hósdagur 17. februar 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 33 - 17. februar 2000 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakkstein Niclas Johannesen Yngd: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: Sosialurin Sosialurin Oddagrein Viðmerking: Góði Høgni! Gamalt er at siga, at tá pol- itikkarar fara at senda brøv sínámillum, tá syngur sam- starvið upp á síðsta vers. Hvussu nú fer at verða í okkara føri, tað vil so tíðin vísa, men neyvan nakrantíð áður hevur ein stórur flokk- ur sum Javnaðarflokkurin víst einum ungum, óroynd- um politikkara úr øðrum flokki slíkt álit, sum vit gjørdu, tá vit eftir valið peikaðu á teg sum samráð- ingarleiðara. Men nógv vatn er runnið í havið síðan tann dagin á vári 1998. Tvær høvuðsákærur Staddur á Tvøroyri frætti eg í útvarpinum sunnukvøldið, at eg hevði fingið eitt bræv frá tær, sum tú eisini hevði sent fjølmiðlunum. Høvuðsákærur tínar eru tvinnar. Onnur, at eg havi funnist at demokratisku mannagongdini í fullveldis- málinum og hin, at eg skal hava sagt, at tit ikki hava meiriluta í løgtinginum aft- an fyri tykkum í sama máli. Av hesum báðum er tann seinna sera tyngjandi, með- an tann fyrra altíð vil verða ein spurningur um, hvørji eygu meta um málið. Men lat okkum taka ta seinnu fyrst. Hóast tú fekst at vita í útvarpinum á middegi mán- adagin, at tað var ein mis- skiljing, sum var hend á Rit- zau, sum lá til grund fyri tíðindunum um vikuskiftið, so stendur tú fast við hvass- ligu atfinningar tínar ímóti mær fyri at koma við álv- arsligum og ósonnum pá- standum, sum eg tó hvørki eigi lut ella deil í. Ákæran er afturvíst. Randi Mohr frá Ritzau er komin við eini umbering til mín, og hevur tíðindastovan alment boðað frá, at teir hava mistikið seg. Hetta var tó ikki nóg mikið til, at tú tók ákærurnar ímóti mær aftur, og nú letur tú haraftrat bløðinin prenta brævið. Heldur fast um ósannindi Har vanligt hevði verið at sagt, at har fór eg skeivur og legði teg undir nakað av órøttum, so er tað líkt til, at tað nú herðir stríðið, og tí má okkurt heilt annað búgva undir. Eg kann liva uttan eina umbering frá tær fyri hasar ákærurnar, men eg kann illa liva við, at leið- andi politikkari her á landi heldur fast um ósannindini. Tað er líkt til, at málið ikki longur er at fáa sann- leikan fram, men er knapp- liga heldur vorðið eitt mál í sær sjálvum. Tá tað snýr seg um dem- okratisku mannagongdirnar í fullveldismálinum, nýtist tær ikki at endurtaka alla mannagongdina síðan valið í 1998. Ein av atfinningum mínum um uppskot Sam- bandsfloksin um eina leið- beinandi fólkaatkvøðu var júst tann, at landsstýrið hevði mandat til at fara und- ir samráðingar við ríkis- stjórnina, so leingi sum reglurnar í okkara stýris- skipan um at ráðføra seg við uttanlandsnevndina vórðu fylgdar. Formellu reglurnar vóru í lagi. Tískil tóku vit í Javnaðarflokkinum heldur ikki undir við uppskotinum hjá Sambandsflokkinum. Men atfinningar mínar hava verið vendar ímóti gongdini seinastu dagarnar í samband við ráðføringina við uttanlandsnevndina. Upplýsing er týðandi lutur Vit fingu eitt upprit, sum var stemplað í trúnaði. Við bit og slit fingu vit loyvi til at leggja uppritið fyri ting- manningarnar, men ikki út um tað. T.v..s. at vit fáa ikki brúkt teir eksternu ráðgev- ararnar, sum vit vanliga brúka til slík mál bæði inn- an løgfrøðina og innan bú- skaparfrøðina. Týðandi liður í einari demokratiskari tilgongd er atgongdin til allar upplýs- ingar og øll viðkomandi skjøl, men sanniliga eisini atgongdin til sakkunnleik- an. Tit hava boðað frá, at eitt uppskot til ein sáttmála verður lagt fyri stjórnina um ein lítlan mánað, og henda vildu vit sum limir í uttan- landsnevndini síggja. Sam- bært fyrstu útsagnum løg- mans, so skuldi heldur ikki uttanlandsnevndin síggja uppskotið til sáttmála. Tað er landsstýrið, sum alment hevur fráboðað nevnda sáttmálauppskot, og tað var landstýrið, sum boð- aði frá, at eingin uttan landsstýrið og danska stjórnin skuldi síggja skjal- ið. Einki skuldi fram Á seinasta fundi í uttan- landsnevndini gjørdi ein meiriluti av, at vit vildu hava løgmann og teg á fund fyri at fáa eina frágreiðing um, hví sáttmálauppskotið skal dyljast sum mansmorð. Men nú siga bæði løg- maður og tú nakað heilt annað. Fyri tað fyrsta at einki uppskot enn er gjørt til nakran sáttmála, og tað ljóðar í sjálvum sær rætti- liga løgið, men haraftrat, at sjálvandi skal uttanlands- nevndin síggja uppskotið til sáttmála, áðrenn farið verð- ur til samráðingar. So vit siggja, at ætlan landsstýrisins var, at einki skuldi fram, men eftir trýsti frá uttanlandsnevndini, so hava tit verið noyddir til at givið tykkum. Upprunaliga ætlaðu tit, at bert uttan- landsnevndalimirnir skuldu síggja uppritið, men nú fáa tingmenn eisini høvið — upprunaliga ætlaðu tit, at eingin skuldi síggja sáttmál- auppskotið, men nú sleppur eisini uttanlandsnevndin at síggja hann. Men framvegis situr før- oyingurin og veit hvørki út ella inn um tað, sum skal fara fram. Einasta hann hoyrir er, at løgtingsmenn mugu brúka allar snildir fyri at fáa atgongd til neyðugu skjølini, hvussu kann hann tá rokna við at síggja nakað. So koma tit við enn einari roynd at slætta sjógvin — uppritið verður almanna- kunngjørt, tá nevndin er lið- ug við viðgerðina. Kann ikki samanberast At gera samanberingar við onnur mál, sum eitt nú markið við Bretland, er púr- asta burturvið. Tá stóð øll tjóðin sum ein maður, og um markið var ein kvart- fjórðing syðri ella norðari á hevði neyvan givið nøkrum andvekur. Men í hesum máli stendur tjóðin í minsta lagi í tveimum pørtum. Tit mugu læra tykkum at liva við, at kanska ein stórur helmingur av tjóðina ikki tekur undir við ætlan tykk- ara. Eg havi ongan hug at gera viðmerkingar til tað, sum er farið fram fyri 30 til 50 ár- um síðani, tí eg dugi snøgt sagt ikki at síggja nakað endamál við tí. Og eg vænti, at okkurt høvið verður til tað um stutta tíð, og tá kunnu vit so taka alt við. Viðvíkjandi kreppusam- ráðingunum í 90´unum, so vóru tá, sum tú eisini sigur, næstan undantaksstøður galdandi. Landdstýrið varð fleiri ferðir boðsent yvir eina nátt til samráðingar, tí mangan vóru bert tímar um at gera, at ikki alt peninga- kervið fór á heysin. Fyri rættleikans skuld skal her viðmerkjast, at allar hesar samráðingarloysnirnar vórðu lagdar fyri løgtingið og samtyktar. Eisini við at- kvøðunum frá m.a. Tjóð- veldisflokkinum, sum frá apríl 1993 og fram til sept. 1994 var í samgongu saman við m. ø. Javnaðarflokki- num. Og tá var ikki nýggja stýrisskipanin sett í gildi. Skuldseting um landasvik Annars var orsøkin til, at Ritzau ringdi meg upp leyg- armorgunin, at teir fegnir vildu hava mína viðmerking til útsagnir tínar, um at vit nú mugu gera av hvørja síðu vit valdu, ta føroysku ella ta donsku. Eg svaraði, at hetta var at fara út um øll sømilig mørk, tí í hesum útsagnum lá ein óbeinleiðis skuldseting um landasvik ímóti uml. 60% av veljarunum, sum var tað, sum seinasta veljarakanning vísti um tey, sum ikki tóku undir við fullveldisætlanini. Eg haldi hvørki tú ella eg ella nakar annar skal gera av, hvørjir rættir føroyingar eru. Ì aktuella málinum, so vilja allir partar, tað eru tit og vit og allir aðrir, tað besta fyri Føroyar og før- oyingar. Munurin er bert, hvussu ymiskt vit síggja, hvussu viðurskiftini skulu loysast. Eg má eisini minna á, at alt hetta tosið um at velja síður og um rættar føroy- ingar er so óføroyskt, sum nakað kann verða. Hetta var og er framvegis eyðkenni hjá londnum við einflokka- stýrum og einaræði, og bet- ur var, um vit brúktu aðrar fyrimyndir. Somuleiðis mugu vit halda fast um okkara grund- lógartryggjaða rætt til í skrift og talu at geva okkara hugsan til kennar. Tí mást tú eisini læra teg at liva við, at hvørki andstøðan ella nakar annar kann fáa munn- kurv í hesum stóra máli. Vinarliga Jóannes Eidesgaard, løgtingsmaður Eingin eigur at fáa munnkurv — Vit halda fast um okkara grundlógartryggjaða rætt til í skrift og talu at geva okkara hugsan til kennar. Tí mást tú eisini læra teg at liva við, at hvørki andstøðan ella nakar annar kann fáa munnkurv í hesum stóra máli, sigur Jóannes Eidesgaard m. a. í svari til Høgna Hoydal Startskot til stóra og nýggja avbjóðing HÓSDAGUR tann 17. februar ár 2000 kann koma at gerast eitt týðandi vegamót í føroysk- ari søgu - uppá gott og ilt. Henda dag - og tað er í dag - letur 1. útbjóðing til oljuleiting á føroyska landgrunninum alment upp. Í dag verður tað gjørt kunnugt um alla verðina, at Føroyar eru tilreiðar at gerast oljutjóð. Portur- ið, sum nú í fleiri ár, hevur staðið á glopp, er nú víðopið. Tað stendur nú altjóða oljuheim- inum - vil hann góðtaka føroysku treytirnar - at fara undir leiting eftir olju og gassi í einum av teimum seinastu økjunum í heiminum, har tað ikki hevur verið leitað áður, og sum verður mett at kunna goyma stórar nøgdir av olju og gassi. Loksins er upprunnin tann dagur, sum mong hava bíðið við spenningi eftir, men sum uppaftur onnur hava borið ótta fyri. Tað er greitt, at ein olja- og gassvinna kann gerast tað nógv eftirspurda beinið, sum okkara bú- skapur kann standa á saman við fiski- og alivinnuni. Tað er eisini greitt, at ein slík nýggj vinna er ein stór avbjóðing fyri eina so lítla tjóð sum okkara og hon setir stór krøv til okkum øll og ikki minst politikararnar. HVØR mundi annars fyri bert fáum árum síðani hugsað, at oljufeløg fóru undir at bora eftir olju við Føroyar? Neyvan mundi táverandi jarðfrøðingurin Jóannes Rasmussen, sáli geva tá ímynda sær, at oljufeløg fóru at vísa undirgrund okkara so stóran ans sum veru- leikin er. Kortini metti hann longu fyri mongum árum síðani, at møguleikar vóru fyri at finna olju og ikki minst júst har feløgini nú seta ljóskastaran á. Men hann helt slíka leiting liggja langt, langt frammi í tíðini, tí táverandi tøknifrøðin megnaði ikki leiting í so djúpum og veðurbardum vatni. Men longu um somu tíð sum oljufeløg vístu bæði norska og bretska landgrunninum ans vendu tey eisini eyguni hendavegin. Onkrar seismiskar kanningar vórðu gjørdar, og í eini skuffu í Tinganesi rúgvaðu seg upp umsóknir frá oljufeløgum, sum vildu sleppa í gongd. Føroyskir myndug- leikar gjørdu tó greitt, at áðrenn nakað loyvi bleiv givið, skuldi undirgrundin fyrst á før- oyskar hendur. Og tá hetta so bráddliga hendi í 1992 gekk tað so stig fyri stig. Seismiskar kanningar av øllum Føroyaøkinum, ráðlegg- ingarnevndir, arbeiðsbólkar, lógaruppskot og loksins løgtingslóg um útbjóðing. Hóast tað tók sína tíð at fáa avtalu við bretar um markið, so hevur kortini gingið sum fótur í hosu. TAÐ er greitt, at vit tosa um eina áhugaverda og spennandi framtíð, sum eisini fer at bera vandamál í sær. Vit hava tó fyrimunin at kunna læra av royndunum hjá øðrum, og vit kunnu útbúgva okkara egna fólk í góðari tíð. Hetta skuldi kunnað minkað um tær negativu síður, sum fleiri bera ótta fyri, at júst ein ógvuslig oljuvinna kann hava við sær. Vit fara inn í eitt tíðarskeið, ið kann fáa stóra týdning fyri kom- andi ættarlið. Latið okkum brúka tíðina, vitan- ina og kreftirnar rætt. Latið okkum hyggja frameftir og brúka okkara sunna fornuft og arbeiðssemi skilagott.