leygardagur 10. mars 2001síða 5

– Hesi seinastu árini er ikki ein tann ein- asta lóg, ið kann vera verkafólkinum at frama, samtykt á Føroya Løgting, sigur Ingeborg Vinther, forkvinna í Føroya Arbeiðarafelag í ársfrágreiðingini til aðalfundin í gjár ILLVILJI Áki Bertholdsen – Hesi seinastu árini er ikki ein tann einasta lóg, ið kann vera verkafólkinum at frama, samtykt á Føroya Løgtingi. So bersøgin er Ingeborg Vinther, forkvinna í Føroya Arbeiðarafelag í ársfrá- greiðingini, sum hon legði fyri aðalfundin í gjár. Hon vísti á, at tað er uppgávan hjá einum og hvørjum fakfelag at fylgja væl við og tala at, tá ið førdi politikkurin ger lívs- umstøðurnar hjá løntakar- unum verri. – Limirnir í fakfeløgun- um hava sum vera man ymiska politiska áskoðan, og tí eiga fakfelagsleiðslur- nar ikki at taka dagar ímill- um, hvørjir politisku flokkarnir eru, sum mynda tær ymisku landsstýrissam- gongurnar, tí tað er í øllum førum skyldan hjá fak- felagsleiðslunum at vísa á skeivleikarnar í førda poli- tikkinum. Hon helt eisini, at tað er sera umráðandi, at fakfe- løgini nýta demokratiska rætt sín til at tala at, tá politisku ella umsitingar- ligu myndugleikarnir ikki tykjast at hava áhugamálini hjá vanliga løntakaranum í huga, tá lógir verða sam- tyktar ella kunngerðir verða settar í verk. Stutt sagt segði hon, at øll fakfelagsfólk munnu helst ásanna, at neyvan nakrantíð hava so nógvar ósemjur verið á føroyska arbeiðsmarknaðinum, sum undir hesari samgonguni. – Tað hevur víst seg, at Fíggjarmálastýrið og lønar- deildin ikki hava víst hegni ella vilja til at gera semju við fakfeløgini, og hetta er uttan iva høvuðsorsøkin til tann ruðuleika, sum hevur valdað á arbeiðsmarknaðin- um ein stóran part av tíðini, síðan samgongan tók við. Hon nevndi síðani fleiri dømi um, har hon helt, at førdi politikkurin gekk ímóti áhugamálunum hjá vanliga løntakaranum. – Við dagpeningaskipan- ini hevur eingin vilji verið at fáa karensdagarnar burt- ur, sjálvt um tað var laga- manni at gera og kravdi mest sum bert eitt penna- strok. Men fyri tey alment løntu var tað eingin trupul- leiki og einki hóvasták. Men tá tað kom til tey tímaløntu og onnur, ið koma undir dagpeninga- skipanina, bar einki til. Tá ikki allir borgarar verða javnsettir mótvegis lógini, má tað sigast at vera berur illvilji, og vit kunnu ikki sum fakfelag góðtaka slíkt, sigur Ingeborg Vinther. Rópa varskó Hon helt eisini, at tað vóru allar orsøkir til at rópa varskó í málinum um Brim- il. Skipið var liðugt bygt í fjør heyst, men Fíggjar- málastýrið hevði tá ikki megnað at fingið í lag sáttmála við manningar- feløgini, og tí hevur Brimil ligið í Noregi í fleiri mánaðir. – Í staðin fyri at vísa vilja til at geva manningunum rímilig setanar- og lønar- kor, valdi Fíggjarmálastýr- ið at leggja lógaruppskot fyri tingið um lønarviður- skiftini hjá manningini. – Fakfeløgini hava mót- mælt hesari mannagongd, har Fíggjarmálastýrið tváar hendur sínar og letur Løg- tingið kroysta eina skipan niður yvir manningarfeløg- ini, hóast feløgini ikki vilja góðtaka slíka loysn. – Henda framferð hjá Fíggjarmálastýrinum kann ikki annað enn vekja órógv í fakfelagsrørsluni, tí áður hevur Løgtingið bert í ser- ligum førum lagt seg út í lønartrætur, og tá bert, um semingsmaður framman- undan hevði sett fram sem- ingsuppskot, sum so varð gjørt til lóg. Fakfeløgini hava alla tíðina mótmælt, at lóggávu- valdið skerjir samráðingar- rættin hjá fakfeløgunum, men nú Fíggjarmálastýrið er farið enn longri, er veru- lig orsøk til at rópa varskó. – Okkum eigur at vera greitt, at næstu ferð verða tað møguliga limir okkara, sum verða forðaðir í at fáa ásett lønarviðurskifti síni við sáttmálasamráðingum, tí her er talan um inntriv í sjálvan grundlógartryggj- aða samráðingarræt t okk- ara, sigur Ingeborg Vinther. Uppskotið, sum ætlanin var at leggja fyri tingið um nýggja semingslóg er enn eitt dømi. – Hetta uppskotið var ein roynd at føra inn á føroyska arbeiðsmarknaðin reglur, sum í veruleikanum vildu forða fakfeløgunum at lýsa verkfall, hóast allir sáttmál- ar vóru farnir úr gildi. – So at siga øll fakfelags- rørslan mótmælti tó harð- liga hesum lógaruppskoti, og hetta førdi við sær, at uppskotið ikki varð lagt fyri tingið. Somuleiðis vórðu upp- skot frá andstøðuni um trygdina hjá løntakarunum feld, hóast líknandi reglur eru í grannalondum okkara. Talan var um uppskot um reglur fyri hópuppsagnum og reglar um trygd hjá arbeiðsfólkið, tá ið virki, tey arbeiða á, verður selt. Lítil virðing fyri fakfelagsrørsluni Hon heldur, at tað er hug- stoytt, at tey sum ráða fyri borgum í Føroyum, ikki vísa størri virðing fyri tí samfelagsbólki, sum eigur stóran part av æruni fyri menningini og framburðin- um í samfelag okkara. hon helt eisini, at tað er ilt at skilja, at stórur partur av politikarum okkara ikki unnar hesum løntakarum størri sømdir, men hinvegin tykjast at royna at leggja forðingar í vegin fyri einum og hvørjum bata í lívskor- unum hjá teimum, sum frammanunðan hava tey vánaligastu korini. Í ársfrágreiðing síni sigur Ingeborg Vinther, at seinnu árini hava vit sæð sjónlig tekin um, at førdi politikk- urin hjá lanðsstýrinum ber á skeiva bógvin, tá talan er um áhugamálini hjá limum okkara, og at lóggávan miðvíst tykist at royna at fáa minni og minni sam- haldsfesti í samfelag okk- ara. – Endamálið tykist at vera, at hvør skal vera sær sjálvum næstur, og tað er tíverri soleiðis, at hugtakið samhaldsfesti er alsamt minni virt millum okkara fólkavaldu menn og kvinn- ur. – Hetta er eitt rák, sum gongur beint ímóti tí, sum fakfeløgini hava stríðst fyri, nevniliga. at tey í samfelag okkara, sum hava breiðastu herðarnar, eisini skulu bera lutfalsliga størra partin av útreiðslunum, sum tað kostar at reka samfelagið, sigur Ingeborg Vinther. Hava onki gjørt fyri verkafólkið – Endamálið við førda politikkinum tykist at vera, at hvør skal vera sær sjálvum næstur, og tað er tíverri soleiðis, at hugtakið samhaldsfesti er alsamt minni virt millum okkara fólkavaldu menn og kvinnur, sigur Ingborg Vinther í ársfrágreiðingini, sum hon las upp á aðalfundinum í gjár Mynd: Jens K. Vang Nr. 49 - 10. mars 2001 9 8 Nr. 49 - 10. mars 2001 – Samstarvið ímillum fakfeløgini í Føroyum er ikki so gott, sum Føroya Arbeiðara- felag hevði vónað, sigur Ingeborg Vinther, forkvinna í Føroya Arbeiðara- felag, í ársfrágreiðing- ini, sum hon legði fyri aðalfundin í gjár SAMSTARV Áki Bertholdsen Samstarvið ímillum før- oysku fakfeløgini er ikki so gott, sum tað kundi verið. Tað heldur í hvussu so er Ingeborg Vinther, for- kvinna í Føroya Arbeiðara- felag. Hon sigur, at í Føroyum hevur tað tíverri verið soleiðis, at ikki hevur borið til at samskipa fakfelags- rørsluna. Í ársfrágreiðingini, sum hon legði fyri aðalfundin í gjár, segði hon, at tá ið royndir hava verið gjørdar at samskipa fakfelagsrørsl- una, hevur altíð okkurt stungið seg upp, ið hevur loypt split í. – Sjeymannabólkurin varð skipaður í teirri vón, at nú fór at bera til at fáa eitt gott og gevandi samstarv ímillum fakfeløgini. Ingeborg Vinther sigur, at samstarvið í sjeymanna- bólkinum var fyrimyndar- liga gott alla ta fyrstu tíðina. Men hon helt, at tað tíverri ikki var so gott longur, ið vónað varð. – Fyritreytin fyri góðum samstarvi er fyrst og fremst sínámillum álit og ikki, at feløg troka seg inn á økið hjá hvørjum øðrum og kradda sær limir har. – Hetta skuldi tú allar- minst væntað úr feløgum, tú hevur havt samstarv við. Hetta er at bróta niður tað, ið roynt hevur verið at bygt upp í felagsskapsins anda. Ingeborg Vinther minti í hesum sambandi á stríðið, ið tók seg upp ímillum Føroya Arbeiðarafelag og Starvsmannafelagið í sam- bandi við dagrøktarar. Hon segði, at tá royndi Starvs- mannafelagið at skipa dagrøktarar í felagið, hóast teir frammanundan vóru í limafeløgum hjá Føroya Arbeiðarafelag. – Hetta hendi, eftir at vit vóru farin at taka dagrøkt- arar inn í limafeløgini. – Við øðrum orðum fór Starvsmannafelagið við vilja inn á eitt annað felags- øki, og hetta er ikki fyrstu ferð, hetta felag hevur otað seg inn á økið hjá Føroya Arbeiðarafelag, sigur Inge- borg Vinther. Hon helt eisini, at limir- nir í Føroya Arbeiðarafelag mintust kravið frá Havnar Arbeiðsmannafelag um at jarðleggja Kollafjarðar Ar- beiðsmannafelag, sum hon málbar seg, og flyta limir- nar í feløgini í Havn. Somuleiðis hevur Tórs- havnar kommuna lagt seg út í limaviðurskiftini hjá teimum, ið eru limir í Kollafjarðar Arbeiðarafe- lag, heldur enn at Havnar Arbeiðsmannafelag royndi at fáa eina samstarvsavtalu í lag við Føroya Arbeiðara- felag. Ingeborg Vinther segði, at tá ið limirnir í felagnum í Kollafirði vilja varðveita sítt egna felag, fer Føroya Arbeiðarafelag sjálvsagt at hjálpa teimum við tí. – Hetta hevur sjálvandi gjørt sítt til, at samstarvið í sjeymannabólkinum ikki er tað sama fyri okkara felag, tí áðurnevndu feløg eru jú við í bólkinum. – Men soleiðis er mang- an í fakfelagsarbeiði, at mótstreymur er, og tey feløg, tú hevur stuðlað, eitt nú undir verkfalli, gloyma so skjótt, tíverri. Um so enn fakfelagsrørslan stend- ur spjadd, fara vit at royna at fáa sum frægast burturúr og at halda fram í góðum treysti, segði Ingeborg Vinther. Altjóða samstarv Annars hevur Føroya Arbeiðarafelag í mong ár havt samstarv við fakfeløg, bæði í Norðurlondum og á altjóða stigi, av tí at FA er limur í altjóða arbeiðara- felagnum ILO. Felagið hevur havt nevndarlim í Norðisk Union í 10–12 ár. Hetta samstarv meta vit at hava týdning fyri okkum, tí so eru vit alla tíðina vitandi um, hvat hendir á fak- felagsøkinum úti í heimi. Eisini er heimurin vorðin nógv minni, nú ið vit so at siga kunnu taka hann inn í stovu okkara gjøgnum sjónvarp ella teldu. Hetta fer vituliga at hava eina globalisering við bæði fyrimunum og vansum við sær, sigur Ingeborg Vinther í ársfrágreiðing síni. – Vit ætlaðu, at samstarv í norðuratlantshavi ímill- um Føroyar, Ísland og Grønland skuldi mennast enn meira. Tískil varð ráð- stevna fyriskipað í Grøn- landi, har vit høvdu eitt áhugavert evni at tosa um, nevniliga umhvørvið í hav- inum. Bogi Hansen varð biðin at halda fyrilestur um hetta, og hann greiðði hetta sera væl. Ársfunðurin í VN skal í ár verða í Reykjavík í Íslandi. Tíverri hevur víst seg, at íslendska LO ikki er so áhugað í hesum sam- starvi longur. Áhugin er størri fyri samstarvi í evropeiskum og altjóða høpi, hóast fleiri stór lima- feløg í íslendska megin- felagnum vilja hava sam- starvið millum fakfeløgini í Norðuratlantshavi at halda fram. Nú fæst so at síggja á komandi ársfundi, hvat fer at henda víðari við sam- starvinum. Vónandi kemur rættlag í her, segði Inge- borg Vinther Samstarvið ikki so gott sum vónað Hóast lønin hækkaði 9% í seinastu sátt- málasamráðingum, eru løntakararnir verri fyri nú, enn teir vóru fyri 1. mai í 1999, sigur Ingeborg Vinther LØNARSTRÍÐ Áki Bertholdsen Tað verða harðar samráð- ingar á arbeiðsmarknaðin- um í vár. Tað væntar í hvussu so er Ingeborg Vinther, for- kvinna í Føroya Arbeiðara- felag. Í ársfrágreiðingini, sum hon legði fyri aðalfundin hjá Føroya Arbeiðarafelag í gjár, segði hon, at roynd- irnar higartil hava víst, hvussu lítla virðing land- sins myndugleikar hava fyri fakfelagsrørsluni. Tí eru allar orsøkir til at vænta harðar samráðingar Verri fyri nú Ingeborg Vinther vísti á, at allir sáttmálar eru uppsagd- ir og tí standa nógvar sam- ráðingar fyri durum nú í vár. Hon sigur, at løntakarin er í veruleikanum verri fyri nú, enn hann var fyri 1. mai í 1999, tá ið hesin sáttmálin kjom í gildi. – Hóast lønin hækkaði 9% seinast, eru alt so nógv dýrkað, at vit eru verri fyri nú, enn vit vóru framman- undan. Hetta kemst av, at hesi bæði seinastu árini er keypiorkan minkað eini 10%. Tí er tað heilt greitt, at tað ber ikki til at fáa endarnar at røkka saman hjá teimum, sum bara hava eina vanliga løn. – So natúrligt er, at krøv fara at verða sett um sámi- liga lønarhækking. – Umframt hetta er eisini eftirlønargjaldið, sum Landsstýrið sigur, at part- arnir skulu tingast um við samráðingarborðið. – Vit kunnu so ikki vænta, at samráðingarnar verða lættar í ár, heldur hinvegin, tí vit hava bert lønarhækkingar at kom- pensera ella bøta aftur við tað ið tikið verður frá okk- um í skatti, meirvirðis- gjaldi, eftirlønargjøldum, tolli og príshækkingum. Ein onnur orsøk til, at hon væntar harðar samráð- ingar, er framferðin hjá Landsstýrinum í Brimla- málinum. – Henda framferð hjá Fíggjarmálastýrinum kann ikki annað enn vekja órógv innan fakfelagsrørsluna, tí áður hevur Løgtingið bert í serligum førum lagt seg út í lønartrætur, og tá bert, um semingsmaður framman- undan hevði sett fram semingsuppskot, sum so varð gjørt til lóg. – Fakfeløgini hava alla tíðina mótmælt, at lóggávu- valdið skerjir samráðingar- rættin hjá fakfeløgunum, men nú Fíggjarmálastýrið er farið enn longri, er verulig orsøk til at rópa varskó. – Okkum eigur at vera greitt, at næstu ferð verða tað møguliga limir okkara, sum verða forðaðir í at fáa ásett lønarviðurskifti síni við sáttmálasamráðingum, tí her er talan um inntriv í sjálvan grundlógartryggjaða samráðingarrætt okkara. Eitt pennastrok Ingeborg Vinther nevndi eisini karensdagarnar, ið løntakarin sjálvur má gjalda. – Eingin vilji hevur verið at fáa karensdagarnar burt- ur, sjálvt um tað var laga- manni at gera og kravdi mest sum bert eitt penna- strok, men fyri tey alment løntu var tað eingin trupul- leiki og einki hóvasták. Men tá tað kom til tey tíma- løntu og onnur, ið koma undir dagpeningaskipanina, bar einki til. Tá ikki allir borgarar verða javnsettir mótvegis lógini, má tað sigast at vera berur illvilji, og vit kunnu ikki sum fakfelag góðtaka slíkt, sigur Ingeborg Vinther í ársfrágreiðing síni. – Tað mest ótrúliga á politiska økinum er, at nú er triði landsstýrismaðurin skiftur út, og allir skulu teir hava løn í seks mánaðir, eftir at teir eru farnir frá. Tað sama er við teimum, ið sita í Løgtinginum. Hetta hevur landið ráð til, meðan nýggja vaktarskipið Brimil hevur ligið sum ein landa- skomm við bryggju yviri í Noregi, tí yvirmonnunum umborð varð ikki unt sámi- liga hýru, hesum monnum, sum liggja úti á havinum og ansa eftir fiskimarkinum og alla tíðina skulu vera til- búnir, tá ið okkurt leikar á har úti. Annars helt hon, at ófrið- ur og ósemjur hava verið nógvar á arbeiðsmarknað- inum, meðan Karsten Han- sen hevur verið fíggjar- málaráðharri. – Nóg illa er ein ósemja farin afturvið borðinum, so hevur ein onnur hevur tikið seg upp. Fakfeløgini hava verið lítið vird, má sigast, so hvussu fer at gangast í vár, nú allir sáttmálar eru upp- sagdir, er ivaleyst ein góður spurningur. Men eg haldi, at allir løntakarar kunnu vænta, at samráðingarnar verða torførar og ringar at loysa. Men hon hevði kortini gott mót og heitti á limirnar í Føroya Arbeiðarafelag um at standa saman og gera ein sterkan manngarð um meg- infelag teirra, nú samráð- ingar fara at byrja í næstum. – Tørvur er á øllum góð- um kreftum, segði hon Vit eru verri fyri nú enn fyri tveimum árum síðani – Hesi bæði seinastu árini er keypiorkan minkað eini 10%. Tí eru vit verri fyriu nú enn vit vóru fyri tveimum árum síðani, hóast lønin hækkaði 9% í seinastu samráðingum, sigur Ingeborg Vinther á aðalfundi í Føroya Arbeiðarafelag í gjár Mynd: Jens K. Vang