leygardagur 10. mars 2001síða 4

Samgongan er nú samd um ein leist fram móti føroyskum fullveldi. Klokkan tvey fríggjanáttina skrivaðu leiðararnir fyri teir tríggir samgonguflokkarnar undir eina avtalu um eitt uppskot til samtyktar um at yvirtaka eftir føstum leisti SAMGONGUSEMJA John Johannessen Einki lógaruppskot um bundnan sjálvstýrisleist kemur fyri løgtingið frá sitandi landsstýri. Hetta er úrslitið av drúgvu telvingini millum teir tríggjar samgongu- flokkarnar, ið hevur verið síðani løgmaður á sam- gongufundi fríggjadagin 23. februar boðaði hinum samgonguflokkunum frá, at hann ikki longur tók undir við, at fólkaatkvøða skuldi vera um eitt lógaruppskot um ein bundnan sjálvstýris- leist fram móti fullveld- inum. Kortini fastur leistur Fríggjanáttina klokkan tvey skrivaðu Anfinn Kallsberg, Høgni Hoydal og Helena Dam á Neystabø undir eina avtalu um at leggja fyri tingið eitt uppskot til sam- tyktar um at heita á lands- stýrið at fylgja einum føst- um sjálvstýrisleisti. Eitt slíkt uppskot er ikki bindandi, men áleggur kortini landsstýrinum eina ávísa skyldu, tá ein meiri- luti í tinginum við uppskot- inum heitir á landsstýrið at fremja eina ætlan. Høgni Hoydal, landsstýr- ismaður í sjálvstýrismálum, var longu liðugur við nýggja uppskotið í gjár, og varð tað tí eisini borið Løg- tingsskrivstovuni í gjár. Innihaldið í uppskotinum er nærum tað sama, sum tað var í lógaruppskotinum, sum skuldi samtykkjast við fólkaatkvøðu 26. mai. Nýggja semjan leggur upp til, at øll málsøki uttan ríkismál, skulu yvirtakast eftir einari fastari ætlan fram til 2012. Tá øll máls- øki eru yvirtikin og ongar búskaparligar bindingar eru millum Føroyar og Dan- mark skal síðani fólkaat- kvøða vera um føroyskt fullveldi. Byrja beinan vegin Samgongan miðar í nýggju semjuni eftir, at tað beinan vegin skal farast í gongd við at yvirtaka. Ætlanin er, at heili tíggju málsøki skulu vera yvirtikin longu áðrenn 1. januar 2002. Hesi máls- øki eru fólkakirkjan, skúla- mál, revsirættarmál, per- sónsrættarmál, húsfólka- rættarmál, arvarættarmál, fíggjarrættarmál, havum- hvørvisvernd, Íleggingar- grunnurin fyri Føroyar og Vága Floghavn. Løgverja, gjaldoyramál, peningamál, fíggingarvirk- semi, sjóvinnumál, flog- ferðslumál, korlegging og fjarskiftismál skulu undir føroyskt málsræði innan 2006, og innan 2008 skulu tilbúgving og heilsumál vera yvirtikin. Samgongan ætlar, at danska ríkisveitingin skal minkast burt stig fyri stig eftir einari fastari ætlan. Men longu 1. januar í 2002 skal blokkstuðulin minka 300 milliónir krónur, sum er ein triðjingur av blokkin- um. Hesum er andstøðu- leiðarin Jóannes Eides- gaard hart ímóti. Hann skýrir tað beinleiðis óseri- øst. Men teir tríggir sam- gonguleiðararnir halda hetta vera ábyrgdarfult, tí føroyski búskapurin tolir tað væl. Ætlanin er, at ein búskap- argrunnur skal setast á stovn, sum skal tryggja ein sjálvberandi búskap. Ásanna sjálvsavgerðarrættin Ein av ósemjunum í sam- gongustríðnum, sum hevur leikað á seinastu tíðina, var, um løgtingið skuldi stað- festa, at Føroyar hava sjálvsavgerðarrætt. Eitt slíkt uppskot vildi Fólka- flokkurin ikki hava fyri tingið. Men samgongan er nú vorðin samd um, at upp- skotið til samtyktar skal byrja við, at løgtingið ásannar, at føroyingar hava sjálvsavgerðarrætt. Tískil samtykkir løgtingið ikki sjálvsavgerðarrættin, men staðfestir hann sum eina sjálvfylgju. Nýggi leisturin hjá sam- gonguni kemur helst fyri tingið einaferð í næstu viku. Samgongan er samd Teir tríggir samgonguleiðararnir eru nú vorðnir samdir um ein sjálvstýrisleist, ið líkist nógv tí, sum boðaður varð frá 1. februar Nr. 49 - 10. mars 2001 7 6 Nr. 49 - 10. mars 2001 CARNIVAL 2.9 Dohc Turbo-Diesel 16 V, 126 HK, 5 hurðar 3 ára garanti/100.000 km. garanti Dupult airbag, ABS, servostýring, sentrallás, startsperra, elrútar í fram- hurðunum, el-hitað og -stýrd síðuspegl, miðsetur, sum kunnu vendast og flytast aftur og fram við borðum, koyrisetrið kann setast í 8 ymiskar støður, rattið kann flytast upp og niður, nakkastuðlar, sum kunnu stillast og takast burtur, lesiljós , kúfangarar / spegl í sama liti sum bilurin, skinnarar á takinum v.m. Rætti bilurin til mong endamál. –Pláss fyri 7 fólkum og hópin av viðføri. Fæst eisini við aut. gearum. J. Broncksgøta 15 • FO-110 Tórshavn Tlf. 310600 Sosialurin - 311820 Multibilurin til einhvørja loysn ROYN HENDAN SERA VÆLUMTØKTA BILIN Størstur í síni stødd – við størsta dieselmotori – til besta prísin Størstur í síni stødd – við størsta dieselmotori – til besta prísin Familju - camping - firmabilur- og sum Taxa EINANS 239.800,- Fæst eisini sum vøruvognur 198.800,- EINANS <<< Nakrir eftir til gamlan prís >>> – Tey, sum fara í barnsburðarfarloyvi, mugu fáa so mikið útgoldið, at tey fáa lívbjargað sær, sigur forkvinnan í Føroya Arbeiðarafelag BARNSBURÐAR- GRUNNUR Áki Bertholdsen – Hetta er ikki annað enn ein skattalætti til tey hægst- løntu. Tað heldur Ingeborg Vinther, forkvinnaí Føroya Arbeiðarafelag um ætlan- ina at broyta barnsburðar- grunnin. Í ársfrágreiðingini, sum hon legði fyri aðalfundin hjá felagnum í gjár, vísti hon á, at í løtuni er tað dagpeningalógin , sum m.a. er grundarlagið undir teimum veitingum, sum tey fáa, ið eru í barnsburð- arfarloyvi. – Hetta verður fíggjað um skattin, soleiðis at tey, sum hava størstu inntøk- una, gjalda meira til hesa skipan, enn tey, sum hava lægri inntøku. Ingeborg Vinther helt, at hetta er ein skilagóð skip- an, men kortini tekur Før- oya Arbeiðarafelag undir við at dagføra lógina, so- leiðis at tey, sum eru í barnsburðarfarloyvi, fáa so mikið útgoldið, at tey megna at lívbjarga sær fíggjarliga, hóast tey ikki fáa røkt arbeiði sítt. – Nú hevur so samgong- an lagt uppskot fyri tingið um nýggja lóg um veitingar í sambandi við barnsburð. – Men men hetta er eitt lógar- uppskot, sum leggur upp til eina heilt aðra skipan, har løntakarin sjálvur skal gjalda stóran part av út- reiðslunum til henda barnsburðargrunn. Og utt- an mun til inntøku skulu allir løntakarar gjalda sama prosentgjald av lønini í grunnin. – Hetta merkir, at tann, ið hevur eina ársinntøku upp á 800.000 krónur skal gjalda sama prosent til grunnin, sum tann, ið hevur 180.000 krónur í ársinntøku. Ingeborg Vinther sigur, at sum skattaskipanin og dag- peningalógin nu eru, rindar tann, sum hevur 800.000 krónur í ársinntøku lutfals- liga størri part av inntøku síni í skatti til t.d. at gjalda dagpening við, enn tann við lægri lønum. – Við tí nýggja lógarupp- skotinum, leggur samgong- an tí í veruleikanum upp til ein skattalætta fyri tey hægstløntu, tí nú sleppa tey frá at gjalda lutfalsliga størri part av útreiðslunum til veitingar í sambandi við barnsburð. – Lógaruppskotið leggur harafturat upp til, at tey, sum hava upp 35.000 krónur í mánaðarløn, skulu hava fult endurgjald, tá tey fara í barnsburðarfarloyvi, og hetta kann ikki annað enn undra vanliga løntakar- an, tá ið vit samstundis síggja, at tey arbeiðsleysu bert kunnu fáa upp til 80% av einari vanligari arbeiðs- mannaløn, sigur Ingeborg Vinther í ársfrágreiðingini. Skattalætti til tey hægstløntu – Uppskotið, sum samgongan hevur lagt fyri tingið um barnsburðargrunn, er ikki annað enn ein skattlætti til tey hægstløntu sigur Ingeborg Vinther. Á aðalfundi í Føroya Arbeiðarafelag í gjár, legði hon ársfrágreiðingina fram Mynd: Jens K. Vang Peter Duetoft úr CD og Pia Larsen úr Vinstra halda tað vera trupult at fylgja við í skiftandi útspælun- um frá landsstýrinum eftirhondini. Peter Duetoft heldur ikki, at landsstýrið hevur broytt kós í mun til upprunaligu ætlan- ina, meðan Pia Larsen heldur, at hendan kósin er meira hóvlig. SAMGONGU- AVTALAN Magnus Dam, Keypmannahavn – Eftirhondini halda eg, tað er vorðið trupult at fylgja við í føroyskum politikki. Tað er fyrsta viðmerkingin hjá Peter Duetoft, formanni í Føroya-nevndini, til upp- skotið, sum landsstýrið nú hevur lagt á borðið. Hann var ein teirra, sum ikki lat serliga væl at ætlan- ini hjá landsstýrinum um at halda eina fólkaatkvøðu 26. mai, tí eingin avtala liggur á borðinum millum lands- stýrið og stjórnina. Og eins og flestallir av hinum politikarunum á Christians- borg hevur Peter Duetoft tikið undir við einari fýra ára skiftistíð, um Føroyar fara úr ríkinum. Uttan at kenna allar smá- lutirnar í nýggjasta upp- skotinum, so heldur Peter Duetoft ikki, at landsstýrið hevur flutt seg serliga langt frá upprunaligu ætlanini um fullveldi. – Í mínum eygum eru vit nú aftur í einari støðu, har landsstýrið ynskir at sam- ráðast um fullveldi. Og har hava vit higartil sagt, at skiftistíðin verður fýra ár, sigur Peter Duetoft og letur skilja, at nýggja ætlanin hjá landsstýrinum helst ikki fer at broyta uppá hesa støð- una. Peter Duetoft heftir seg við, at talan er um eina full- veldisætlan, og at ætlanin er einaferð í framtíðini at hava eina fólkaatkvøðu um fullveldi. Tað er hetta, sum nívir hann. Ynski um full- veldi verður ballað inn í nakrar orðingar um yvir- tøkur og um at minka blokkstuðulin eftir einari skipaðari ætlan. – Málið er framvegis fullveldi, staðfestir Peter Duetoft. Spurdur, um før- oyingar als ikki skulu hugsa um fullveldi, sigur hann, at sjálvandi skulu føroyingar tað. – Men mann skal siga tað, sum tað er, sigur for- maðurin í Føroya-nevndini. Hann fer nú at kalla saman til fundar í Føroya-nevndini og heita á danska forsætis- ráðharran um at greiða frá nýggja útspælinum frá landsstýrinum. Hesin fund- urin verður helst síðst í næstu viku ella í aðru viku. Nyrup ikki at hitta Sosialurin royndir at fáa eina viðmerking frá danska forsætisráðharranum til útspælið frá landsstýrinum, men forsætisráðharrin var upptikin, og hetta eydnaðist tískil ikki. Higartil er tað Nyrup, sum hevur fingið skyldina fyri, at allar ætlanirnar hjá landsstýrinum eru koll- sigldar, og tað verður helst hann, sum einaferð seinni í ár skal samráðast við landsstýrið um at minka blokkstuðulin og yvirtaka málsøkini, sum ætlanin er at yvirtaka 1. januar. Tað verður helst eingin trupul- leiki at gera eina avtalu um, at blokkstuðulin skal minka, men spurningurin er, hvussu nógv ár fram í tíðina, hendan avtalan røkkur. Meira hóvlig kós Og spurningum eru tað ovmikið av, heldur Pia Larsen úr Vinstra, sum eisini er limur í Føroya- nevndini. – Talan er um eitt upp- skot til samtyktar, og tað bindir ikki komandi lands- stýri meira enn so, at ætlanin kann broytast aftur. Eingin veit, hvør situr í landsstýrinum aftana eitt komandi løgtingsval. Ynsk- ir tað landsstýrið at halda fram við ætlanunum at minka blokkin, og tekur tað landsstýrið yvirhøvur undir við hesari ætlanini, sum nú liggur á borðinum, spyr hon. – Tað eru so nógvir ógreiðir lutir í hesum, sigur Pia Larsen, sum kortini heldur, at uppskotið í fyrstu atløgu tykist meira hóvligt enn uppskotið frá 1. februar. – Sum eg dugi at síggja tað, roynir landsstýrið nú at venda aftur til tær sam- ráðingarnar, sum vóru mill- um føroysk og donsk em- bætisfólk um at broyta heimastýrislógina og gera tað lættari at yvirtaka máls- øki. Tað er positivt, heldur hon. Meðan Peter Duetoft heldur, at landsstýrið við hesari ætlanini heldur fram við beinari kós móti full- veldinum, heldur Pia Lar- sen altso, at talan er um eina samráðingarkós innan- fyri ríkisfelagsskapin. Tey bæði gera kortini vart við, at tað ikki ber til at taka eina endaliga støðu fyri ella ímóti ætlanini, fyrrenn Føroya-nevndin er kunnað um hana. Trupult at fylgja við Peter Duetoft, formaður í Føroya-nevndini