mikudagur 16. februar 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 32 - 15. februar 2000 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakkstein Niclas Johannesen Yngd: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: Sosialurin Sosialurin Oddagrein Tann ið tegir samtykkir Viðmerking: Herfyri vísti eg í einari blað- grein á, at um ikki ávísar kreftir samarbeiða, so er vandi fyri, at ríkisfelags- skapurin stendur fyri einari lagnustund. Eg vísti eisini á, at Sambandsflokkurin hevur sína stóru ábyrgd av, bæði at tað er komið hertil, og at vera við til at loysa trupulleikan. Tað tykist ikki, sum at leiðslan í flokkinum hevur sæð vandan, men er meira upptikin av at spilla aðrar flokkar út enn at lut- taka í konstruktivum sam- arbeiði fyri at bjarga ríkis- felagsskapinum. Sum vænt- að læt onkur rødd í flokki- num hoyra frá sær og helt, at Atli Hansen gjørdi skeivt í at viðgera leiðsluspurning- ar í Sambandsflokkinum al- ment. Onkur annar kallaði hetta fyri kegl, var annars ikki ósamdur og hevði sett seg at bíða eftir fundarboð- um. Tað ber ikki boð um, at hugurin at gera eitt arbeiði er serliga stórur. Tað er ikki lætt at sleppa framat í flokkinum við við- kvomum spurningum, um ein ikki hevur rætta litin. Bert eitt avmarkað áhoyra- ratal, sum er tíðarinnstillað til at siga nei, um okkurt uppskot skuldi komið á borðið. Alt, sum hevur við broytingar at gera, verður Hvat nyttar at vinna sær fleiri tingsessir um vit skulu bøta við ríkisfelagsskapinum bert køvt í føðingini, og eingin skal kunna kanna nakað sum helst. Lívið hevur lært meg, at tað er lættari at koma í sam- band við sambandsfólk gjøgnum bløðini enn inni í sjálvum flokkinum, og ið h ussu so er, til ein nýggj l iðsla er komin, fari eg at viðgera ávís sentral floks- mál alment uttan mun til aðrar tilráðingar. Sam- bandsflokkurin stendur sambært meiningakanning- unum ivaleyst til eina fram- gongd millum veljararnar. Og tað er at fegnast um, men ikki so løgið. Alt annað hevði verið merkiligt. Ein góð sak og ein sera óhegnig politisk samgonga, sum stoytir atkvøður niður í sambandsleypin. Men er hetta eisini eitt úrslit av her- ferðini hjá formanninum móti hinum flokkunum? Valla. Aftan á ósigurin við seinasta løgtingsval lótu kreftir rundan um formann- in meg vita, at seks tinglimir var ein hóskandi stødd fyri Sambandsflokkin, tí um hann gjørdist størri, so vóru tað bara slík sum eg, ið komu inn, og tí hevði flokk- urin ikki brúk fyri. Um am- bitiónirnar ikki eru størri enn hetta, so er tað harmi- ligt, og tað er kanska tað, sum flokkurin er farin undir nú við síni jagstran av øðr- um flokkum – at syrgja fyri at flokkurin ikki gerst størri. Tá er hann eisini lættari at hava eftirlit við. Og hetta harmist eg um at hoyra. Hvønn morgun frøist eg um mína sosiallib- eralu ríkisfelagsskapssál og vil so fegin, at hon skal koma Sambandsflokkinum til góðar, men tá ið sentralir persónar ikki vilja lata hana sleppa framat, so má hon arbeiða fyri sínum hugsjón- um uttanfyri. Tá ið eg havi nevnt leiðsl- una í Sambandsflokkinum, so er tað meint í breiðastu merking. Ikki bara formað- urin. Hann er stjórin, um man vil. Men eisini lands- nevndin, har tær politisku kósirnar eiga at verða settar, er eitt sera deytt organ. Her mugu lokalfeløgini gera sær størri ómak við at senda umboð og ikki bara gera hetta pr. automatikk ár um ár, so at fólk koma at sita har ov leingi. Man kann ikki rokna við dynamikki ella framburði frá einum tílíkum savnaði. Heldur tað øvuta. Væl egnað til at køva nýggj- ar tankar. Tá ið eg havi roynt at vísa á, at leiðslan er ein forðing fyri samarbeiði við aðrar flokkar, so er tað sjálvandi mest formannin, ið sipað verður til, tí í politiska um- hvørvinum á Tinghúsvøll- inum er tað eingin loyna, at fleiri flokkar hava sett sum treyt fyri at arbeiða saman við Sambandsflokkinum, at formaðurin víkir sessin. Hetta er kanska ikki so væl kent millum veljararnar. Og um ríkisfelagsskapurin er upp á spæl, so eiga persóns- spurningar ikki at forða fyri tí bestu loysnini. Um ver- andi framferð hjá formann- inum bert er ætlað fyri at vaksa um flokkin, so er helst relevant at seta sær spurningin, hvat nyttar at vinna sær fleiri tingsessir, um vit mugu bøta við ríkis- felagsskapinum og missa hann á gólvið. Tað má ikki ske. Gøtu 11.02.2000 Atli Hansen Tað sær út sum samgongan hevur tikið sær tann ikki júst lítillætna rætt til at siga, at teir, ið ikki taka undir við fullveldisætlan landstýrisins, ikki tæna føroyskum áhuga- málum. Hetta málið viðgjørdu vit í oddagrein í gjár og tríva í tað aftur í dag, tí tað er av so stórum prinsipiellum týdningi. Orð Høgna Hoydals og Helenu Dam á Neyst- abø í sambandi kunningarfund landsstýrisins eru ikki sørt óhugnalig, eisini sæð í ljósinum av, at skattgjaldar- ans peningur verður nýttur til heimasíður, har alternativ hugskot til fullveldi verður skýrt hjálparloysi av lands- stýrismanninum. Nú liggur tað rættiliga langt frá før- oyskari mentan at nýta landskassans pening til at føra politiska propaganda gjøgnum umsitingina, men slík framferð er eftir øllum at døma ikki langt burturi í Føroy- um í dag. Hvussu man fara at vera við øðrvísi hugsandi, um fullveldið Føroyar skal grundast á, at tey, ið ikki samtykkja, skulu tiga? Gamalt er, at tann, ið tegir, samtykkir, og júst tí fer andstøðan neyvan at lata sær lynda at skula vera kvirr, so samgongan útatil kann látast sum um alt Føroya fólk tekur undir við fullveldis- ætlanini, hóast veljarakanningar hava víst, at ein meiriluti ikki tekur undir við hesi ætlan. Høgni Hoydal og samgongan hava eina veika samráð- ingarstøðu, tí teir ikki hava alt Føroya fólk aftanfyri seg, og ikki tí stóru andstøðuflokkarnir, ið fingu góð 40% av atkvøðunum til seinasta val, nýta sín demokratiska rætt at siga sína meining.Tað er rætt, at samgongan hevur meiriluta í tinginum, men er slíkur nóg mikið, tá tað um so stórt álvarsmál ræður? Og hevur løgmaður ikki alla tíðina sagt, at hann fer ikki til samráðingar einans við verandi samgongumeiriluta aftanfyri seg! Og er tað ikki hann, sum førir samráðingarnar! Veika samráðingar- støðan í veruleikanum kemst av, at bastanta støða Tjóðveldisfloksins forðar fyri tí breiðu semjuni, ið er neyðug fyri eitt slíkt mál, sum eftir øllum at døma er í Tinginum millum allar flokkar uttan møguliga bara Tjóð- veldisflokkin. Her hugsa vit eisini um signal frá fólka- flokstingmonnum Og hesi signal umboða væl ein fittan part av fólkafloksveljarunum, sum lættliga kunnu koma og avgera eina fólkaatkvøðu, tá avtornar. Undirbrotligheitin hjá tjóðveldismonnum kemur serliga til sjóndar við tað, at teir seta fram fyrispurningar, har teir biðja danskarar definera ríkisfelagsskapin. Á sama hátt, sum fullveldisfortalarnir uttan diskussión í Hvítubók góðtaka sjónarmiðini hjá Alf Ross og øðrum akademi- karum úr donskum lærustovnum, so vilja teir heldur lata danir enn føroyingar sjálvar definera, hvat lagt verður í ríkisfelagsskapin. Og tað eru tey, sum spyrja: Hví skulu føroyingar ikki megna at gera eina skipan innan ríkis- felagsskapin, ið verður slóðbrótandi í statsrættarligum høpi uttan nakað fortilfelli? Nú spurningurin um at definera Ríkisfelagsskap er so nógv frammi, so er tað bæði rætt og rímuligt, at eisini umboð fyri andstøðu- flokkarnar koma við sínum greiðu boðum uppá, hvat Ríkisfelagsskapur er í teirra hugaheimi, hvat hann er í veruleikanum, í gerandisdegnum. Ja, latið okkum fáa fram, uppá gott og ilt, hvat Ríkisfelagsskapur vil siga fyrst og fremst fyri okkum føroyingar og síðani fyri danir. Tað eiga vit øll at hava áhuga í. Vónandi sær samgongan, at allir føroyskir flokkar tæna føroyskum áhugamálum, tó at teir hava ymisk boð. Sjálvstýrismálið er eisini nakað, ið nærum vit øll hava áhuga fyri og kunnu taka undir við so ella so. Tað er tí eingin, sum eigur patent uppá ynski føroyinga um størri sjálvbjargni og sjálvstýri. Hetta hevur ligið í politikkinum hjá nógvum av flokkunum, eisini Javnaðarflokkinum. Hvussu vit samansjóva sjónarmiðini best átti at verið útgangsstøðið eisini hjá landsstýrinum, nú vit vita frá veljarakanningum, at ein ov einvís og víðgongd loysn rætt og slætt verður kolldømd við eina fólkaatkvøðu. Tosa vit tí um realpolitikk, so er einasti vegurin ein breið semja. Hevur landsstýrið definitivt gjørt av at sleppa slíkari, so má tað eisini rokna við eini heitari debat við mótstríðandi sjónarmiðjum. Men soleingi vit ikki vita meira um samráðingarætlaninar ber illa til at gera avgjørdar niðurstøður. Kunngjørt verður at elskaði maður, pápi, verfaðir, abbi og bróðir okkara HJØRLEIF POULSEN Kaldbak, ættaður av Tvøroyri andaðist mánadagin 14. feb., 71 ára gamal. Kistan fer úr Landssjúkrahúskapellinum mikudagin kl. 16.00. Jarðarferðin verður úr Nazareth í Kaldbak hósdagin kl. 14.00. Vegna tey avvarðandi Helga Tey, ið ynskja at lata blómur ella krans kunnu ístaðin lata eina peningagávu til Zarepta, konto í peningastovnunum. ✝ Kappingin um skúladepil lokin Hugskotskappingin um skúladepil við Marknagils- vegin, sum Undirvísingar- og Mentamálastýrið skriv- aði út í heyst, er nú lokin, og vinnararnir funnir. 1. virðislønaruppskotið hevði Heidi Hjalgrímsdóttir Poulsen, arkitektur. Sum hjálparfólk hevur hon arkit- ektarnar Anette Jensen og Birgit Garver, umframt Mads Jørgensen, Arne Ras- mussen og Nina Magnuss- en. 2. virðislønaruppskotið hevði Arkitektavirkið Árni Winther. Teir, sum hava tik- ið lut í uppskotinum, eru arkitektarnir Rúni Abra- hamsen, Pauli Dam Joen- sen, Páll Holm Lave og Árni Winther. 3. virðislønaruppskoti hevði Jóannes Petersen arkitektur í samstarvi við arkitektavirkið Seedorff & Rolighed arkitektar Aps, við arkitektunum Morten See- dorf og Morten Rolighed Jensen. Sum hjálparfólk hevði hann arkitektin Ema- nuel Rytter og til model- arbeiði Lars Rasmussen. Uppskotini verða sýnd fram í Útvarpshøllini frá og við mikudegnum 16. febru- ar til og við sunnudagin 20. februar. Allar dagarnar frá kl. 10 til kl. 18, sunnudagin tó frá kl. 14 til kl. 18. Kvinnur, lat okkum gera vart við okkum! Ganga vit ikki mangan og grenja um ymiskt, fýlast á mangt og hvat, halda at mangt átti at verið gjørt ann- arleiðis og upp aftur meira kundi verið gjørt nógv betur? Vit ótolnast um arbeiðs- gongdina ymsastaðni og øtast um nógv, sum hendir í okkara lítla samfelagi, lata oyruni aftur og ugga okkum við, at tað ikki man vera so galið kortini. Jú, betri hevði verið, um mangt var annarleiðis. Tað er tó ikki nóg mikið at hugsa um hetta í sínum stilla sinni, og aloftast er møtimikið einsamøll at vísa á skeiv- leikar. Men tað er ikki neyðugt at standa einsamøll. Kvinn- urnar í Norðoyggjum eiga sítt egna felag. Klaksvíkar Húsmøðrafelag, sum er til reiðar at taka upp tey mál, sum rørast í okkum. Aðalfundur felagsins verður 24. februar í Bøgøtu 3 og tikið verður í móti upp- skotum til viðgerðar á fund- inum. Vælsignaðar kvinnur, haldið tykkum ikki aftur, tí ikki verður nevnt á fundin- um, hvør, ið sent hevur. Ongi mál eru ov stór og ongi ov smá til, at vit kunnu taka tey upp og saman við- gera tey og um neyðugt fara víðari við málunum. Tað besta, vit kunnu gera við trupulleikar, er at loysa teir. Tað besta, vit kunnu gera við skeivleikar, er at rætta teir. Klaksvíkar Húsmøðrafelag Tórshavnarøkið sýgur til sín Fólkatalið í Føroyum vaks við 583 fólkum í fjør, og av teimum fór Tórshavnarøki avstað við 63 prosentum. Til sammetingar kann sigast, at fólkatalið í Tórshavn- arøkinum bara svarar til ein góðan triðing av Føroya fólki. Hans Pauli Strøm, sosiologur á Hagstovu Føroya, sigur, at gongdin staðfestir tendensin, sum verið hevur, við at útjaðarin missir fólkið og miðstaðarøkið far tað aftur SVEINUR TRÓNDARSON útjaðarin fær ikki so stóran lut í fólkavøkstrinum, sum miðstaðarøkið fær tað. Tað er niðurstøðan ein kann gera sær, tá hugt verð- ur eftir talvuni yvir fólka- talsbroytingarnar í Føroyum í 1999. Fólkatalið veksur Fimta árið á rað vaks fólka- talið í Frøoyum í fjør, og við árslok 1999 vóru vit ikki færri enn 45.389 føroyingar. Tá vit byrjaðu upp á 1999 vóru vit 44.806 fólk her á landi, so talan er um ein vøkstur upp á 583 fólk. Vøksturin er settur soleið- is saman, at tað eru flutt 365 fólk til Føroya, meðan burð- aravlopið var upp á 218. Sum nevnt aðrastaðni í blaðnum, er hetta lægsta burðaravlop síðani 1905. Hans Pauli Strøm, sigur aðrastaðni í blaðnum, at lága burðartalið ikki er kata- strofalt, men kortini er tað hugvekjandi, at burðarav- lopið er so lágt, sum tað er nú. Høvuðsstaðurin dregur Sum sagt omanfyri var nett- oflytingin til Føroya í fjør upp á 365 fólk. Av hesum 365 valdu heili 266 fólk at seta búgv í Tórs- havnarøkinum! Hetta svarar til 73 prosent av nettoflytingini og lutfals- liga er tað ein nógv størri partur enn fólkatalið í Havn gevur rætt til, um vit kunnu siga tað so, tí í Havn býr »bert« ein góður triðingur av Føroya fólki, ella meira nágreinligt, 36 prosent, og tí er tað serliga tankavekj- andi. Hyggja vit so at burðar- avlopinum, so fáa landsins kosnu menn enn størri ors- øk at ógvast, tí knappliga helvtin av burðaravlopinum liggur í Havn. Sagt við tølum var burð- aravlopið 218 í fjør og av teimum eru tey 104 í Havn. Hesi tøl siga so mikið sum, at tað er miðstaðarøk- ið, sum dregur tilflytararnar til sín. Fara eftir avbjóðingunum Tá vit nú hava staðfest, at meginparturin av teimum, sum flyta til Føroya velja, at seta seg niður í Tórshavn- arøkinum, so kunnu vit eis- ini royna at staðfesta eina orsøk til at so er. Tá fólk flyta av landinum, ella fluttu, er tað antin fyri at fáa sær eina útbúgvin ella fyri at víðariútbúgva seg. Tá tey flyta aftur til Før- oya vilja tey tí fegin gera nýtslu av útbúgvingini, og tí enda tey flestu í og um- kring Havnina, har tær flestu avbjóðingarnar liggja. Hans Pauli Strøm sigur, at ein onnur orsøk er eisini, at tað er lættari at fáa nýggj- ar avbjóðingar í Havn, og at tað eisini spælir inn tá fólk velja sær bústað. – Útboðið av arbeiðs- plássum í teimum smærru plássunum er ov einstáttað til, at fólk við hægri útbúgv- ingum flyta til pláss uttan- fyri Tórhshavnar øki, sigur Hans Pauli. Og ein orsøk til hetta er, at dynamikkurin í smærru økjunum er ov lítil til at fáa tey vælútbúgvnu fólkini út aftur, heldur Hans Pauli. – Tak til dømis Sumba. Bara tí, at sumbingar hava fingið tunnil merkir ikki, at teir gerast partur av fram- gongdini. Framdriftin í Suð- uroynni er ov lítil til, at tað munar nakað, sigur Hans Pauli. Klaksvíkin á veg fram Fara vit í hin partin av landinum, so síggja vit, at tað beint øvugta er við at henda. Gongd er í fiskivinnuni og her eru klaksvíkingar frammalaga. Tað merkir býin á meiri enn hátt, tí um- framt vinnuliga at vera væl fyri, er Klaksvík eisini væl fyri kulturelt og sosialt. – Demografiskt kunnu vit ikki siga, at Klaksvík er út- jaðari, tí býurin er væl við nú í menningini, sigur Hans Pauli. – Og taka vit og saman- bera gondina í Hvannasundi við gongdina í Sumba, so síggja vit, at gongdin har norðuri er beint øvugta av í Sumba. Høgt burðartal og fleiri tilflytarar enn fráflyt- arar og tað er tí at fram- gongdin í Klaksvíkarøkin- um klárar at hála restina av økinum við sær, sigur Hans Pauli Strøm. Við hesum kunnu vit siga, at Klaksvíkin er vorðið eitt lokalt miðstaðarøkið í Norðoyggjum og hetta økið hevur klárað at fingið part í menningini av samfelagn- um soleiðis, at fólk flytir aftur til økið. Ekstremini tíðiligari Samanlagda niðurstøðan vit kunnu gera okkum burtur úr talvuni í Hagtíðindum er, at miðstaðarøkini í landinum hava størstu framgongdina, meðan útjaðarin er við svið- usoð. – Sandoyggin, Suður- oyggin og Vágoyggin vaksa ikki á leið so skjótt, sum eitt nú høvuðsstaðarøkið og Klaksvíksøkið, og orsøkin til tað er ikki ókend. Í teimum økjunum er so at siga bara fiskivinna, og hon orkar ikki at draga meira við sær enn hon ger í løtuni. Skal hetta broytast, so má annað virksemi eisini koma í hesum økjunum, sigur Hans Pauli Strøm, sum vísír á, at fyri tað at eitt lemma- virkið er í Vági, so gevur hetta ikki so nógv arbeiðs- pláss at tað kann halda eina heila oyggj gangandi. – Sjálvandi er tað á rættari leið, men tað er ikki nóg mikið. Hvat skal gerast er ein politiskur spurningur, og tað mugu politikkararnir taka sær av at loysa. Ein møguleiki er at gera økisútlíkningar skipanir. Ein annar er at geva útjað- aravirkseminum fyrimun, fíggjarliga ella á annan hátt, men alt hetta skal viðgerast politiskt áðrenn nakað kann verða sett í verk, sigur Hans Pauli. – Men sum støðan er í útjaðaranum í løtuni, so er veruleikin tann, at ekstrem- ini koma alsamt týðuligari til sjóndar við tað, at mið- staðarøkini draga meira og meira til sín, meðan útjað- arin dragnar alsamt meir, sigur Hans Pauli Strøm at enda. Fólkatalið í Føroyum vaks við 583 fólkum í fjør, so nú eru vit 45.389 ... Sosialurin - 311820 NÓGV N GV NÝTT TT HEIM- HEIM- KOMI KOMIÐ Buksur Buksur 248. 248.- Blusa 348. Blusa 348.- Svart, army Svart, army ella violett ella violett Le Leðurjakki urjakki Svartur, lj Svartur, ljósur sur 2.199. 2.199.- 29 29 ê Tr—ndar- g¿tu tel. 31 82 00 ella 21 81 99 Buksur 248.- Blusa 348.- Svart, army ella violett Leðurjakki Svartur, ljósur 2.199.- NÓGV NÝTT HEIM- KOMIÐ