mikudagur 21. mars 2001síða 2

Nr. 56 - 21. mars 2001 3 2 Nr. 56 - 21. mars 2001 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Marjun Dalsgaard marjun@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo John Johannessen john@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Mentan: Birgir Kruse birgir@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Útgevari/uppseting: Sp/f Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Fjølmiðlar og onnur fokusera framvegis uppá heldur løgnu diskussiónina um undirgrundina, har Dansk Folkeparti og Ekstra Bladet eru sloppin at seta dagskránna á tí støði, ið hesi bæði eru von at leggja. Serliga verður tosað um ognarrætt. Ognarætturin er eitt rættiliga irrelevant hugtak í undirgrundardiskussiónini, tí man rennir seg altíð fastan í definitiónsspurningar. Hugtøkini av týdningi eru yvirvaldsrættur og dispositións- rættur. Yvirvaldsrætturin yvir undirgrundini og øllum øðrum í Føroyum er danskur undir Heimastýris- skipanini, men kann man kalla tað ognarrætt? Er tað ognarrættur at hava yvirvaldsrætt yvir undir- grundini uttan nakrantíð at kunna disponera yvir tí, sum er í henni ella avgera, hvør skal útvinna? Neyvan. Er tað ognarrættur at kunna disponera frítt yvir undirgrundini til allar ævir og avgera, hvør skal útvinna og hvussu nógv hesir skulu gjalda í skatti til føroyska landskassan, men ikki hava yvirvaldsrættin? Hetta er ivaleyst nærri ognarrætti enn við yvirvaldsrættinum, men man vil altíð fáa eina akademiska diskussión uttan praktiskan týdning, um hettar er veruligur ognar- rættur. Ognarrættur er eitt hugtak, sum er malplacerað í hesari debattini, tí tað vil altíð enda við pro- blematiskum definitiónsdiskussiónum. Danir vilja ongantíð svara greitt um ognarrætt, tí at teir vilja ikki váða at siga nakað, sum kann seta spurnartekin við “højhedsretten” og grundlógina. Fjølmiðlar og Dansk Folkeparti hava tíverri ten- dens til at tosa um ognarrætt sum um talan er um vanligt keyp og sølu. At danir eiga oljuna, sum danskar keldur eru endurgivnar fyri at siga, er ikki rætt. Onkur kann argumentera fyri, at danir gjøgnum sín yvirvaldsrætt eiga klettarnar, ið oljan spríkir úr, men oljuna eiga teir ongantíð, tí dispositións- rættin hevur føroyska heimastýrið. Løgið er, at eingin dregur paralellar millum kongsjørðina og undirgrundina. Kongsjørðin bleiv yvirtikin í trýssunum. Danir hava yvirvalds- rættin yvir kongsjørðini akkurát sum við undirgrundini og øllum øðrum, men eingin gong- ur og setur spurningar við, um danskarar eiga jørðina - sammetast við undirgrundina ella seyð- in -sammetast við oljuna. Her eru allir føroyingar á einum máli, og eingin munur átti prinsipielt at verið á undirgrundini og kongsjørðini. DAGSINS MEINING Sosialurin Undirgrundin NØVN Í VIKUNI Eitt kært minni um Arnhild Sivertsen, við Gjógv 3. febr. 2001 varð hon kallað heim til Harran. Arnhild varð fødd 29. okt. 1931, dóttur Mariannu og Petur Joensen, við Gjógv. Abbi hennara var Petur Chr. Joensen og omman var Henrietta Joensen, við Gjógv. Petur Chr. Joensen hevði handilin og postin við Gjógv, og tá ið hann doyði, tók pápi Arnhild, Petur Joensen, á seg handil- in og postin og hevði hann líka til hann doyði í 1985. Eftir tað tók Arnhild alt upp á seg, til handilin læt aftur fyri nøkrum árum síðan. Hon hevði eisini postin, sum er eitt ábyrgdarfult arbeiði. Gekk hvønn dag í hvørt hús í bygdini við posti og hetta gjørdi hon til fullnar. Arnhild giftist við Sofus Sivertsen frá Gjógv og tey fingu tveir dreingir, Petur Meinhard og Kristjan Andrass. Arnhild misti mannin í 1976, og tá vóru teir smádreingir. So ábyrgdin var stór. Nógv var at gera við hoyggi, velta eplir og síðan seyðurin o.s.fr. Arnhild misti mammu sína, tá hon var í 2–3 ára aldri og tá var fastir henn- ara Alexandra um 20 ára aldur og tók sær av henni har í húsinum. Alexandra og Ólafur Guðmundsson giftust 6. apríl 1968. Alexandra doyði 1. august 1977. Síðan eg kom at kenna Arnhild fyri uml. 15 árum síðan hevur ein hjartaligur fe- lagsskapur verið knýttur millum okkum báðar. Minnist fyrstu ferð, tá eg saman við Ólafur Guð- mundsson kom inn til Arn- hild og húski, tann kær- leikshitan ein merkti og blíðskapur, ja, soleiðis hevur tað verið øll hesi árini, líkamikið nær tú kom til Gjáar. Vit báðar vóru góðar við hvørja aðra og kundu altíð hjálpast at við ymiskum eisini, tá hon vitjaði í Havnini. Tað, sum gleddi Arnhild mest av øllum var ommu- dótturin, sum Kristjan Andrass og Britta svigar- dótturin eiga, sum nú er skjótt hálvtannað ár. Tey búgva í Danmark. Ja, saknurin er stórur hjá okkum øllum, sum varða av, og tað verður tómligt at koma til Gjáar og eingin Arnhild er. Harrin verði við tykkum og hjá tykkum, Pet- ur Meinhardi og Kristjan Andrassi. Friður verði við minn- inum um Arnhild. Anna Oluffa Sloan Tøkk Hjartaliga takka vit øllum, sum sýndu samkenslu og hjálpsemi, tá okkara elskaða mamma, vermamma og omma Fríðbjørg Jacobsen Sørvágur so brádliga fór frá okkum.Tøkk fyri alla ta góðu hjálp vit fingu til jarðarferðina og ervið.Tøkk fyri blómur, kransar og gávur til Sørvágs Kirkju.Tøkk til berarar, sangarar og kirkjutænarar og til David Johannesen, prest, fyri troystarrík orð í kirkjuni. At enda ein hjartans tøkk til tykkum øll, sum fylgdu mammu okkara til hennara seinasta hvíldarstað. Familjunnar vegna Børnini Sjónleikurin “Eitur nakað land weekend” er bara sýndur einaferð og tað var seinasta leygarkvøld. Sunnudagin var ein av leikarunum Kristina Han- sen, so óheppin, at tá hon skuldu lyfta dóttrina, at hon fekk eitt hald í ryggin. Hon kom undir læknahond og tá blaðið fór til prentingar í dag, var enn ikki greitt nær leikurin verður uppaftur tikin. je Hald steðgar sjónleiki Kristina Hansen Á tingfundinum í gjár varð álitið um nýggja barsilsskipan lagt fram BARSILSLØN Turið Kjølbro Vinnunevndin hjá løgting- inum er loksins liðug við at viðgera uppskotið um nýggja barsilsskipan. Á tingfundinum í gjár varð álitið um nýggja barsils- skipan lagt fram og onnur viðgerð av uppskotinum verður helst hósdagin. Uppskotið um nýggja barsilsskipan hevur ligið í vinnunevndini í tveir mán- aðir. Orsøkin til, at tað hevur tikið so langa tíð, er, at lutvíst hava nógv stór mál verið fyri í nevndini og lutvíst hevur uppskotið kravt eina neyvari viðgerð, enn upprunaliga roknað varð við. Formaðurin í vinnunevndini, Heini O. Heinesen, segði í samrøðu við blaðið fyri tveimum vikum síðani, at uppskotið var ikki nóg væl úr hondum greitt úr Vinnumálastýr- inum. Hesi orð hevur hann kortini ikki hug at end- urtaka, nú vit aftur hava hitt hann á máli um uppskotið. – Vinnumálastýrið hevur ein dugnaligan løgfrøðing. Hinvegin er uppskotið ógvuliga tekniskt og umfatandi, og tá ið vit bara hava fund eina ferð um vikuna, kann tað ikki avgreiðast skjótari, sigur Heini O. Heinesen. Tað er ein samd nevnd, sum skrivar undir álitið um nýggja barsilsskipan. For- maðurin í vinnunevndini sigur, at álitið er í høv- uðsheitum í tráð við upp- runauppskotið. Onkur grein hevur kortini voldað trupulleikar, eitt nú grein 11 í uppskotinum, sum sig- ur, at rætturin til barsils- pening er treytaður av, at móttakarin í minst seks mánaðir innan teir síðstu 12 mánaðirnar áðrenn frá- verutíðarskeiðið hevur havt so mikið av arbeiði, at inn- tøkan í hesum tíðarskeiði hevur verið 10 prosent av lønini sambært sáttmála millum Føroya Arbeiðs- gevara og Føroya Arbeið- arafelag. – Ætlanin hjá nevndini var at strika hesa greinina. So verður ikki, ístaðin hava vit strikað markið niður- eftir, sigur Heini O. Heine- sen. Eftir ætlan fær nýggja barsilsskipanin gildi frá 1. juni. Síðani uppskotið varð lagt fyri tingið 21. des. í fjør, er Vinnumálastýrið í samráð við Arbeiðsloysis- tryggingina, sum skal um- sita skipanina, komin eftir, at innkrevjingarskipanin kann gerast einfaldari og minni arbeiðskrevjandi enn roknað varð við av fyrstan tíð. Sjúkra- systra- felagið nýggja nevnd FAKFELAG Turið Kjølbro Nýggj nevnd og nýggj forkvinna hava tikið við leiðsluni í Sjúkrasystrafelag Føroya. Jana Dals- gaard er vorðin for- kvinna. Í grein í blað- num í gjár er eitt navn komið skeivt fyri. Nevndin í felag- num er hendan. Jana Dalsgaard, Óluva Lómstein, næstfor- kvinna, Anna Maria Simonsen, Æna Reinert, Hervør Eid- esgaard, Turið Zacha- riasen og Elsa Vest, nevndarlimir, og Anna Samuelsen, eykalimur. Í dag eru tríggir mánaðir síðani landsstýrismaðurin í vinnumálum legði uppskot um nýggja barsilsskipan fyri tingið. Fyrsta viðgerð var í januar og onnur viðgerð verður í vikuni, helst longu í morgin. Myndin er tilvildarliga vald Allan mánadagin bíðaði Føroya Peda- gogfelag eftir svari uppá fyrispurning um, hvørjir kommu- nalir felagsskapir eru góðkendir av lands- stýrinum. – Tað tykist sum lógardeildin ber seg undan at svara, sigur Carita Björklund, forkvinna í Føroya Pedagogfelag SAMRÁÐINGAR- RÆTTUR Turið Kjølbro Føroya Pedagogfelag er ikki sinnað at bíða longur. Hendir einki nýtt í málinum um, hvør skal samráðast við felagið um nýggjan sáttmála fyri teir 500 limirnar, sum arbeiða á dagstovnum, vøggustovum, frítíðarskúlum og sum dag- leiðarar, ger felagið bart. Og felagið tekur ikki glað- beint av innbjóðingini frá Føroya Kommunala Ar- beiðsgevarafelag um at koma til samráðingar, tí felagið ivast stórliga í, um allar kommunurnar eru umboðarar í felagsskapinum. Allan mánadagin bíðaði felagið eftir svari uppá fyrispurn- ing um, hvørjir kommun- alir felagsskapir eru góð- kendir av landsstýrinum, men einki svar kom. – Tað tykist sum lógar- deildin ber seg undan at svara, sigur Carita Björk- lund, forkvinna í Føroya Pedagogfelag. Hóast Føroya Kommu- nala Arbeiðsgevarafelag í innbjóðingini sigur seg umboðað føroysku komm- unurnar, reisir Pedagog- felagið ivaspurningin. – Vit kunnu vísa á, at fleiri dagstovnar eru, har kommunan ikki er við í nøkrum kommunalum fe- lagsskapi. Tískil hevur hesin felagsskapurin ikki heimild at samráðast teirra vegna. Annað er, at ein triðingurin av dagstovnun- um eru sjálvsognarstovnar, sum hava sjálvstøðuga nevnd. Og tað ger støðuna upp aftur meiri fløkta. Allir limir sama sáttmála Hóast forkvinnan í Peda- gogfelagnum áður hevur sagt, at felagið als einki hevur ímóti at samráðast við kommunurnar, dugir hon at síggja fleiri fyri- munir í, at tað er Fíggjar- málastýrið, sum situr hinu- megin borðið, tá samráðast skal. – Kjarnan í stríðnum hjá okkum er, at allir okkara limir fáa sama sáttmála, og at vit ikki brúka óneyðuga tíð uppá samráðingarnar, endurtaka krøv og grund- gevingar og so framvegis. Kommunurnar hava ikki ein felagsskap, sum um- boðar allar kommunurnar, tí er frægast at samráðast við Fíggjarmálastýrið, sig- ur forkvinnan, sum vísir á orðini hjá Helenu Dam á Neystabø, fyrrverandi landsstýriskvinnu, ið á tingi hevur sagt, at tað er Fíggj- armálastýrið felagið skal samráðast við júst orsakað av hesum. – Hinvegin er ein loysn, at ein góðkendur felags- skapur saman við Fíggjar- málastýrinum samráðst við okkum, tí uttan mun til hvat, skal Fíggjarmála- stýrið góðkenna sáttmálan. Tá ið vit samráðast um serstovnaøkið í Fíggjar- málastýrinum, er Almanna- og heilsumálastýrið eisini umboðað. Tí er tað natúr- ligt, at ein góðkendur kommunalur felagskapur er umboðaður, tá ið vit sam- ráðast um dagstovnaøkið. Krøvini hjá okkum eru generell krøv um longri frítíð, styttri arbeiðstíð og annað. Og eg seti spurnar- tekin við, um kommun- urnar skulu taka støðu til hetta, sigur Carita Björk- lund. Tiltøk? Føroya Pedagogfelag hevur líka síðani dagstovnalógin var fyri á tingi í fjør, hildið seg til orðini hjá Helenu Dam á Neystabø um, at Fíggjarmálastýrið er sam- ráðingarpartnarin hjá Peda- gogfelagnum. Løgmaður vísti í samrøðu í blaðnum í síðstu viku á, at lógarinnar bókstavur gongur fram um, tað sum verður sagt á tingi. – Løgfrøðingurin hjá okkum er ikki samdur við løgmanni í tí, sigur Carita Björklund. Føroya Pedagogfelag fer inn í triðju viku í dag, har knúturin um samráðingar- rættin ikki er loystur. Tolið er uppi, og nevndin er ikki sinnað at bíða longur. Hin- vegin vil forkvinnan í felagnum ikki siga, hvørji stig felagið tekur, um einki nýtt hendir í málinum. – Vit hava ongan sátt- mála, ongar samráðingar eru byrjaðar enn, so vit hava møguleikan at gera tiltøk. Ting kunnu henda alla tíðina, sigur Carita Björklund. Hendir einki, er ikki óhugsandi, at felagið setir tiltøk í verk. Arbeiðssteðg- ur hevur verið nevndur, og tað hevði merkt, at 500 pedagogar leggja arbeiðið niður og fara heim... Barsilsskipanin loksins fyri tingið aftur Tolið hjá pedagogum uppi – Kjarnan í stríðnum hjá okkum er, at allir okkara limir fáa sama sáttmála, sigur Carita Björklund, forkvinna í Føroya Pedagogfelag