mikudagur 28. mars 2001síða 5

Nr. 61 - 28. mars 2001 9 8 Nr. 61 - 28. mars 2001 Bergur Hanusson, djóralækni Heri Joensen, prestur Heri Krage- steen, sálar- frøðingur Ingi Højgaard, løgfrøðingur Jens Andre- assen, lækni Jóhanna á Tjaldrafløtti, føðslu/húsar- haldsfrøðingur Jón Klein Olsen, politistur Jón Krage- steen. Ferðslu- trygd Julianna Næs, pedagogur Sjúrður Johannesen, sosialráðgevi Turid Thom- sen, lestrarveg- leiðari Marius Staksberg, málfrøðingur TIT SPYRJA VIT SVARA SOSIALRÁÐGEVIN Kann eg fáa framskundaða fólkapensjón Eg eri ein kona, sum verði 62 ár nú til várs. Eg vil spyrja, um eg kann fáa framskundaða fólkapen- sjón, tá eg eri fylt 62. Eg eri heimagangandi og havi verið tað í nógv ár. Eg havi ikki heilsu at fara á flaka- virki at arbeiða. Maður mín hevur fast arbeiði. Og hvar søkir ein um fólkapensjón? Møguleiki er fyri at søkja um fyritíðarpensjón hjá persónum millum 50 og 67 ár og fáast umsóknarbløð við at venda sær til Al- mannastovuna á telef. 3154 80. § 8 punkt 2 í lóg um al- mannapensjónir sigur: At persónum millum 50 og 67 ár og persónum, ið hava hava móttikið pensjón eftir § 7, stk.1 nr 3, men hava mist rættin til hesa, tí yngsta barnið hevur fylt 18 ár, tá viknandi heilsa, vant- andi arbeiðsmøguleikar ella aðrar serligar umstøð- ur gera, at viðkomandi hev- ur brúk fyri hjálp til uppi- hald. DJÓRALÆKNIN Hundurin ræðist seyð Vit hava fingið okkum ein lítlan hvølp, sum vit ætla skal verða seyðahundur. Hann er nú næstan fýra mánaðir, men ólukkudýrið ræðist seyð. Eg haldi, at hann eina ferð bleiv stút- aður av einum seyði, tá ið hann varð heilt lítil hvølpur. Summi siga nú, at hann verður aldrin seyðahundur, tí hann einaferð er blivin stútaður. Er tað rætt og skulu vit gloyma alt um at fáa hann til seyðahund? Ella fer hann at broytast, so hvørt hann veksur? Veit djóralæknin um nakrar leiðbeiningar eru um, hvussu ein best venur ein seyðahund? Nógv verður gjørt burtur úr at venja hundar til at greiða serligar uppgávur. Til dømis verða hundar vandir at hjálpa blindum, at leita upp fólk, til vakt- arhundar, seyðahundar og nógv annað. Venjingin verður vanliga býtt upp í stig. Fyrsta stigið er ein støðisvenjing, har hvølpur- in verður vandur at verða lýðin. Tann serliga venjing- in til t.d. seyðahund eigur ikki at byrja av álvara, fyrr enn hundurin er 8-10 mán- aðir gamal. Umráðandi er, at uppgávan verður tikin í álvara bæði av hundaeig- ara og av hundi, og at venj- arin er avgjørdur í øllum lutum. Skeið verða hildin í venjing av hundum, serliga aðra staðni, men eisini her í Føroyum. Best hevði iva- leyst verið at sett seg í samband við fólk, sum hava royndir við seyðahundum, men annars er nógv skriv- ligt tilfar til um venjing av hundum. Tað er hugsandi, at hvølpur tykkara hevur fing- ið ein hvøkk fyri lívið, tá hann bleiv stútaður, og at hetta kann fara at hava við sær, at tað verður torført at venja hann við seyð. Tit skulu ikki rokna við, at hetta fer av honum av sær sjálvum, so hvørt hann veksur, men hin vegin er hann so ungur enn, at ein miðvís og varislig venjing við seyði kanska hevði gjørt, at hann fekk dirvið aftur. LØGFRØÐINGURIN Gøtu kirkja Vit hava eina gamla kirkju í Gøtu, sum eitur Gøtu kirkja. Nú hava við fingið eina nýggja kirkju, sum eisini eitur Gøtu kirkja. Báðar kirkjurnar verða brúktar. Tann gamla kann verða brúkt eftir ynski. Øll eru góð við gomlu kirkju, og er tað veruliga sárt at navnið verður tikið frá kirkjuni. Er hetta løgfrøði- liga rætt? Eingin veit, hvussu tann gamla kirkjan eitur. Onkuntíð verður lýst í Gomlu kirkju. Hetta er púra burturvið. Annars so stend- ur hon á fallandi fót, tí eingin veit, hvør eigur hana. Gamla kirkjan hevði navn- ið Gøtu kirkja, tí hon liggur í Gøtu. Nýggja kirkjan hevur navnið Gøtu kirkja, tí hon liggur í Gøtu. Eg gangi út frá, at navnið er givið nýggju kirkjuni av teimun røttu myndugleikunum. Eg vil ikki meta, at gamla kirkjan í Gøtu hevur serlig rættindi til staðarnavnið Gøtu. Vísandi hertil vil eg meta, at løgfrøðiliga er rætt farið fram. MÁLFRØÐINGURIN 40 fót ella 40 fóts Umborð er tvístøða komin í um tað eitur ein 40 fót containari ella ein 40 fóts containari, tí á enskum verður sagt one 40 foot og two 40 feet. Onkur av okkum sigur, at tað snýr seg um ein containara, meðan onkur annar sigur tað eru fleiri føtur, sum vit tosa um, og tí skal tað verða fóts og ikki fót. Eftir reglunum eigur tað at vera ein 40 fóta containari. 40 knýtir seg fyrst og fremst at fóta, og ger av, hvørjum tali tað stendur í. Av tí at 40 er fleirtal, verður fóta tí eisini fleirtal. ein ger av, hvørjum tali containari stendur í; av tí at ein er eintal, er containari eisini eintal. Vóru containararnir tveir, søgdu vit tveir 40 fóta containarar. Lagt skal vera afturat, at fóta er hvørsfall fleirtal av fótur; hvørsfall eintal er fóts. Í grundini er eitt orð slept her, kanska langur ella breiður. Var tað tikið við, høvdu vit ein 40 fóta langur/breiður contain- ari. Vit kunnu bera saman við ein 40 ára gamal maður og tveir 40 ára gamlir menn; ára broytist ikki, um talan er um ein mann ella fleiri menn. Reglurnar eru tær somu í enskum sum í føroyskum á hesum øki. Tað skuldi sostatt verið one 40 feet container og two 40 feet containers, har feet er óbroytt, antin vit hava ein ella tveir containarar. Tá ið vit kortini hava one 40 foot og two 40 feet, er tað tí, at container eisini er slept her, nakað sum tá ið vit siga ein øl í staðin fyri ein fløska av øli ella ein ølfløska. Og foot verður so bent, sum um tað var containarin, á líknandi hátt sum vit kunnu siga ølirnar í staðin fyri ølfløskurnar. At enda skal verða nevnt, at vit sum kunnugt hava orðið bingja fyri container. Tað hevði so verið ein 40 fóta bingja og tvær 40 fóta bingjur. Spyrjið serfrøðingarnar Hava tit spurningar til serfrøðingarnar, kunnu tit senda teir til: Sosialin postsmogu 76 110 Tórshavn ella á fax: 314720 og teldupostadressuna: spyr@sosialurin.fo Klaksvíkar sløkkilið hevur fingið nýtt tól, sum kann gerast stór hjálp í arbeiðnum hjá sløkkiliðnum. Norð- oya Sparikassi hevur latið tólið, sum er tað fyrsta av sínum slagi í landinum ÚTGERÐ Eyðun Klakstein Á ábyrgdarafundinum hjá Norðoya Sparikassa fríggjakvøldið fekk sløkki- liðið í Klaksvík stóra gávu frá sparikassanum Talan er um fyrsta Fire Flir tólið, sum er komið landið. Hetta er tól, sum til dømis ger tað lættari at leita eftir fólki í húsum, har nógvur roykur er. Tólið skrásetir allar smámunir í hitanum, og tað ger, at til dømis fólk kunnu síggjast í tólinum, hóast bølamyrkt er inni. Tólið kann eisini brúkast til at leitað eftir eldi millum skins og hold, tí í tólinum sæst, hvar mesti hitin í vegginum er. Hetta kann í ávísum førum lætta nógv um sløkkiarbeiðið, tí tað kann sleppast undan at oyðileggja eina heilan vegg fyri at leita eftir eldsbrun- anum. - Vit eru sera fegnir um, at sparikassin hevur latið okkum hetta tólið. Tað kann gerast ein stór hjálp í okkara arbeiði, sigur Kári Kjelnes, sløkkiliðsleiðari í Klaksvík. Fyrsta av sínum slagi Fire Flir tólið er gjørt við hernaðarligari útgerð, og at tólið riggar var sjón fyri søgn, tá venjing var um- borð á Smyrli um viku- skiftið. Menn frá sløkki- liðnum í Klaksvík vóru við í venjingini við nýggja tól- inum, og tað gekk væl hjá teimum at finna fólkini, sum vóru umborð. Í farnu viku víst sløkki- liðið í Havn hetta tólið fram. Sløkkiliðið í høvuðs- staðnum hevur eisini biðið um eitt slíkt tól, men teir hava ikki fingið sítt enn. Teir vístu tí tólið hjá klaksvíkingum fram. - Vit søktu ymsar grunnar og feløg fyri at fáa stuðul til tólið, men tað var bara Norðoya Sparikassi, sum vildi lata pengar, og teir avgjørdu enntá at gjalda alt tólið, sum tað var. Tað eru vit sera fegnir um, sigur Kári Kjelnes, sløkkiliðs- leiðari. Fire Flir tólið kostar 160.000 krónur, og hendan upphæddin varð latin sløkkiliðnum í Klaksvík á á b y r g d a r a f u n d i n u m fríggjakvøldið, har næstan 800 fólk vóru við. Nýggja tólið verður stór hjálp Norðoya Sparikassi hevur goldið fyri nýggja Fire Flir tólið hjá sløkkiliðnum í Klaksvík, og tólið varð handað sløkkiliðnum á ábyrgdarafundinum fríggjakvøldið Einki er at ivast í, at einar sjálvstøðugar Føroyar verða noyddar at taka trygdarpolitiskar avgerðir, ið gagna landinum best bæði við atliti at egnari trygd og trygdini hjá grannalondunum í Norðurhøvum, sigur Anfnn Kalls- berg m.a. í formæl- inum til frágreið- ingina AÐALORÐASKIFTI Ólavur í Beiti Sambært skránni hjá løgtinginum fer Anfinn Kallsberg, løgmaður, helst hósdagin á fimta sinni at leggja fram frá- greiðing um uttanlands- mál fyri Løgtingið. Løgmaður sigur, at frágreiðingin hevur, sum áður fráboðað, til enda- máls at kunna Løgtingið um gongdina í uttan- landsmálum. Og løg- maður vónar, at orða- skiftið um frágreið- ingina fer at geva eina ábending um tær uttan- landspolitisku avgerðir, sum landsstýrið ætlar at taka saman við Løgting- inum í næstum. Í frágreiðingini hjá løgmanni hava trygdar- mál fingið serstaka um- røðu í mun til undan- farnar frágreiðingar. Lagt verður upp til, at hernaðarkanningin vest- anfyri verður gjølla við- gjørd á tingi. Eisini verður nomið við trygd- arpolitikk Føroya í framtíðini. Taka avgerðir – Einki er at ivast í, at einar sjálvstøðugar Før- oyar verða noyddar at taka trygdarpolitiskar avgerðir, ið gagna land- inum best bæði við atliti at egnari trygd og trygdini hjá granna- londunum í Norður- høvum. Við øðrum orð- um, neyðugt verður at hava okkara felags norð- uratlantisku trygd í huga, tá ið trygdar- politiskar avgerðir verða tiknar, sigur løgmaður í formælinum. – Sjálvstýri til Føroya fólk eru uttan iva størsta mál, ið er viðgjørt á Løgtingi í nýggjari tíð. Gongdin í málinum gevur greiðar ábending- ar um, at heimastýris- lógin einans kann skilj- ast sum ein fyribils- skipan á veg móti fullum sjálvstýri. Havast skal í huga, at meirilutin á Løgtingi, ið samtykti heimastýrislógina í 1948, tekur ikki undir við henni longur, stað- festir Anfinn Kallsberg. Og løgmaður endar formælið við at siga, at nú frágreiðingin um uttanlandsmál verður løgd fram, er tað við teirri vón, at hon verður grundarlag undir einum uppbyggjandi orðaskifti á Løgtingi. Aðalorðaskifti um uttanlandsmál TÍÐINDASKRIV Bóndafelag Føroya Bóndafelagið hevur nú havt sín 44. ársaðalfund. Hetta er fyrsta árið felagið virkar eftir nýggjari skipan. Arbeitt hevur verið mið- víst við at betra um fíggj- arligu karmarnar hjá felagnum, og á eykaaðal- fundi í fjør var samtykt at broyta limagjaldsásetingina og býta limaskaran í tvinn- ar partar. Nú eru virkandi limir sum eru aktivir bónd- ur (sum hava landbúnað sum høvuðsvinnu) og áhugalimir, sum kunnu verða tilstundandi –og haldbóndur eins og hjúna- felagar og onnur sum hava serligan áhuga í landbún- aðinum, eisini kunnu fe- lagskapir innan landbún- aðin verða áhugalimir. Tað hevur gingið væl við lima- tekningini eftir nýggju skipanini og tað koma støðugt nýggir limir til. Í nevndini sita nú: Bjørn Patursson, Anna Rubeksen, Tummas Eikhólm, Louis Houmann, Óla Jákup í Dímun og Andras Joensen. Tórfinnur Dalsgarð og Regin Borðoy eru eykalim- ir. Nevndin hevur skipa seg við Bjørn Patursson sum formanni og Annu Rubek- sen sum næstformanni. Óla Krisjan Debess bóndi á Oyrareingjum stóð fyri vali á hesum aðalfundinum, men hann bar seg undan afturvali, tí hann nú metir seg hava sitið í nevndini fyri seg. Óla Krisjan var í mong ár formaður felagsins meðan hann hesi seinastu árini hevur verið nevndar- limur. Óla Krisjan hevur verið trúgvur felagsmaður innan alt felagsarbeiðið landbúnaðinum til frama. Endamál Bóndafelagsins er: a) At menna samkenslu og samhald millum bóndur. b) At fremja kunnleika, dugnaskap og siðmenning hjá limum og øll góð eyðkenni, sum fedrarnir hava givið okkum til arvar, og sum merkja okkum sum rættar føroyingar og álitis- menn. c) At verja rættindi, lun- nindi og jarðir bónda. d) At stimbra vinnuveg limanna soleiðis, at sam- stundis sum framleiðsla teirra verður sum mest og best má úrtøka teirra í peningi verða hareftir. Leygardagin 31 mars kl.11.30. Hesaferð við Pedrini kvartettini TÓNLEIKUR Tíðindaskriv Í 1999 tóku fýra ungir strúkarar millum 18 og 22 ár stig til hesa strúkikvar- tett, sum longu nú hevur víst seg at vera ein væl umtóktur bólkur. Tríggir av tónleikarunum eru slopnir inn á musikkonservatorium eftir summarfrítíðina, tann fjórða Iben Wiene hevur siglt við skúlaskipinum Georg Stage árið 2000 - hon drívur nú á kvar- tettspælið vetrarhálvuna og siglir við seglum um summarið. Í vár hevði Pedrinikvar- tettin fyrstu ferð almenna konsert. Hetta var í Runda- torni, har tey m.a. frum- framførdu ein kvartettsats eftir ein av luttakarunum, Runa Sørensen, ið er hálvur føroyingur. Oftani spæla tey á sokallaðum “Basecamps” úti á bygd í Danmark, og í fríløtunum stuttleika tey sær við at jamma bæði klassiskt, fólkatónleik og jazz á matstovum og kafé- um. Tey skulu á føroyaferðini vitja musikkskúlan í Havn, har tey fara at spæla fyri næmingunum. Skáin á Matiné-ini í Havnar kirkju er: 1. Felix Mendelsohn Bar- tholdy: Capriccio í e-moll 2. Antonin Dvorak: “Hin amerikanska strúkikvar- tettin” 3. Carl Nielsen: Strúkikvar- tett nr.1 Lutakararnir í Pedrinikk- vartettini eru: Rune Sør- ensen,violin,Iben Wiene, violin, Rune Lundsgaard, bratsj, Ananna Lützhøft, sello. Miðflokkurin fær nú, eins og teir stóru flokkarnir, stuðul frá einum ungmannafelag UNGDÓMS- POLITIKKUR John Johannessen Ung í Miðflokkinum hava seinasta árið arbeitt við at stovna eitt ung- mannafelag at stuðla Miðflokkinum. Hetta felag er nú stovnað, og hevur tað fingið heitið Ung fyri Miðflokkin. Felagið sigur seg hava til endamáls at ávirka og stuðla politikk Miðflok- sins, at boða politiska boðskap floksins fyri føroyska ungdóminum, at virka fyri at fáa ung tilvitað um føroyskan politikk og at vísa týdn- ingin av, at trúgvandi velja trúgvandi at ráða í egnum landi. Øll trúgvandi, ið hava Jesus sum Harra í sínum lívi, kunnu sambært Umg fyri Miðflokkin vera limir í felagnum. TÍÐINDAKSRIV Bjørn Harlou Landsdjóralækni Landsdyrlægen er blevet opmærksom på en annonce i Okkara Gulu (Leyardagur 24.03.2001), hvori der tilbydes fåreklipning af en fåreklipper, som vil besøge Færøerne i weekenden 30 marts. I den forbindelse skal op- mærksomheden henledes på § 5 stk. 3 i K. nr. 23 frá 15.03.2001 um tiltøk til fyribyrging av munn- og kleyvasótt, hvori det fast- sættes: ’Fólk, sum hava vitjað húsdýrabrúk í Stórabret- landi og øðrum londum ella umráðum, har munn- og kleyvasótt hevur tikið seg upp, skulu, tá tey koma til Føroya, seta seg í samband við Landsdjóralæknan beinan vegin (tlf. +298 322600 eller +298 211311) so gjørt kann verða av, um tað í teim einstøku førunum er neyðugt við serligum tiltøkum’. Med hjemmel i § 6 i samme kunngerð nedlægg- er Landsdyrlægen sam- tidigt følgende forbud: Fåreklipning på Færø- erne må ikke foretages af personer, som har klippet får i udlandet, med mindre vedkommende har fået skriftlig tilladelse fra Landsdyrlægen. Baggrunden for oven- nævnte forbud er, at mund- og klovesyge udbruddet i Storbritannien, som også har ramt Frankrig, Irland og Holland. De engelske veterinær- myndigheder har gjort sig følgende erfaringer, i forbindelse med udbruddet: • Smitten har overvejende ramt slagtefår. • Inkubationstiden (dvs. tiden fra dyrene blev smittet til sygdommen bryder ud) er helt op til 14 dage. • Symptomerne er ikke så markante hos får som hos kvæg. Det mest alminde- lige symptom er halthed. • Smitten er fortrinsvis spredt ved flytning af får. Kun få udbrud kan relateres til luftbåren smitte, idet smitten er kon- centreret til 3 områder, hvor der ses mange udbrud. De øvrige områder har kun få udbrud. Bóndafelagið havt aðalfund Bjørn Patursson er formaður í Bóndafelagnum Munn og kleyvsótt og fremmand seyðaklipparavitjan Matiné í Havnar kirkju Ung fyri Miðflokkin stovnað