mikudagur 14. mars 2001síða 2

Nr. 51 - 14. mars 2001 3 2 Nr. 51 - 14. mars 2001 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Marjun Dalsgaard marjun@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo John Johannessen john@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Mentan: Birgir Kruse birgir@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Útgevari/uppseting: Sp/f Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Nú friður er á politiska pallinum eru tað nakrir, sum standa handan politisku leiktjøldini og smír- ast. Teir eita Kallsberg og Hoydal. Hvør skuldi trúð, at hesir fullveldisgarpar, ið annars úteftir tóktust so ósamdir – í veruleikanum báðir kenna seg hava skorað. Fólkaatkvøðan, ið teir hvør í sær hava tosað so nógv um, var jú bara eitt skálka- skjól, ein táta. Ætlanin hevur ongantíð verið at spyrja Føroya fólk. Anfinn´sa orð um, at hann fór ikki út í nakra fólkaatkvøðu uttan so, at fólkið tók undir við uppskotinum frá landsstýrinum, hava ljóðað so demokratisk og skilagóð. Og Høgna´sa orð um, at vit skuldu hava eina fólkaatkvøðu hava ljóðað so sannførandi. Men hvørgin teirra hevur brúk fyri eini fólkaatkvøðu. Tað síggja vit nú. Tí landsstýrið fullførir verk sítt uttan at spyrja fólkið. Tað ljóðar so tilforlátiligt, at man nú fyllir karm- arnar út í Heimastýrislógini og yvirtekur alt, sum yvirtakast kann, samtíðis sum blokkurin verður minkaður. Men tað var jú hetta, sum m.a. løgmaður ikki vildi fara í holt við, um ikki fólkið tók undir við tí við eina fólkaatkvøðu. Við at sleppa hesi sleppur hann undan at fáa veljarans dóm. Løgmaður veit, at hevði veljarin í dag fingið at vita, hvat ein minking í blokkinum uppá 400 mill. við eitt høgg veruliga merkir, samtíðis sum stórmál skulu yvirtakast frá degi til annan, so hevði hann givið landsstýrinum eitt knúsandi nei. Men við tað at eingin verður spurdur, so sleppur landsstýrið at gjøgnumføra sín politikk. Her er tó eitt men. Og tað er andstøðan. Um hon kennir sína vitjanartíð og brúkar neyðugu orkuna uppá at fáa ráðgevar og roknskaparkøn at gera sína “Hvítubók” um veruligu avleiðingarnar av hesum drastisku stigum landsstýrisins, so hevði veljarin sagt stopp. Tað áliggur stór ábyrgd á andstøðuni at greina út veruligu avleiðingarnar av komandi kamikaze-politikki samgongunnar. M.a. at greiða frá, at kutan av blokki uppá 400 mill. kr. hevur so stórar ringvirkningar fyri samfelagið, at hetta talið er nærri 700 mill. kr. í veruligum virði, tá avtornar, tá skatturin, MVG og annað er tikið við. Tað, ið hendir nú, er, at landsstýrið er við at koyra fullveldið á sporið uttan fólkaatkvøðu. Var tað ikki løgmaður, sum segði, at fólkið fór at verða spurt fyrst. At minka blokkin við 400 mill. yvir eina nátt (ið svarar til 700 mill miss fyri samfelagið) er ein týðandi slóð móti endaliga fullveldinum! Hví ikki heldur gera hetta við skynsemi! DAGSINS MEINING Sosialurin Fullføra fullveldið uttan fólkaatkvøðu NØVN Í VIKUNI Vikuskifti 16.-18. mars vitja kommandørarnir B. Donald og Berit Ødegård Frelsunarherin í Tórshavn. Í sambandi við vitjanina verða møti fríggjakvøldið, leygarkvøldið og sunnu- dagin. Hjúnini vóru sett í starv sum leiðarar fyri Frels- unarherin í Noregi, Íslandi og Føroyum tann 1. februar 2000. Saman hava tey starvast í Frelsunarherinum í meir enn 30 ár. Størsta partin av tíðini hava tey verið í ymsum londum í Afrika (Zimbabwe, Suður Afrika, Nigeria, Kenya, Tanzania og Uganda). Kommandør B. Donnald Ødegård er cand. mag. og hevur fleiri ferðir í stytri tíðarskeiðum havt ábyrgd av leiðaraútbúgvingum Frelsunarhersins. Hann var leiðari fyri Offiserskúlan í Akser í Noregi frá 1990 til 1993. Í 1993 vóru tey næst- leiðarar fyri arbeiði Frels- unarhersins í Nigeria. Síðstu 3 árini hava tey verið territorial leiðarar fyri arbeiðinum í Eystur Afrika (Kenya, Tanzania og Uganda). Í sambandi við vitjanina er divisiónsleiðarin fyri Ís- land og Føroyar, major Knut Gamst, eisini í Føroy- um og hann verður eisini við til møtini hetta viku- skifti. Kommandør vitjan í Frelsunarherinum í Tórshavn Tummas Hanus Dam bretskur konsul Bretski sendiharrin í Keyp- mannahavn, Philip Astley, tilnevndi í gjár Tummas Hanus Dam, keypmann í Havn, til nýggjan konsul. Í stuttum tíðindaskrivi frá bretsku sendistovuni í Keypmannahavn verður sagt, at Tummas Hanus Dam tekur við eftir Johan Mortensen, sum av handils- ligum orsøkum er farin frá sum konsul. Johan Mortensen tók við sum bretskur konsul eftir pápan, Aksel Mortensen, fyri 15 árum síðani. Felagið Føroya Ellisakfør gevur á 10. árið út blaðið Ellisakfør, sum higartil hevur verið sent limum felagsins. Men nú er blaðið eisini at fáa í leysasølu. Tað er Føroya Shell, sum selur blaðið fyri felagið, og er tað at fáa á Shellstøð- unum kring landið. Blaðið, sum er 32 síður, kostar 20 krónur í leysa- sølu. Innihaldið í blaðnum ber sjálvandi brá av tí, ið hevur áhuga millum fólk, ið hava áhuga fyri gomlum akførum. Í blaðnum hesaferð kunnu vit m. a. lesa um Zündapp motorsúkkluna hjá Jan Jespersen, yvir- lækna. Súkklan er frá 1956. Eisini er grein um tveir sløkkiliðsbilar úr Klaksvík, sum Sløkkiliðið í Klaksvík og Klaksvíkar býráð hava latið Føroya Ellisakførum í varðvetislu. Føroya Ellisakfør hevur innrættað gamla vatn- brunnin við Gráastein í Havn til bilasavn. Í hesum nýggju hølum, sum eru 750 fermetrar til víddar, eru longu eini 12-14 gamlir bilar. Thomas Michael Smith skrivar um ein túr, hann gjørdi saman við bróðrin- um, John, og Áka Dimon suður gjøgnum Evropa á motorsúkklu í 1957. Føroyska bilasøgan hev- ur fastan tátt í blaðnum, ið hesaferð er lýst við goml- um myndum, m. a. av gamla Bedfordbussinum hjá Sofusi Joensen í Fugla- firði. Hesin bussur koyrdi rutu millum Fuglafjørð, Gøtu og Toftir. Vikuskifti 16.-18. mars vitja kommandørarnir B. Donald og Berit Ødegård Frelsunarherin í Tórshavn Blað um ellisakfør Áki Dimon, Thomas M. Smith og John Smith á veg suður gjøgnum Evropa á motorsúkklu í 1957 -Vit hava hugt ætlan- ina sera væl ígjøgn- um. Og vit meta ikki, at henda ætlanin er ómøgulig. Tað eigur at verða møguligt hjá eini slíkari ferju við verandi ferðaætlan at bera seg. Verður olja funnin við Føroyar, so fer tað uppá longri sikt eisini at verða møguleiki fyri nógv meiri farmi sigur Jeff Goddard, embætis- maður hjá Shetland Islands Council, sum júst hevur vitjað í Føroyum NÝGGJ NORRØNA Jan Müller -Vit hava longu tikið av- gerðina um at seta 50 mill. kr. í nýggju Norrønu, og eg eri her fyri at tryggja, at alt koyrir, sum tað skal. Vit duga væl at síggja, at tað skal flytast nógv meira av farmi fyri at fáa íløguna at forrenta seg og at talið á ferðafólki eisini skal økjast, men vit trúgva uppá hesa ætlanina sigur Jeff Godd- ard, sum arbeiðir hjá Shet- land Islands Council og har m.a. umsitur ein av mongu grunnunum, sum ger íløgur í nýggj vinnupro- jekt sum eitt nú bygging av nýggjari Norrønu. Jeff Goddard vitjaði í Føroyum nú um dagarnar. Hetta er fyrsta ferðin til Føroyar. Høvuðsendamálið við vitjanini er at menna samstarv millum Hetland og Føroyar, men Jeff ger greitt, at hann er ikki polit- ikari men embætismaður. Hann vísir á, at seinastu tvey árini hava ikki minni enn tríggjar sendinevndir úr Hetlandi vitjað í Føroyum við tí fyri eygað at knýta mentanarlig og handils- og vinnulig sambond við Før- oyar. Ferð hansara er so eis- ini liður í hesum sama. Tingið í Hetlandi umsitur fleiri ymsar grunnar eitt nú “Shetland Development Trust”, sum hevur avgjørt at seta 50 mill. kr. í nýggju Norrønu. Jeff Goddard hevur undir vitjan síni havt samrøður við umboð fyri Smyril Line fyri at fáa tað neyðuga uppá pláss í sam- bandi við íløguna í Norr- ønu. Hann hevur sjálvandi hoyrt um tað orðaskifti, sum hevur verið um byggingina av Norrønu, og hevur hann hetta at siga: -Vit hava hugt ætlanina sera væl ígjøgnum. Og vit meta ikki, at henda ætlanin er ómøgulig. Vit halda, at tað í framtíðini eigur at verða møguligt hjá eini slík- ari ferju við verandi ferða- ætlan at bera seg. Vit halda eisini, at verður olja funnin við Føroyar, so fer tað uppá longri sikt eisini at verða møguleiki fyri nógv meiri farmi. Uppá fyrispurning um teir eru sinnaðir at seta upp- aftur fleiri pengar í Norr- ønu, nú tað kanska fer at mangla í her í Føroyum sig- ur Jeff, at tað vildi verið eitt vánaligt tekin úr Hetlandi at komið við eini størri upp- hædd, tí Føroyar ikki hava megnað hetta. Hetland hev- ur heldur einki ynski um at yvirtaka felagið. Jeff Godd- ard sigur annars, at talan er ikki um eina gávu til føroy- ingar, nú teir hava avgjørt at seta 50 mill. kr. í. -Hetta er ein avgerð, sum byggir á handil, og tí síggja hetlend- ingar hesa íløguna sum eina trygd fyri, at Norrøna fer at sigla uppá Hetland í fram- tíðini eisini. - Vit vilja fegnir síggja Norrønu oftari í Hetlandi við og eftir farmi og ferða- fólki. Hetlendingar síggja t.d. fegnir, at føroyingar keypa seyðakjøt frá teim- um. Tað er ikki befongt av munn- og kleyvsótt. Annars verða eingi djór í løtuni flutt úr Bretlandi til Hetlands. Møguleiki skuldi so eisini verið fyri at útflutt fisk til føroyska fiskiídnaðin. Og øvugt. Og eisini tá kemur ein nýggj Norrøna væl við. -Tá vit tí hoyrdu, at tað var møguligt at keypa partabrøv í Norrønu, hildu vit at tað passaði væl inn í ynski okkara at fáa betri handilssambond við Føroy- ar. Tvs. at vit høvdu kunnað ment handilin, um Norrøna sigldi alt árið. Oljuvinnan Tað er so eingin loyna, at ein orsøkin til, at hetlend- ingar vilja seta pengar í ferjusambandið, sum nýggja Norrøna letur upp fyri í framtíðini eisini, eru útlitini fyri eini komandi oljuvinnu í Føroyum. Jeff Goddard sigur, at hetlendingar hava lært nógv av oljuvinnuni eisini frá tí negativu síðuni. Og eitt tað, sum man eigur at minnast serliga væl, er, at oljufeløgini eru ikki ein hjálparfelagsskapur. -Olju- ídnaðurin ger alt fyri at fáa tað, sum hann ynskir. Kanska samskifti og sam- røður millum hetlendingar og føroyingar um het- lendsku royndirnar við olju- vinnuni er nakað, sum tí kann gagna føroyingum. Og her kann nettupp eitt gott ferjusamband vera ein av lyklunum til slíkt sam- starv. Jeff Goddard, sum sjálv- ur kemur úr Kent í Ong- landi og hevur búð í Het- landi í seks ár, ivast annars ikki í, at hetlendingar fegn- ir vilja geva føroyingum góð ráð í sambandi við út- bygging av eini oljuvinnu. Hvat íløguni í Norrønu viðvíkur, so byggir hon á strategiskar langtíðarætlanir fyri alt økið. Jeff Goddard dylur ikki fyri, at hann heldur íløguna í nýggju Norrønu er skilagóð fyri Hetland, tí teir síggja fleiri nýggjar møguleikar fyri flutningi. Í fjør útfluttu teir t.d. 12.500 tons av aldum laksi til Týskalands fyrst við ferju til Aberdeen, síðani gjøgn- um Bretland og aftur um- borð á eina ferju til Frak- lands og so víðari við bili til Týskalands. Tað hevði verið nógv lættari og bíligari at brúkt Norrønu og flutt fisk- in til Danmarkar og síðani víðari til Týskalands. Burturkast til Hetlands Tá gongd kemur á olju- boringina við Føroyar, so vilja hetlendingar fegnir taka sær av tí burturkasti, sum verður frá oljuboring- ini. Her verður hugsað um tað tilfarið, sum verður brúkt, tá borað verður. Hetta er tilfar, sum má reinsast og skiljast, tá tað kemur upp úr aftur boriholinum, so sum borimóra. Nógv av tilfarinum frá boring er farið aftur í havið, men nú ES hevur sett lóg í gildi, sum forðar oljufeløg- unum at koyra slíkt í havið, verður neyðugt at taka alt burturkastið í land, har tað skal viðgerast í serstøkum útbúnaði. Jeff Goddard nevnir tað so sum ein møguleika at flutt tilfarið við Norrønu til Hetlands, har teir hava útgerðina til at skilja og reinsa tað. Í løtuni eru hetlendingar við at út- byggja útbúnað til at taka sær av borimóru og øðrum tilfari frá boringini. Spurningurin er so, hvønn politikk føroyingar fara at velja, um teir t.d. eru sinnaðir til at gera íløgur í útbúnað og infrastruktur fyri at viðgera og goyma borimóruna ol. Ella um man heldur velur at brúka eina hetlendska loysn. Tað er m.a. við hesum í huga, at hetlendingar vilja gera íløgu í eina nýggja Norr- ønu, tí hon uppá longri sikt kann fáa týdning fyri Het- land eisini. Vilja hava samband norð- ureftir Jeff Goddard vísir annars á, at tað fyri tveimum árum síðani var val í Hetlandi og nógvir nýggir politikarar eru komnir í tingið. Meiri- lutin av teimum vil, at Het- land skal hyggja meira eftir at menna samstarvið við grannarnar fyri norðan, Noreg, Føroyar og Ísland. Samvinnan við Føroyar er avmarkað sum er og vilja hetlendskir politikarar menna hesa. Og her kemur so eisini oljan inn í mynd- ina. Jeff vísir á, at tað kunnu væl vera verkætlanir í sam- bandi við eina føroyska oljuvinnu, sum hetlend- ingar eru hugaðir fyri at vera við í. Skjótt verður eisini sam- bandið við Aberdeen mun- andi bøtt. Tvær spildur- nýggjar ferjur verða í løtuni bygdar í Finalndi. Ferjurn- ar, sum sigla millum Het- land og Aberdeen, verða annars mettar sum ein lív- linja millum oyggjarnar og meginlandið, ja tað eru at sammeta við ein vanligan samferðsluveg og tí letur stjórnin eisini stuðul til hesa sigling. Kemur so nýggja Norrøna eisini at sigla uppá Hetland, so verður tað at meta sum samferðsluvegur- in til onnur lond, sum Het- land vil hava økta sam- vinnu við. Eftir at tað kom fram, at grunnurin í Hetlandi vildi seta pengar í nýggju Norr- ønu hevur grunnurin fingið eina rúgvu av áheitanum frá føroyingum um stuðul til ymisk projekt. Hetlendingar trúgva uppá nýggju Norrønu Soleiðis ímyndar ein teknari sær nýggja terminalin í Lervick, tá tær tríggjar nýggju ferjurnar eru komnar uppá pláss um eini trý ár. Millum hesar er eisini nýggja Norrøna.Tvær verða bygd- ar í Finlandi og skulu sigla millum Hetland og Aberdeen. Tann nýggja Norrøna er so mikið stór, at havnamyndugleikarnir í Lervick mugu taka hædd fyri nýggju Norrønu, tá teir fara undir at gera terminalin og umbyggingarnar á havnalagnum. Hinar báðar nýggju ferjurnar koma í oktober 2002, og í Hetlandi vóna tey, at nýggja Norrøna kemur til Hetlands á vári ella sumri 2003. Stiplaðu linjurnar vísa tær báðar ferjurnar, sum skuldu sigla til Aberdeen, og so síggja vit vinstrumegin terminalin nýggju Norrønu, sum er so stór, at hon fer út av tekningini. Jeff Goddard frá Shetland Islands Council hevur júst verið í Føroyum fyri at tosa við Smyril Line og onnur. Mynd Jan Müller