mikudagur 21. mars 2001síða 7

Nr. 56 - 21. mars 2001 13 12 Nr. 56 - 21. mars 2001 Bergur Hanusson, djóralækni Heri Joensen, prestur Heri Krage- steen, sálar- frøðingur Ingi Højgaard, løgfrøðingur Jens Andre- assen, lækni Jóhanna á Tjaldrafløtti, føðslu/húsar- haldsfrøðingur Jón Klein Olsen, politistur Jón Krage- steen. Ferðslu- trygd Julianna Næs, pedagogur Sjúrður Johannesen, sosialráðgevi Turid Thom- sen, lestrarveg- leiðari Marius Staksberg, málfrøðingur TIT SPYRJA VIT SVARA DJÓRALÆKNIN Ov nógv kraftfóður óhepnar fylgjur Hjá øllum, sum hava seyð, er spurningurin um heima- seyð eitt afturvendandi kjakevni. Nógv vilja hava seyðin heima um veturin, sjálvsagt tí at tey meina at gera væl við seyðin. Hin- vegin eru tey mong, sum halda, at hetta er at gera seyðinum eina bjarnartæn- astu. Tey vísa á, at seyður er skaptur til at klára seg úti um veturin, og stúrt verður fyri, at við at hava seyðin heima um veturin, verður hann meiri og meiri for- vandur og erkvisin. Sum ein bóndi norðanfyri seyði í Sosialinum herfyri »Heimaseyðurin er so for- vandur, at hann tímir ikki so frægt sum at skava í kav- anum«. Avleiðingin av tí er, at hann klárar seg verri og verri úti og at hann tí at enda als ikki klárar seg í haganum, men noyðist at vera heima. Hevur djóra- læknin nakra meining um hetta? Ullin á føroyskum seyði er tiltikin góð. Summi halda, at eginleikarnir í ull- ini broytast – til tað verra skilst – av at seyðurin er so nógv heima? Hevur djóra- læknin nakrar royndir av tí? Tað eru eisini tey, sum halda uppá, at teir trupul- leikar, sum eru av seyði, eitt nú í lembing, teir eru bara av heimaseyðinum ímeðan hagaseyðurin klárar seg nógv betur? Er hetta so? Tann føroyski seyðurin hev- ur, síðani hann kom til hetta landið, lagað seg til umstøðurnar, sum her eru. Hetta hevur ført við sær, at seyðurin bjargar sær væl í haganum, eisini um vetur- in. Mark er tó fyri, hvussu lítið seyður kann klára seg við. Hann má hava nakað at bíta, og veðrið hevur sjálvandi eisini ávirkan á, um seyðurin hórar undan. Vit síggja, serliga frá eldri tíðum, tá allur seyðurin gekk úti alt árið, at fellisár vóru. Sovorðnar vetrar er lítið at ivast í, at seyðurin hevur nógv betur av at standa inni, ella at hann hevur møguleikan at ganga út og inn og at givið verður hoyggj, so hann ikki missir jótrið. Hinvegin eigur at vera ansað eftir, at ikki verður gjørt ov gott við seyðin. Royndirnar eru, at um seyðurin fær ov nógv av kraftfóðri, kann hetta hava óhepnar fylgjur við sær. Vandin fyri, at ærnar verða raktar av ávísum sjúkum, er størri. Nevnast kunnu mjólkarfepur og júgur- bruni. Men verður farið fram við skili og seyðurin fær, fyrst og fremst gott hoyggj og nakað av kraft- fóðri aftrat, so er ivaleyst, at fyrimunir eru við at hava seyðin inni um veturin. Dygdin á ullini kann broytast, tá seyðurin stend- ur inni. Hinvegin eru hetta ikki broytingar, sum standa við, ella sum arvast til lombini undan óm, sum standa inni. Vandin fyri, at trupulleikar kunnu stinga seg upp í samband við lembing, er størri hjá óm, sum eru heima og sum eru í ov góðum holdum, enn hjá hagaseyði. LØGREGLAN Skavið kavan av Nú kavi liggur, síggjast nógvir bilar í ferðsluni, í øllum førum í Havn, koyra á vegnum, uttan at kavin er skavaður av bilinum. Á onkrum bili eg havi sæð er bert eitt lítið hol á forrútin- um, soleiðis at førarin sær eitt evarska lítið sindur fram, men hvørki aftur ella til síðuna. Hetta er púra á- byrgdarleyst eftir mínum tykki. Hvat kann løgreglan gera við slíkar førarar, ella hvat kunnu vit, sum ferðast í ferðsluni hvønn dag og eru í vanda, tá ið slíkir før- arar eru á vegnum, gera? Vit geva spyrjaranum full- komiliga rætt. Tað er á- byrgdarleyst av bilførarum at seta seg við rættið í ein- um bili og koyra, uttan at hava frítt útsýni til allar síður. Áðrenn farið verður við bili, skal kavi, ísur ella døgg, ið er lagstur á bilrút- arnar, burturbeinast. Sambært § 4 stk. 1 í ferðslulógini skal eitthvørt akfar vera soleiðis útgjørt og hildið í tílíkum standi, at tað kann nýtast uttan ó- neyðugan vanda og ónáðir hjá øðrum. Politiið hevur ákært fleiri bilførarar, sum ikki hava gjørt hetta. Í slíkum føri, har bert eitt lítið »hol« er í kavanum á forrútinum, kann politiið leggja spurn- ingin fyri rættin um frá- døming av koyrikortinum. Tað, sum spyrjarin og ein og hvør kann gera í slíkum føri, sum hava rætta ferðsluhugburðin, er evt. at tosa við fólk og fáa tey at skilja, hvussu ábyrgdarleys henda koyring er. Eisini er neyðugt at ansa sær fyri slíkum bilførarum og ann- ars at boða politinum frá. Í Hetlandi verður fylgt væl við, hvussu føroyingar fyrireika seg til eina komandi oljuvinnu, og tað er eingin loyna, at het- lendingar fegnir síggja, at føroysk olja verður flutt til risa- stóra oljuterminalin í Sullom Voe heldur enn at verða flutt til lands í Føroyum OLJUSAMVINNA Jan Müller Nú um dagarnar vitjaði ein av teimum embætismonn- unum í Shetland Island Council, sum umsitur grunnar við oljupengum. Endamálið við vitjanini var m.a. at kunna seg við før- oysk viðurskifti og at fáa innlit í, hvussu langt føroy- ingar eru komnir á oljuøk- inum og hvørjar framtíðar ætlanir eru her. Jeff Goddard er úr Kent í Bretlandi og hevur búð í Hetlandi seinastu seks ár- ini. Hann arbeiðir fyri Shet- land Island Council, sum umsitur eina ørgrynnu av grunnum við oljupengum. Sosialurin skilur, at tað í umrøddu grunnum í dag eru nógvar milliardir krón- ur. Hagtøl vísa, at talan er um einar 5 milliardir men helst er rætta talið nærri teimum 10 milliardunum. Talan er so um bæði váða- fúsar grunnar, ið stuðla ymsum vinnulívsverkætl- anum, og síðani grunnar, sum lata pengar til sosial- og ymisk vælferðarenda- mál. Grunnarnir hava eingi starvsfólk sum so, men tað er fyrisitingin í Shetland Islands Council, sum um- situr teir ymsu grunnarnar. Ein av høvuðsuppgávun- um hjá Jeff Goddard er at umsita ein av grunnunum, nevndur »Charitable Trust«. Pengarnir í teimum ymsu grunnunum stava all- ir frá oljuinntøkum. Herfyri skrivaðu vit, hvønn týdning hetlendingar meta ein nýggj Norrøna kann hava fyri Hetland. Jeff Goddard segði við blaðið, at hetlendingar vilja fegnir knýta tættari bond við Før- oyar, ikki minst nú ein komandi oljuvinna stendur fyri framman. Sjálvir hava teir livað við oljuni nú í 25 ár og halda seg tí hava góð ráð at geva føroyingum. Men hetlendingar hugsa sjálvandi eisini um, hvat teir kunnu fáa burtur úr eini komandi føroyskari olju- vinnu. Verður olja funnin við Føroyar, er tað eingin loyna, at hetlendingar fegn- ir síggja, at oljan verður flutt til oljuterminalin í Sul- lom Voe heldur enn í land í Føroyum. Tað er umleið sami teinur til Hetlands sum til Føroya frá møgu- ligum føroyskum oljufelt- um og við at flyta oljuna beinleiðis til Hetlands sleppa føroyingar undan at skula brúka stórt uppland til eina oljuhavn og at gera tær neyðugu íløgurnar sam- an við oljufeløgunum. Har- aftrat slepst undan vandan- um fyri møguligari dálking, um tangaskip skulu flyta olju til lands í Føroyum. Spurningurin er eisini, hvussu nógv slætt uppland er til at byggja ein stóran oljuterminal í Føroyum. Eisini vil eitt slíkt arbeiði hava við sær, at nógvir útlendingar mugu flyta til Føroya at gera arbeiðið, so hetlendingar halda tað hevði verið skilagott fyri kanska bæði føroyingar og hetlendingar, um øll oljan frá Atlantsmótinum endaði í goymslutangunum í Sul- lom Voe. Tá sluppu føroy- ingar heilt undan teimum trupulleikum, sum ein før- oyskur oljuterminalur vildi havt við sær. Í dag verður bert helvtin av goymsluork- uni har brúkt. Hetlendingar síggja annars fram til, at BP og onnur oljufeløg fara at seta á Clairfeltið, sum liggur stutt frá Hetlandi og at lagdir verða rørleiðingar til Sullom Voe. Tá vil hetta tryggja arbeiði í Sullom Voe í hvussu er 20 ár aftrat. Fyri so ikki at tosa um, verða tað funnin størri olju- felt aftrat á Atlantsmótin- um, tvs. eisini á føroyskum øki. Tað er greitt, at hjartað í hetlendsku oljuvinnuni er stóri oljuterminalurin Sullom Voe. Hann er størsti av sínum slag í Europa og stendur júst nú fyri eini útbygging. Herfyri ljóðaði annars, at oljufeløgini høvdu minni og minni á- huga í at brúka terminalin, men síðani BP og onnur stór oljufeløg eru farin at vísa bæði Norðsjónum og Atlantsmótinum størri ans, er Sullom Voe aftur komið til sín rætt. Drúgvar royndir – Hetlendingar hava livað við oljuvinnuni í 25 ár. Hon hevur ávirkað samfelagið nógv. Hetlendingar halda seg kenna oljuvinnuna og hava harvið kanska nakað av geva føroyingum, tá tað kemur til ráðgeving og innlit í hesa vinnu sigur Jeff Goddard, sum undir vitjan síni í Føroyum eisini hitti umboð fyri føroyskt olju- felag. – Tað er ringt hjá mær at tosa vegna hetlendingar, hvussu oljuvinnan hevur broytt samfelagið til tað betra og verra, nú eg bert havi búð í Hetlandi í nøkur ár. Tað verður tó ringt at finna nakran her, sum ikki vil góðtaka, at Hetland er nógv betur fyri búskapar- liga við oljuvinnuni. Ikki bert kemur væl av peningi til Shetland Islands Coun- cil. Tað eru eisini mong væl lønt arbeiði í hesi vinnu, sum hetlendingar sita á. Nógvir hetlendingar hava skiftiarbeiði eitt nú í sambandi við nógva virk- semið í havnini í Sullom Voe. Tað kemur væl við at arbeiða á henda hátt, tí tá kunnu teir eisini taka sær av seyði o.ø. sum eisini hevur stóran týdning. Jeff Goddard sigur víð- ari, at tað uttan iva vil vera onkur, sum heldur, at oljan hevur einki gott gjørt fyri Hetland, men tað kemst ikki uttan um, at hon hevur skapt størri vælferð. Fólk vilja hava sín egna bil, hita í húsinum ol. Jeff Goddard heldur ikki, at oljuvinnan hevur hava ringa ávirkan á mentan og samfelag sum so. Hetland hevur altíð havt nógv vitj- andi og harvið verið eitt rættiliga blandað samfelag. Nógv fólk uttanífrá eru flutt til Hetlands, tá nógv arbeiði hevur verið, so mentanin verið rættiliga fjøltáttað. Nógv er annars broytt seinastu 15 árini til tað betra. Tað er líkasum at upprunamentanin og málið hava verða raðfest hægri. Hetta sæst m.a. aftur í bók- mentunum og dansinum. Týdning fyri fiskivinnu Jeff Goddard heldur ann- ars, at oljupengarnir eru komnir væl við í fiskivinn- uni. Fiskivinnan hevur sjálvandi verið bæði upp- og niðurgangandi. Meðan flestu kvotur í Bretlandi eru seldar av landinum, so hev- ur tað eydnast hetlending- um við oljupengum at keypa kvoturnar, soleiðis at tær í dag hoyra til lokal- samfelagið heldur enn til einstakar hetlendingar, og harvið er ikki vandi fyri, at tær verða seldar til útlend- ingar eins og galdandi er í Onglandi. So ein kann siga, at her kemur oljupeningur væl við hjá fiskivinnuni í Hetlandi. Annars er størsta inn- tøkan frá oljuni oljuskatt- urin, sum eru risastórar inn- tøkur, ið enda hjá skatta- myndugleikunum í London. Hetland fær sum so bert ein lítlan part av hesum inntøkum, einar 10 mill. pund um árið. So er eisini ein lokalur oljuskatt- ur, sum ikki gevur so nógv. Men oljufeløgini gjalda Shetland Islands Council eina ávísa upphædd á hvørjum ári. Aðrar inn- tøkur, sum Hetland fær frá oljuni, er so leiga fyri term- inalin, tað er eisini umsit- ing av sjálvari havnini í Sullom Voe og raksturin av 5 sleipibátum, ið Shetland Island Council eigur. Nógvar av umrøddu olju- inntøkum enda í teimum grunnum, sum Shetland Is- land Council umsitur. Hetlendingar ynskja olju- samvinnu við føroyingar Jeff Goddard frá Shetland Island Council sær stórar møguleikar í oljusamvinnu millum Føroyar og Hetland Mynd Jan Müller SullomVoe er størsti oljuterminalurin í Europa. Hann kann taka 1,2 mill. tunnur av olju um dagin, men í løtuni tekur hann um 600.000 tunnur. Útlit eru kortini út til at oljuhavnin fer at verða nógv meira brúkt Ætlanin er at leggja eina gasleiðing úr Foinaven og Schie- hallion oljufeltunum beint við markið til Sullom Voe. Henda leiðing kann koma at fáa týdning fyri føroysk olju- og gassfelt við markið í framtíðini Spyrjið serfrøðingarnar Hava tit spurningar til serfrøðingarnar, kunnu tit senda teir til: Sosialin postsmogu 76 110 Tórshavn ella á fax: 314720 og teldupostadressuna: spyr@sosialurin.fo Boðanesgøta • FO-188 Hoyvík Tel. 31 54 78 • Fartel. 28 21 00 • Fax 32 04 78 • Grasvøllir • Planting • Viðlíkahald • Seta gravsteinar upp v.m. • Gera tún við flisum ella oljugrúsi • Grevstur í sambandi við olljutangaskifti o.a. Spyr - tað kostar einki! Við 25 ára royndum hava vit roynt tað mesta