fríggjadagur 2. mars 2001síða 5

Nr. 43 - 2. mars 2001 9 gult cyan magenta svart 8 Nr. 43 - 2. mars 2001 gult cyan magenta svart – Eg kann ikki koma til aðra niðurstøðu enn at fólkaflokkurin hevur spælt sjónleik líka síðani síðsta samgongan varð skipað, sigur Jenis av Rana, løgtingsmaður fyri Miðflokkin FULLVELDI Áki Bertholdsen – Hetta er stór skomm. Eg kann ikki koma til aðra nið- urstøðu, enn at fólkaflokk- urin ongantíð hevur meint nakað við fullveldi, men hevur spælt sjónleik, líka síðani samgongan varð skipað. Jenis av Rana, løgtings- maður fyri miðflokkin, sig- ur, at tað er onki hent, sum kundi fáa Løgmann at bakka so dyggiliga og at leypa frá avgerðini um at halda fólkaatkvøðu 26. mai. – Tað er ikki langt síðani, at vit sótu í Kjaktorginum í útvarpinum og tíðindamað- urin førdi fram at »…Nyrup sigur…« – Løgmaður kveistraði hann til viks, at tað var ikki Nyrup, sum gjørdi av, hvat vit atkvøddu um í Føroy- um. – Síðani er onki nýtt komið fram, sum kann elva Løgmanni og fólkaflokkin- um til at bakka, sigur Jenis av Rana. Tí kann hetta ikki merkja annað enn, at fólka- flokkurin hevur spælt sjón- leik alla tíðina. Løgnar royndir Hann sigur, at tað er langt síðani at hann ásannaði, at tað komst ikki longur við samráðingum og longu í juni í fjør mælti hann til at halda fólkaatkvøðu. – Síðani hevur landsstýr- ið gjørt ymsar løgnar royndir at lumpa danir til at fáa eina longri skiftistíð, men hetta haldi eg er grov undirmeting av dønum, tí sjálvandi gjøgnumskoða teir slíkt. Jenis av Rana sigur, at tað, sum nú liggur næst fyri, er, at samgongan verð- ur umskipað, so at tjóð- veldisflokkurin fer út og javnaðarflokkurin fer inn. – Javnaðarflokkurin stendur fult tilbúgvin og tað er eisini tyðiligt, at sjálv- stýrisflokkurin hevur broytt støðu fyri at gera seg til reiðar fyri at vera við í eini samgongu ímillum fólka- flokkin, javnaðarflokkin og sjálvstýrisflokkin. – Fríggjadagin stóð sjálv- stýrisflokkurin øksl við øksl við tjóðveldisflokkin í spurninginum um fólkaat- kvøðu, men nú er hevur hann broytt støðu so at hann tykist at hava nærkast fólkaflokkinum. Sjálvur heldur Jenis av Rana, at tað ruddiligasta hevði verið at hildið nýval, so at veljarin slapp at fella sín dóm. – Tað, sum nú er hent, er eitt punktum fyri teirra høvuðsmál í politikki, og tí eigur fólkið at sleppa at tala. Hann sigur, at sjálvur hevur hann styðja fullveld- isætlanina, men eftir tað, sum nú er hent, veit hann ikki. Men um samgonga verð- ur umskipað, veit hann ikki. – Teir skulu fáa arbeiðs- frið fyri mær. Men eg veit ikki, hvat er eftir at semjast um, uttan tað, sum hevur borið til alla tíðina, nevnil- iga at yvirtaka ymisk máls- øki so hvørt. – Og nú orðið fullveldið ikki so mikið sum skal nevnast, dugi eg ikki at síggja, at nakað serligt er at samráðast um, sigur Jenis av Rana. Hetta er stór skomm Nýggi leiðarin á Norðoya Kunningar- stovuni vónar, at Norðoyggjar kunnu lokka fleiri ferðafólk á vitjan. Men neyðugt er við miðvísum ar- beiði, skal tað eydnast KUNNING Eyðun Klakstein Í gjár var móttøka fyri nýggja leiðaranum á Norð- oya Kunningarstovu, sum samstundis tók við starv- inum í gjár. Tað er Christian Olsen í Klaksvík, sum framyvir skal verða oddafiskurin í kunningararbeiðnum hjá ferðavinnuni í Norðoyggj- um, og hesa uppgávu gleðir hann seg til. – Starvið er einfalt. Eg skal royna at gjøgnumføra tað, sum nevndin fyri Ferðavinnuna í Norðoyggj- um og Klaksvíkar Komm- una vilja hava framt, sigur Christian Olsen. Talan er um eitt fulltíðar- starv, og harvið tekur Norð- oya Kunningarstova eitt nýtt stig, tí higartil hevur meginparturin av ar- beiðnum, sum hevur verið gjørdur, verið óløntur. – Fólk hava gjørt eitt risa arbeiði fyri lítlar og ongar pengar, og tað er hetta ar- beiðið, sum eg skal byggja á, sigur Christian Olsen. Handilslívið við Klaksvíkar kommuna hev- ur latið fleiri pengar til ar- beiðið á Kunningarstovuni, og saman við Ferðaráðið Føroya er tað kommunan sum í stóran mun fíggjar virksemið hjá Kunningar- stovuni í Klaksvík. Umframt kunningarar- beiðið innan ferðavinnuna, skal nýggi leiðarin á Kunn- ingarstovuni eisini taka sær av sambandinum við hand- ils- og vinnulívið í Klaks- vík. – Handils- og vinnulívið í Klaksvík skal vera meiri sjónligt, og ætlanin er, at Kunningarstovan skal hjálpa til at føra ymiskt at felags áhuga út í lívið, sigur Christian Olsen. Handilsfelag er í Klaks- vík, og okkurt um 50 hand- lar eru limir í hesum felagi, og ætlanin er, at Norðoya Kunningarstova skal sam- starva við hetta felag. Fleiri ferðafólk Norðoya Kunningarstova skal eisini loysa ymsar upp- gávur fyri Klaksvíkar kommunu. Millum annað í sambandi við vitjanir úr út- londum. – Enn dugi eg ikki rættil- iga at siga, hvussu tær ymisku uppgávurnar verða prioriteraðar, men eg kann ímynda mær, at um summ- arið verður øll orka løgd í at geva ferðafólki so góða tænastu sum gjørligt, sigur Christian Olsen. – Norðoyggjar skulu hava størri lut í ferðavinn- uni, og skal hetta eydnast okkum, er neyðugt við miðvísum arbeiði. Tað nytt- ar ikki hjá okkum at seta okkum at bíða eftir ferða- fólki. Vit mugu hava tilboð til teirra og annars gera ymiskt arbeiðið fyri at fáa tey hendan vegin. – Hetta arbeiðið má ger- ast í tøttum samstarvi við Ferðaráð Føroya, sum hev- ur so stóran týdning fyri føroyska ferðavinnu. Christian Olsen heldur, at tað er umráðandi, at Norð- oyggjar hava nakað at bjóða ferðafólki, og tað er av stórum týdningi, at hesi tiltøk verða løgd væl til rættis. Fingist við fólk Christian Olsen er ikki ókendur innan ferðavinnu. Hann sigldi í 9 ár við Norr- ønu sum pursari, og hann hevur eisini siglt nakað við ferðafólki í Norðoyggjum seinastu árini. – Mær hevur altíð dámt at fingist við fólk, og í so máta er hetta starvið áhugavert, sigur Christian Olsen. Hann hevur skipað fyri hópin av tiltøkum, og í nógv ár var hann við í fyri- skipanini av norðoyastevn- uni. Hann hevur eisini verið upp í ymiskum felags- arbeiði. – Eg fekk áhuga fyri leið- arastarvinum í Kunningar- stovuni, tá lýst var eftir leiðara seinnu ferðina, og onkur helt eisini, at eg átti at søkt tað. Tað gjørdi eg eisini og fekk tað. Seinnapartin í gjár var móttøka í Norðoya Kunn- ingarstovu, og í dag er fyrsti gerandisdagurin hjá Christiani Olsen í nýggja starvinum. Norðoyggjar skulu hava størri lut í ferðavinnuni – Tað var eitt stórt vónbrot, at Løgmaður skuldi boyggja seg fyri Óla Breckman. Nú er fullveldisætlanin kollsigld og tí eigur løgtingsval av verða nú, sigur Jenis av Rana, løg- tingsmaður fyri miðflokkin – Fólk hava gjørt eitt risa arbeiðið fyri lítlar og ongar pengar, og tað er hetta arbeið- ið, sum eg skal byggja á, sigur Christian Olsen, nýggjur leið- ari í Kunningarstovuni í Klaksvík. Mynd: Eyðun Klakstein Hvøss orð fella í sam- gonuni fyri tíðina. Løgmaður og vara- løgmaður skiftast um bæði skrivliga og munnliga at ákæra hvønn annan fyri at hava framt álitisbrot, sum kann vera endin á samgonguni BAKGRUND John Johannessen Eftir formliga landsstýris- fundin í gjár er veruliga vátt komið í reiðrið í sam- gonguni. Løgmaður og varaløg- maður skýra hvønn annan fyri at hava brotið gjørdar avtalur, og harvið hava sett samgonguna í so stóran vanda, at ivasamt er, um hon kann bjargast. Høgni Hoydal sigur, at løgmaður hevur brotið allar avtalur, nú hann hevur slept høvuðssetninginum hjá samgonguni um fullveldi. Anfinn Kallsberg sigur, at Høgni Hoydal hevur spælt solospæl, tá hann móti vilja løgmans hevur borið uppskot um sjálvstýr- isleist og uppskot um at staðfesta sjálvsavgerarrætt føroyinga í tingið. Anfinn Kallsberg ger somuleiðis greitt, at um Høgni Hoydal ikki tekur uppskotini aftur, hevur Tjóðveldisflokkurin meldað seg út úr samgong- uni. Nýtt uppskot Stríðið byrjaði fríggjadagin í farnu viku, tá løgmaður á samgongufundi boðaði restini av samgonguni frá, at hann ikki fór at góðtaka, at fólkaatkvøða verður hildin 26. mai um ein bundnan sjálvstrýrisleist, eins og landsstrýrið boðaði frá á tíðindafundi 1. febru- ar. Løgmaður gjørdi Sjálv- stýrisflokkinum og Tjóð- veldisflokkinum greitt, at hann metti fólkaatkvøðuna fara at falla, og at avleið- ingarnar av hesum føru at vera ógvusligar. Anfinn Kallsberg skivaði millum annað hetta í brævi til Helenu Dam á Neystabø og Høgna Hoydal dagfest hósdagin 22. februar: »Seinastu veljarakann- ingarnar bendu eisini á, at meirilutin av føroysku velj- arunum rokna við, at Poul Nyrup Rasmussen fer at halda fast við hóttan sína um at minka blokkin yvir 4 ár. Eg fari ikki út til fólka- atkvøðu, har útlit eru til at tillaga føroyska búskapin undir hesum fyritreytum. Tað havi eg boðað frá fleiri ferðir, og tað haldi eg fast við, tí tað er politiskt ógjøgnumførligt«. Tí legði Anfinn Kalls- berg í staðin eitt nýtt upp- skot á sjálvstýrisleið fyri samgonguna. Hetta var eitt uppskot til samtyktar um at heita á landsstýrið um at ar- beiða fyri at gera djútøkar broytingar í viðurskiftunum Føroya og Danmarkar ímillum. Uppskotið líkist nógv sjálvstýrislógini hjá Javnaðarflokkinum. Tað miðar eftir at yvirtaka øll málsøki uttan ríkismál inn- an fyri heimastýrislógina, víðka uttanríkispolitisku heimildirnar, minka heild- arveitingina og seta á stovn ein búskapargrunn. Fullveldi er ikki nevnt við einum orði í uppskotin- um hjá løgmanni. Tí góðtaka Tjóðveldisflokkur- in og Sjálvstýrisflokkurin als ikki uppskotið. S a m g o n g u f u n d u r i n fríggjadagin kom ikki til annað úrslit, enn at málið skuldi leggjast á ís, til løg- maður kom aftur til Føroya í næstu viku. Bar málið í tingið Men málið hvíldi ikki leingi. Týskvøldið frætti løgmaður til London, at Høgni Hoydal hevði sett uppskot um sjálvsstýrisleist og fólkatkvøðu, uppskot um stuðul til fólkaatkvøð- una og uppskot til samtykt- ar um at staðfesta sjálvsav- gerðarrætt føroyinga á skránna fyri formligan landsstýrisfund mikumorg- unin klokkan. Høgni Hoydal ætlaði, at málini skuldu kunna latast løgtingsskrivstovuni áðr- enn klokkan 16 mikudagin, tá feistin fyri framløgu hesa tingestuna var úti. Hetta leyp øði í løgmann, sum tíðliga mikumorgunin gjøgnum telefax av hotelli sínum sendi Høgna Hoydal hvassorðað bræv. Í brævinum skrivaði Anfinn Kallsberg millum annað soleiðis: »Um hesi málini fara niðan í løgtingið, uttan at flokkarnir í samgonguni eru samdir áðrenn, meti eg hetta sum so stórt álitisbrot, at eg taki hetta sum upp- søgn av politiska samstarv- inum. Tí fari eg einaferð enn at fráráða tær hetta.« Avleiðingin av hesum varð, at Høgni Hoydal, sum var virkandi løgmaður, fyrst úsetti landsstýrisfund- in til á middegi og síðani til klokkan 13 meðan hann hugsaði seg um. Landsstýrisfundurin varð settur eitt sindur seinni enn klokkan 13, og endaði hann við, at tvey uppskot í full- veldismálinum fóru fyri tingið. Eitt uppskot um sjálva fullveldistilgongd- ina, umframt eitt serligt uppskot til samtyktar, um at staðfesta sjálvsavgerðar- rætt føroyinga. Uppskotið um fullveldis- tilgongdina var tað sama, sum landsstýrið boðaði frá á tíðindafundi 1. februar, bert uttan fólkaatkvøðuna 26 mai. Hetta leyp aftur øði í løg- mann, og boðini frá Anfinn Kallsberg úr London vóru, at nú hevði Høgni Hoydal gjørt móti boðum løgmans, og at hetta fór at fáa avleið- ingar. Men samstundis segði Anfinn Kallsberg, løgmaður, at hann fór at tosa við Høgna Hoydal, tá hann kom aftur til Føroya, og geva honum ein møgu- leika at taka uppskotið aftur. Løgmaður kom aftur til Føroya í gjárkvøldið, og í dag fer løgmaður helst at tosa við Høgna Hoydal um støðuna. Útlitini fyri at finna eina semju eru kortini lítil. Høgni Hoydal hevur sent løgmanni eitt bræv, har hann sigur, at hann ikki bakkar, og løgmaður hevur gjørt greitt, at Tjóðveldis- flokkurin ikki longur er við í samgonguni, um hann ikki bakkar. Høgni Hoydal hevur í brævi gjørt løgmanni greitt, at tað er ábyrgdarleyst at brúka hóttanir í politikki, og at tað er ábyrgdarleyst, at fullveldismálið skal gev- ast upp fyri skutil. Tað stendur sostatt í botni í fullveldismálinum, og iva- samt er, um tað eydnast at finna nakara semju. Sam- gongan hevur aldri áður verið í so stórum vanda, sum nú. Eljustríð í samgonguni Ónøgd landsstýrisfólk í kjaki beint eftir landsstýrisfundin mikudagin Mynd: John Johannesen – Um tað sum eg geri er at provokera, so er føroyskur politikkur fullkomiliga til láturs, heldur Høgni Hoydal FULLVELDI John Johannessen – Eg havi valt at gera eina seinastu roynd at halda orð í fullveldismálinum og at halda samgonuni fasta upp á sítt samgonguskjal. Hetta sigur Høgni Hoydal, landsstýrismaður í fullveldismálum eftir at hann hevur borið eitt upp- skot um fullveldisleist í tingið. Hann hevur kunnað løg- man. – Hann váttaði, at vit ikki eru ósamdir um fullveldis- tilgongdina yvirhøvur, men at tað var fráboðaða fólka- atkvøðan, sum var knútur- in. Høgni Hoydal sigur, at lógaruppskotið um full- veldistilgongdina er ikki nakað uppskot frá Tjoð- veldisflokkinum ella frá sær sjálvum. – Hetta er tað uppskotið, sum hevur verið viðgjørt út í æsir síðani 26. oktober í fjør, har øll málsøki skulu yvirtakast, blokkurin mink- ast burt, búskapargrunnur setast á stovn sum ástetur, at tá allar bindingar eru burtur, skal ein fólkaat- kvøða haldast um at skipa Føroyar sum fullveldisríki. Høgni Hoydal leggur aft- urat, at uppskotið somu- leiðis sigur, at vit longu frá 1. januar yvirtaka mál, so blokkstuðulin minkar við 3-400 milliónum. – Eitt er, at ein flokkur er lopin frá fráboðaðu fólkaat- kvøðuni. Men um sam- gongan ikki vil halda fast um fullveldisleistin, sum full semja var um fyri ein- um mánaði síðani, og um samgongan heldur ikki vil staðfesta sjálvsavgerðar- rættin, so er eingin meining í nøkrum longum, sigur Høgni Hoydal, sum heldur, at tað er einki minni enn hansara skylda sum lands- stýrismaður í sjálvstýris- málum at royna at halda samgonguni fasta upp á síni orð og at finna eina veg úr ruðuleikanum. – Eg kann als ikki góð- taka, at tað nú verður sagt, at eg provokeri ella at tað er álitisbrot, at eg havi lagt hesi uppskot í tingið á ein- um málsøki, sum eg sjálvur umsiti. – Er tað at provokera at halda sítt orð og at halda gjørdar avtalur? – Er tað álitisbrot at halda sam- gonguskjalið, ella er tað ein provokasjón at leggja uppskot fyri tingið um fullveldisleistin, sum øll vóru samd um fyri einum mánaði síðani? spyr Høgni Hoydal. Um so er, so er føroyskur politikkur vorðin full- komiliga til láturs. So er tað fyrstu ferð, at ein sam- gonga er komin í rasshaft, tí at samgonguskjalið, løg- tingssamtyktir og avtalur Høgni Hoydal, landsstýrismaður: Havi roynt at halda orð í fullveldismálinum