum framkomnum rætt­ ar­samfelag, nevniliga talu­ frælsi. Formaður Føroya Løg­tings staðfestir, at løg­ maður, Jóannes Eidesgaard, átti at sett seg í samband við íslendsku og finsku stjórnina, áðrenn hann umrøddi sendistovumálið, fyri at vita, um konslarnir báðir høvdu síni viðurskifti í lagi í bakgarðinum, áðrenn teir fóru í víggj um føroysk rættindi mótvegis donskum rættindum. Tingformaðurin hevur harvið staðfest, at Poul Mohr og Poul Mich­ elsen, sum privatpersónar, ikki eru partar av grund­ lógartryggjaða rættinum um talufrælsið, sum er gald­ andi í øllum siviliseraðum rættarstatum, eisini í Dan­ mark, um tað skuldi gjørt nakran mun. Fær hetta ong­ ar avleiðingar, og megnar fjórða statsvaldið ikki at gera nakað við eitt so álv­ arsligt mál, har evsti leið­ arin í fólkaræðinum ger seg so grovliga inn á vitalasta partin av fundamentinum undir fólkaræðinum, nevni­ liga talufrælsið, so mega vit staðfesta, at soleingi Ed­mund situr og pressan eftir øllum at døma liggur á búkinum fyri valdinum, eru Mugabe-tilstandir galdandi í Føroyum. Poul´arnir báðir verja før­ oysk áhugamál, ímeðan Edmund nú hevur gjørt seg sjálvan og tingformanssætið til sjálva ímyndina fyri banan­koloni´ina Føroyar. Tað er við beiskum ráka undir gómanum, man nú situr og hugleiðir aftur á løt­ una, táið ein valdi at gerast partur av parlamentariska grundarlagnum undir sit­ andi løgtingsformanni, sum er í holt við at knúsa hinar mest avgerandi struk­tur­ arnar í fólkaræðinum í stumpar og stykkir. Forrestin, hvar bleiv av uppskotinum um Stjórn­ar­ skipan Føroya, sum allir floksformenninir á tingi vóru samdir um at leggja fyri tingið í hesi tingsetuni, er tað eisini endað í sýluni í bananforvaltningini á løg­ tingsskrivstovuni, har para­ lellurin hjá Robert Mugabe norðanfyri ækvator enn ræður fyri borgum? Spennandi verður at eygleiða fjølmiðlarnar fram eftir degi. Megna teir sína uppgávu ella ikki, tað er spurningurin. Fyritreytirnar eru perfektar. Málið er upp­ lagt, tað ræður bara um at seta journalistisku hvísluna í búldin. Alternativið kann sjálvandi vera, at spyrja løgmann, um hann væntar at Sornfelli eisini fer at standa har tað nú stendur í ovurmorgin ella um eina viku ella um eitt ár. Tað er ivaleyst lagaligari at dansa fandango saman við makt­ ini og harvið at stuðla upp undir banankoloni´ina, sum Edmund og Jóannes, væl­ hjálptir av Fólkaflokkinum, gøllhalda um. Men tá hava teir kompromitterað seg sjálv­ar, og sett dik á rot­ prosessina, beint ímóti heilaga journalistiska enda­ málinum. Somikið skjótari spreingist danska koloniin á 62 stigum norður í luftina av sær sjálvari. Onki hylki er so magnfult, at tað heldur fyri tilstandum sum hesum, ið nú eru ráðandi í Føroy­ um. Danski konsulin í Føroyum og talufrælsið Tórbjørn Jacobsen Megastovnur til Suðuroynna Tá eg las bløðini, sá eg at landsstýrið hevði avrátt at flyta umsitingina av Strandferðsluni til Suðuroynna í bráskundi fyri at bjarga oynni. At 20 familjulagnur fóru í skjeljasor, mátti so vera harvið. Hvat muna 20 familjur móti allari Suðuroynni? Eg las víðari og á næstu síðu síggi eg heilsíðulýsing eftir stjóra til nýggjan almennan risastovn. Fyri at fáa Suðuroynna rættuliga á rættkjøl fer hesin nýggi stovnur at liggja í sunnaru helvt av Suðuroynni helt eg við mær sjálvum. Tí strandferðslan skuldi hava sæti í norðari helvt hevði eg skilt. Rættvísi skal ráða! Spentur lesi eg lýsingina, fyrst eina ferð, so eina ferð afturat. Nei, har er eingin prentvilla møgulig. Stovnurin skal húsast í posthúsbygninginum á Argjum! Nú tað av einhvørji orsøk varð gloymt at leggja stovnin í Suðuroy er tað minsta man kann gera at krevja at starvsfólkið á hesum nýggja stovni býr í Suðuroy. So fáa tey eisini tað stóru gleði at ferðast við stásuligu suðuroyarferjuni hjá strandferðsluni. Og best av øllum, strandferðslan fer at geva avlop! A. Guttormur Djurhuus