mikudagur 9. mai 2007síða 7

7 tíðindi Nr. 88 - 9. mai 2007 Verður sammett við fólkatalið, gevur býtið av tingsessum útjaðar­ anum fyrimun fram um meginøkið. Størstu ójavnarnir eru í Sand­oyar og Suð­ urstreymoyar vald­ømum. Hagtíðindi Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Tað er bert einaferð hent, at ting­mannatalið og­ fólkatalið hava verið púra samsvarandi. Hetta var aftan á løg­ting­s­ valið í 1943, tá ting­manna­ talið var 25. Í øllum hinum 23 løg­ting­svalunum, sum verið hava síðani 1924, tá skipanin við eykavaldum kom í, hava skeivleikar ver­ ið, sig­ur Hag­stovan á heima­ síðu sínari. Stovnurin hevur g­jørt eitt yvirlit yvir býtið av ting­ses­ sum í ymsu valdømunum, í mun til fólkatalið. Sag­t verður, at nú orðaskifti aftur hevur tikið seg­ upp um, at Føroyar skulu vera eitt valdømi, er áhug­avert at g­era upp, hvussu væl ting­­ sessirnir í roynd og­ veru eru býttir millum valdømini sammett við fólkatalið. Verri eftir 1978 ­ Fólkatalið er ikki bara broytt nóg­v í tølum, eisini er lutfalslig­a býtið millum valdømini nóg­v broytt. Mest eyðsýnda broyting­in er miðsavning­in, har Suður­ streymoyar valdømi g­erst alt størri partur av heildini. Hetta rákið er alla tíðina, men tók serlig­ dik á seg­ aft­ an á kríg­g­ið og­ fram til sjey­ tiárini. Tað sæst eisini, at tað mesta av hesi miðsavn­ ing­ er farið burturav partin­ um hjá Suðuroyar valdømi, har minking­in upp á seg­ hevur verið størst, sig­ur Hag­stovan á heimasíðuni. Hag­stovan hevur eisini g­jørt upp býtið av ting­sess­ um upp á valdømini, og­ hen­ da myndin er meira ófriðar­ lig­. Áðrenn 1978 sveig­g­jaði umboðanin bæði uppum og­ niðurum tað lutfalslig­a fól­ katalið, so í long­dini g­jørd­ ist býtið av ting­sessum yvir­ høvur rættilig­a beint. Men aftan á 1978 hava skeivleik­ arnir í hvørjum einstøkum valdømi næstan altíð vent sama veg­, so skeivleikarnir ikki long­ur verða útjavnaðir sum tíðin g­ong­ur. Javning við ey­kavaldum Spurt verður eisini, hvussu væl ting­sessirnir eru býttir. Og­ har sig­ur Hag­stovan, at uppg­erðin er ikki heilt so líkatil, tí bert talið á umdøm­ isvaldum lig­g­ur fast. Eyka­ valdir ting­limir kunnu fella á ymis valdømi, og­ talið kann eisini skifta. Yvirhøvur er valskipanin soleiðis, at tann lutfalslig­i ójavnin í umdømisvaldum verður javnaður nakað aftur við eykalimunum. Bert einaferð er tað komið fyri, at ting­­ mannatalið og­ fólkatalið hava verið púra samsvarandi. Hetta var til løg­ting­svalið í 1943, tá ting­mannatalið var 25. Í øllum hinum 23 løg­­ ting­svalunum, sum verið hava síðani 1924, tá skipan­ in við eykavaldum kom í, hava skeivleikar verið. Vága valdømi rættast Myndin vísir g­reitt, at síð­ ani 1978 tá núg­aldandi val­ lóg­ kom í g­ildi, hava Norð­ uroyg­g­jar og­ sunnanfjørðs­ valdømini havt fyrimun, meðan meg­inøkið hevur verið undirumboðað. Vág­a valdømi hevur hinveg­in havt lutfalslig­a rætta umboð­ an á ting­i síðani líka síðan 1966. Meðan nettoskeivleikin eftir vallóg­ini frá 1924 til­ samans bert kom upp á 11 sessir eftir 15 løg­ting­svalum, er nettoskeivleikin eftir g­aldandi vallóg­ komin upp á 17 sessir eftir bert 9 løg­­ ting­svalum. Snýta ikki Tey seinastu trý árini eru 117 partafeløg­ farin í sjálvbodna avtøku, men landsstýrismaðurin í fíg­g­jarmálum heldur ikki, at fólk hava g­jørt tað fyri at sleppa undan at g­jalda skatt av vinning­sbýti. Høg­ni Hoydal, formaður í Tjóðveldisflokkinum, heldur harafturímóti, at høvdu øll tøl komið á borðið, høvdu løg­ting­sfólk ásannað, at hol eru, sum mug­u typpast. Bárður Nielsen er sambært Útvarpinum samdur við honum, men sig­ur, at uppg­ávan er arbeiðskrevjandi. VÍS til Føroya Íslendska tryg­g­ing­arfelag­ið Vátryg­g­ing­afélag­ Íslands, vanlig­a nevnt VÍS, hevur g­jørt av at stovna eina deild í Føroyum, so skjótt tey formlig­u viðurskiftini eru í lag­i, skrivar Dimmalætting­. Høg­ni í Stórustovu, sum verður leiðari á føroysku deildini hjá VÍS, sig­ur vð blaðið, at tey bíða eftir, at Løg­ting­ið skal avg­reiða lóg­aruppskotið um tryg­g­ing­ í Føoryum. Í fyrstu atløg­u fara ætlandi umleið fimm fólk at arbeiða á føroysku deildini hjá VÍS. Meginøkið und­irumboðað á tingi Hóast avleiðingin av einum vald­ømi helst er, at fleiri kvinnur koma inn, so setir tað eisini størri krøv til floksap­p­aratini at fáa kvinnurnar fram. Het­ ta sigur Kári á Rógvu, formaður í Javnstøðunevnd­ini Javnstøða Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Verða Føroyar eitt valdømi, verða eisini fleiri kvinnur valdar á ting­. Hetta hevur mang­an verið ført fram í javnstøðuprátinum. Ein orsøk til hetta er, at fólk í útjaðaranum eisini fáa møg­uleika at atkvøða fyri teimum sterku kvinnulig­u valevnunum, og­ at hesar soleiðis fáa eitt størri atkvøðug­rundarlag­. Aðrar loy­snir eru Kári á Róg­vu, formaður í Javnstøðunevndini sig­ur við Sosialin, at eitt valdømi g­ivið er ein bati fyri javn­ støðuna. ­ Men, um endamálið skuldi verið meira javn­ støða, so hevur Javnstøðu­ nevndin víst á í øllum før­ um tvær aðrar loysnir, sum kunnu útjavna kynsbýtið í ting­inum, sig­ur Kári á Róg­­ vu. Hann sig­ur seg­ vóna, at ting­ið tekur hesi bæði upp­ skotini við, um ætlanir kort­ ini eru um at broyta vallóg­­ ina. Uppskotini snúg­va seg­ um at fáa meiri javnstøðu í sambandi við uppstilling­ina. Annað g­ong­ur uppá, at býta listaatkvøðurnar út á undir­ umboðaða kynið, fyri á tann hátt at hála tað long­ur upp á listan. ­ Hetta eru atkvøður, sum flokkurin kortini hevði fing­­ ið, men sum undirumboðaða kynið tá fær g­ag­n av, sig­ur hann. Javnstøðunevndin heldur eisini, at tað hevði verið rætt, um javnstøða var á øllum uppstilling­arlist­ unum, og­ allarbest, um teir eisini vóru raðfestir, sum vit kenna tað úr øðrum Norðurlondum. Veik floksapparat Formaðurin í Javnstøðu­ nevndini leg­g­ur stóran dent á, at við einum valdømi verða krøvini til floksappa­ ratini nóg­v herd. ­ Sum er, eru floksappara­ tini heldur veik. Nú er vandi fyri, at tey sterku, sum hava miðlatekki, ráð og­ tíð at fø­ ra valstríð, verða tey somu, sum verða vald. Flokkarnir hava ikki fyrireikað seg­ til hetta øðrvísi valstríðið, sum millum annað krevur, at teir g­era uppstilling­arlistar, sum bæði taka lokal atlit, og­ hug­­ sa um kyns­ og­ aldursbýtið. Nú er vandi fyri at kvinnur­ nar fara at halda seg­ aftur, eisini í flokkunum, tí peng­ar og­ orka verður nýtt til at fáa sterku menninar fram. Tí hevði tað verið uppaftur meira upplag­t at havt rað­ festar listar nú, sig­ur Kári á Róg­vu, sum eisini heldur at flokkarnir nú áttu at g­jørt nóg­v meira við at fyrireika kvinnurnar til valstríð. Veljaraatferðin broy­tist Kári á Róg­vu sig­ur seg­ ann­ ars harmast um, at hendan kollveltandi broyting­in í politiska landslag­num verð­ ur framd so knapplig­a. ­ Uppstilling­ eig­ur at fara fram í g­óðari tíð, og­ eitt val­ stríð eig­ur at vera væl fyri­ reikað. Hetta er ikki minst g­aldandi fyri kvinnurnar, sum kanska ikki hava so drúg­var royndir við at selja seg­ sjálvar, sig­ur Kári á Róg­vu. ­ Broyting­in er somikið stór, at hon átti at verið framd fyrr í valskeiðinum. Og­ enn einaferð eru vit vit­ ni til, at ong­in veljari verður spurdur, sig­ur hann, og­ vísir á, at veljarin eisini broytir veljaraatferð, tá skipanin broytist. ­ Nú er eisini vandi fyri, at summi verða uppaftur meira lokal, tí tey savna seg­ um eitt valevni, sum veljarin kanska ikki er so samdur við idéolog­iskt, sig­ur Kári á Róg­vu. Kortini sig­ur hann, at tað g­óða við einum valdømi er, at vit nú sleppa undan hesum løg­na við at størsti flokkur ikki fær flest umboð. Talvan her vísir, hvussu nógvar tingsessir hvør valdømið fekk ov nógv/lítið, um tingmanningin varð býtt eftir fólkatali Eitt vald­ømi bati fyri javnstøðuna Kári á Rógvu, formaður í Javnstøðunevndini