mikudagur 2. mai 2007síða 9

9 tíðindi Nr. 84 - 2. mai 2007 - Vit hava enn eina avtalu við Clinton, sigur Jan Mortensen, stjóri í Vinnu­hús­in­ um. Hann dugir tó ikki at siga, um út­set­ ingin av føroya­ferð­ ini hevur nakað samband við amer­ik­ anska valstríðið Clinton Theodor E. D. Olsen theodor@sosialurin.fo - Eg havi ikki tíð at tosa við tykkum, og tit skulu spyrja Jan Mortensen um hatta. Tað segði ein púra av­gjørdur Onni Nordström, tá Portalurin ringdi til hans­ ara fyrrapartin fyri at vita, hví Bill Clinton hevur út­sett føroyaferðina. Onni Nordström er maðurin hand­an fyritøkuna World Celebrity Event, ið hevur samband við fleiri kend heimsnøvn og sum syrgir fyri, at feløg sum t.d. Føroya Arbeiðsgevarafelag, ið skipa fyri fyrilestrum o.l., fáa fatur á nøvnum sum Clinton og Hans Blix. Sjálvur sigur Jan Mort­en­ sen, stjóri í Vinnu­húsinum, at Føroya Arbeiðs­gevara­ felag enn hevur avtalu við Bill Clinton um at koma til Føroya, og at tað verður kunngjørt seinni í vikuni, nær Clinton og Blix koma til Føroya. Spurdur, um hví Clinton hevur útsett ferðina, sigur Jan Mortensen, at hetta spyrja tey ikki nærri um, tá tað verður sagt, orsøk­ir­ nar hjá Clinton eru persón­ ligar. Fyri fáum døgum síðani frættist, at Barack Obama var farin fram um konu Bill Clinton, Hillary Clin­ ton, í valstríðnum um at gerast forsetavalevni hjá demokratiska flokkinum í USA. Jan Mortensen sigur tó, at tey vita einki um, um hetta kann hava nakað við útsetingina av føroyaferðini hjá Bill Clinton at gera. - Men vit vistu, at Clin­ ton hevði eina tætta skrá hesa tíðina, sigur Jan Mort­ en­sen. Hann sigur tó, at talan verður ikki um, at Hans Blix kemur einsamallur til Føroya. - Teir samstarva um fyri­lestrarnar. Clinton er høvuðs­navnið, hóast hin eisini er áhugaverdur. Tað verð­ur tað fulla arrange­ mentið, sigur stjórin í Vinnuhúsinum. Nær kemur Clinton? Bill Clinton kemur ikki til Føroya tann 24. mai, sum ætlanin annars var. Seinni í vikuni verður kunngjørt, nær fyrrverandi forseting kemur til Føroya Mánakvøldið var fyrilestur Miðla­hús­in­ um við Anette Løwert, yvirlækna í psykiatri, um menningartarni og sálarbrek FYRILESTUR Theodor E. D. Olsen theodor@sosialurin.fo Fólk við menningartarni eru í nógv størri vanda fyri at verða rakt av likamligum og sálarligum sjúkum. M.a. hetta fingu tey umleið 80 fólkini at vita, sum vóru komin til fyrilestur í Miðlahúsinum hjá danska yvirlæknanum og sexologinum Anette Løwert mánakvøldið. Tað vóru Javni, Pedagog­ felagið og Psykiatriski dep­­ ilin, sum skipaðu fyri fyri­ lestrinum í felag, í sambandi við, at at Psykiatriski depil­ in­arbeiðir við at styrkja um viðgerðartilboðið til fólk við menningartarni og sálar­ trupulleikum. Anette Løwert hevur drúgv­ ar royndir at arbeiða við fólki, ið hava menningartarni og sálar­trupulleikar, og ætlanin er, at hon skal virka sum konsulentur fyri Psykiatriska depilin á hesum øki. Hon greiddi m.a. frá, at sál­ ar­­sjúkur og sálarbrek koma nógv oftari fyri hjá fólki við menningartarni enn hjá teim­um sokallaðu normalu. Harafturat koma hesar diag­nosur ikki fyri í somu rað­fylgju, sum teimum, ið ikki hava meinningartarni. Anette Løwert samanbar sálar­­brek hjá fólki við menn­ ingartarni við at skræða eina psykiatribók í smáar lepar og so blaka teir upp í luft og so seta hetta saman aftur. Demens Flestu fólk við menn­ing­ar­ tarni hava fingið hetta av heila­skaða. Tað er kortini ikki bert sálarbrek, men sum sgat eisini fysisk brek hesi fólk hava størri møguleika at fáa enn onnur. T.d. kunnu brek á hoyrn og sjón, hjarta­sjúkur, spasticitetur og suk­ursjúka nevnast, ið fólk við menningartarni drag­ast meira við enn aðrir samfelagsborgarar. Anette Løwert greiddi eis­ini frá, at tað er týdn­ing­ armikið ikki tosa psykot­ iskum fólki eftir munninum. T.d. um onkur sá eina slangu, so var týdningarmikið at siga við tey, at hetta var bara ikki í teirra høvdi og anga aðra­ staðni. Hallucinatiónir (tað síggja lutir, ið ikki eru har) og rangsjónir, (at síggja lutir á annan hátt, enn veruleikin er) eru altíð óhugnalig og slítandi fyri sjúklingin. - Tey síggja ongantíð ein fittan kettling, undirstrikaði Anette Løwert. Tey eru tó fá, ið eru psyko­ tisk allatíðina og sum síggja ymiskt fyri sær í meira enn nakrar tímar ella dagar í senn. Anette Løwert umrøddi eisini minnisveik fólk. 5% av teimum sonevndu nor­ malu fáa demens eftir at tey eru vorðin 65 ár. Hjá fólki við menningartarni fáa 22% av teimum yvir 65 ár demens og hjá fólki við Downs syndrom fáa 24 % av teimum yvir 40 ár Alzheimer demens. Røttu heitini Anette Løwert umrøddi eis­ ini tey ymsu heitini, fólk hava brúkt fyri fólk við hes­ um sløgum av brekum. T.d. verður ikki góðtikið long­ur at siga “åndsvag” av tí hett aofta verður brúkt niðrandi. Í seinastuni eru summi í Danmark farin at brúka lýsingina “folk med nedsat psykisk, fysisk funkti­ons­ evne”. Hetta kann tó vera tor­ført hjá hesum fólkum sjálvum at siga, og tí kann vera trupult at seta orð á hesi brek. Menningartarnað í størri vanda enn onnur Jacob harmast Sambært veðurlagssáttmálanum hava Føroyar bundið seg til at lata Danmark hagtøl um dálking á hvørjum ári, men kortini hava vit ikki latið dønum nøkur hagtøl síðani 2003. Tað hevur fingið ST til at átala Føroyar. Jacob Vestergaard, landsstýrismaður í innlendismálum, sigur, at tað er stak óheppið, at Føroyar ikki halda teir sáttmálar, sum vit hava bundið okkum til, men umsitingin hevur ikki arbeiðsorku til at útvega hagtølini, sigur hann. Fleiri á flogi Vøksturin í ferðafólkatalinum um flogvøllin í Vágum tykist ikki taka nakran enda. Í apríl ferðaðust 16.671 fólk um vøllin, og tað var 6,9 prosent fleiri enn í apríl í fjør, tá talið var 15.598. Kortini var afturgongd á øllum farleiðunum uttan á farleiðunum til og úr Danmark. Teir fýra mánaðarnar, sum eru farnir av hesum árinum, hava 54.315 fólk ferðast um flogvøllin í Vágum, og tað eru heili 14,1 prosent fleiri enn somu mánaðir í 2006. Anette Løwert, yvirlækni í psukiatri undir fyrilestrinum í Miðlahúsinum Áhugin fyri viðurskiftunum hjá sálarsjúkum og menningartarnaðum var stórur